{"id":204386,"date":"2024-06-24T07:19:39","date_gmt":"2024-06-24T03:19:39","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=204386","title":{"rendered":"\u0130nsan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131n son d\u0259qiq\u0259l\u0259ri:"},"content":{"rendered":"<p><strong>Aliml\u0259r &ouml;l&uuml;m aya\u011f\u0131nda olan insan\u0131n niy\u0259 i\u015f\u0131\u011f\u0131 g&ouml;rd&uuml;y&uuml;n&uuml;, s\u0259sl\u0259ri e\u015fitdiyini, b\u0259d\u0259nd\u0259n k\u0259narda hiss etdiyini v\u0259 havada &uuml;zd&uuml;y&uuml;n&uuml; izah edibl\u0259r.<br \/>\n&Ouml;l&uuml;m h\u0259yat\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259sidir, lakin elm adamlar\u0131 &ouml;lm\u0259k &uuml;zr\u0259 olan beyind\u0259 ba\u015f ver\u0259n prosesl\u0259r haqq\u0131nda praktiki olaraq he&ccedil; n\u0259 bilmirl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, neyroloq Jimoh Borjigin BBC Mundo-ya &ouml;z&uuml;n&uuml;n v\u0259 dig\u0259r elm adamlar\u0131n\u0131n &ouml;l\u0259rk\u0259n si&ccedil;ovullar\u0131n beyinl\u0259rini m&uuml;\u015fahid\u0259 etm\u0259k \u015fans\u0131 qazand\u0131qlar\u0131 laboratoriya t\u0259cr&uuml;b\u0259si haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131b.&nbsp;<\/p>\n<p>&quot;Si&ccedil;ovullardan birind\u0259 hal&uuml;sinogen t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259n aktiv serotoninin s\u0259rb\u0259st burax\u0131lmas\u0131 var idi&quot;.<br \/>\n2013-c&uuml; ild\u0259 si&ccedil;ovullar &uuml;z\u0259rind\u0259 apar\u0131lan bir ara\u015fd\u0131rmada, t\u0259cr&uuml;bi heyvanlarda &uuml;r\u0259kl\u0259ri dayand\u0131qdan v\u0259 beyin oksigen alma\u011f\u0131 dayand\u0131rd\u0131qdan sonra bir ne&ccedil;\u0259 n&ouml;rotransmitterin aktivliyinin artmas\u0131 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b.<\/p>\n<p>M&uuml;t\u0259x\u0259ssis bildirir ki, serotonin s\u0259viyy\u0259si 60 d\u0259f\u0259 artd\u0131, xo\u015f hissl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olan &quot;xo\u015fb\u0259xtlik hormonu&quot; dopaminin konsentrasiyas\u0131, diqq\u0259ti c\u0259ml\u0259m\u0259y\u0259 cavabdeh olan norepinefrin ifraz\u0131 da &ccedil;ox artd\u0131, h\u0259r &uuml;&ccedil; hormon canl\u0131 si&ccedil;ovulda a\u015fkarlanmas\u0131 m&uuml;mk&uuml;n olmayan s\u0259viyy\u0259y\u0259 &ccedil;at\u0131b.<\/p>\n<p>2015-ci ild\u0259 onun komandas\u0131 &ouml;lm\u0259k &uuml;zr\u0259 olan si&ccedil;ovullar\u0131n beyinl\u0259rini ara\u015fd\u0131ran ba\u015fqa bir ara\u015fd\u0131rma n\u0259\u015fr etdi. &ldquