{"id":204388,"date":"2024-06-24T07:58:12","date_gmt":"2024-06-24T03:58:12","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=204388","title":{"rendered":"Alzheimer x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulma ikiqat art\u0131r:"},"content":{"rendered":"<p><strong>Alzheimer x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulma riski 65 ya\u015f\u0131ndan sonra h\u0259r be\u015f ild\u0259n bir iki qat art\u0131r. G&ouml;zl\u0259nil\u0259n &ouml;m&uuml;r uzunlu\u011funun artmas\u0131 il\u0259 qocalma 21-ci \u0259srin \u0259n m&uuml;h&uuml;m demoqrafik hadis\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 &ccedil;evrilib. \u0130nki\u015faf etmi\u015f &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259 orta &ouml;mr&uuml;n 70-80 ya\u015fa q\u0259d\u0259r artmas\u0131 &Uuml;mumd&uuml;nya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n &ldquo;b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin q\u0259l\u0259b\u0259si&rdquo; kimi m&uuml;\u0259yy\u0259n edils\u0259 d\u0259, bu, &ouml;z&uuml; il\u0259 bir &ccedil;ox probleml\u0259ri d\u0259 g\u0259tir\u0259 bil\u0259r. \u018fn &ccedil;ox g&ouml;r&uuml;l\u0259n demans n&ouml;v&uuml; \u015f&uuml;bh\u0259siz Alzheimer x\u0259st\u0259liyidir.<\/strong>&nbsp;<\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, Yax\u0131n \u015e\u0259rq Universiteti X\u0259st\u0259xanas\u0131 Nevrologiya B&ouml;l&uuml;m&uuml; M&uuml;t\u0259x\u0259ssisi Dr. &Ouml;zl\u0259m &Ouml;nd\u0259r g&uuml;n&uuml;-g&uuml;nd\u0259n artan Alzheimer x\u0259st\u0259liyi haqq\u0131nda bilm\u0259k laz\u0131m olanlar\u0131 a&ccedil;\u0131qlay\u0131b. Demans termininin lat\u0131nca a\u011f\u0131l m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n &ldquo;mens&rdquo; s&ouml;z&uuml;n&uuml;n qar\u015f\u0131s\u0131na inkar \u015f\u0259kil&ccedil;isi \u0259lav\u0259 edil\u0259r\u0259k yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 xat\u0131rladan &Ouml;zlem &Ouml;nder, &ldquo;Demans sonradan qazan\u0131lm\u0131\u015f zehni funksiyalar\u0131n itirilm\u0259si m\u0259nas\u0131nda istifad\u0259 olunur. G&uuml;nd\u0259lik h\u0259yat f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini t\u0259sir ed\u0259c\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u015f&uuml;urlu bir insanda intellektual v\u0259 sosial qabiliyy\u0259tl\u0259rin m\u0259hvin\u0259 s\u0259b\u0259b olan bir sindrom olaraq t\u0259yin olunan bu x\u0259st\u0259likd\u0259n \u0259n &ccedil;ox yay\u0131lan\u0131 Alzheimer x\u0259st\u0259liyidir&rdquo;.<\/p>\n<p>Demans hallar\u0131n\u0131n y&uuml;zd\u0259 50-70-in s\u0259b\u0259binin Alzheimer oldu\u011funu s&ouml;yl\u0259y\u0259n Dr. &Ouml;nder, 65 ya\u015fdan yuxar\u0131 f\u0259rdl\u0259rd\u0259 Alzheimer yay\u0131lmas\u0131n\u0131n y&uuml;zd\u0259 3 il\u0259 11 aras\u0131nda, 85 ya\u015fdan yuxar\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259 nisb\u0259tl\u0259rin 20-47 faiz\u0259 &ccedil;atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s&ouml;yl\u0259di. Ya\u015fl\u0131l\u0131qda fiziki v\u0259 psixoloji m\u0259hv\u0259 s\u0259b\u0259b olan Alzheimer x\u0259st\u0259liyinin x\u0259st\u0259liy\u0259 ba\u011fl\u0131 &ouml;l&uuml;ml\u0259r bax\u0131m\u0131ndan d&ouml;rd&uuml;nc&uuml; yerd\u0259 oldu\u011funu vur\u011fulayan m&uuml;t\u0259x\u0259ssis \u0259halinin qocalmas\u0131 il\u0259 Alzheimer x\u0259st\u0259liyinin g&ouml;r&uuml;lm\u0259 nisb\u0259ti v\u0259 x\u0259st\u0259liyin y&uuml;k&uuml; getdikc\u0259 artaca\u011f\u0131n\u0131 qeyd edib.<\/p>\n<p>&quot;Alzheimer x\u0259st\u0259liyi yaln\u0131z bili\u015fsel funksiyalar\u0131 t\u0259sir ed\u0259n bir x\u0259st\u0259lik deyil, eyni zamanda davran\u0131\u015f probleml\u0259ri, g&uuml;nd\u0259lik h\u0259yat f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rind\u0259 qeyri-kafilik, motor funksiyalarda geril\u0259m\u0259, yuxu poz\u011funluqlar\u0131 v\u0259 otonom sinir sisteminin t\u0259sirl\u0259ndiyini g&ouml;st\u0259r\u0259n bir &ccedil;ox klinikalar\u0131 ehtiva ed\u0259n bir x\u0259st\u0259likdir&quot; &ndash;o, vur\u011fulay\u0259b.<\/p>\n<p>Alzheimerin \u0259n &ccedil;ox g&ouml;r&uuml;l\u0259n simptomlar\u0131 aras\u0131nda son hadis\u0259l\u0259ri v\u0259 adlar\u0131 unutmaq, tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 t\u0259krarlamaq, bir \u015feyi yenid\u0259n s&ouml;yl\u0259m\u0259k, qoydu\u011funuz \u0259\u015fyalar\u0131 tapa bilm\u0259m\u0259k, al\u0131\u015f-veri\u015f zaman\u0131 itkin d&uuml;\u015fm\u0259k v\u0259 ya &ouml;d\u0259m\u0259kd\u0259 &ccedil;\u0259tinlik &ccedil;\u0259km\u0259k, yem\u0259k bi\u015fir\u0259rk\u0259n s\u0259hv etm\u0259k, bacard\u0131\u011f\u0131n\u0131z sad\u0259 al\u0259td\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kd\u0259 &ccedil;\u0259tinlik &ccedil;\u0259km\u0259k daha \u0259vv\u0259l istifad\u0259 etm\u0259k, bilin\u0259n mar\u015frutlar\u0131 qar\u0131\u015fd\u0131rmaqd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;&ldquo;Ancaq arabir veril\u0259 bil\u0259c\u0259k s\u0259hv q\u0259rarlar, ayl\u0131q &ouml;d\u0259ni\u015fin bir ne&ccedil;\u0259 g&uuml;n gecikm\u0259si, zaman zaman \u0259\u015fyalar\u0131n itirilm\u0259si, adlar\u0131n unudulub eyni g&uuml;nd\u0259 xat\u0131rlanmas\u0131 kimi hallarda Alzheimer narahatl\u0131\u011f\u0131 d\u0259rhal ya\u015fanmamal\u0131 v\u0259 nevroloqa m&uuml;raci\u0259t ed\u0259r\u0259k laz\u0131mi qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 v\u0259 r\u0259hb\u0259rlik al\u0131nmal\u0131d\u0131r&quot; &#8211; &Ouml;zlem &Ouml;nder qeyd edir.<br \/>\nM&uuml;t\u0259x\u0259ssis qeyd edir ki, Alzheimer x\u0259st\u0259liyinin tezliyi 65 ya\u015f\u0131ndan sonra h\u0259r 5 ild\u0259n bir iki qat art\u0131r. Genetik faktorlar da x\u0259st\u0259liyin riskini art\u0131r\u0131r. Ail\u0259nin birinci d\u0259r\u0259c\u0259li qohumunda Alzheimer x\u0259st\u0259liyinin olmas\u0131 riskin 10-30 faiz artd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259rir. O, siqaret v\u0259 spirt istifad\u0259si, hipertoniya, diabet, hiperlipidemiya, serebrovaskulyar v\u0259 miyokard infarkt\u0131 kimi d\u0259yi\u015fdiril\u0259 bil\u0259n risk faktorlar\u0131 kimi x\u0259st\u0259likl\u0259rin d\u0259 Alzheimerin inki\u015faf\u0131nda b&ouml;y&uuml;k \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s&ouml;yl\u0259y\u0259n doktor m\u0259\u015fq kimi Alzheimer x\u0259st\u0259liyi riskini azalda bil\u0259r.&nbsp;<\/p>\n<p>&Ouml;zlem &Ouml;nder zehni f\u0259aliyy\u0259tin \u0259h\u0259miyy\u0259tini d\u0259 vur\u011fulad\u0131&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Alzheimer x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulma riski 65 ya\u015f\u0131ndan sonra h\u0259r be\u015f ild\u0259n bir iki qat art\u0131r. G&ouml;zl\u0259nil\u0259n &ouml;m&uuml;r uzunlu\u011funun artmas\u0131 il\u0259 qocalma 21-ci \u0259srin \u0259n m&uuml;h&uuml;m demoqrafik hadis\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 &ccedil;evrilib. \u0130nki\u015faf etmi\u015f&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-204388","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204388","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=204388"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204388\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=204388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=204388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=204388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}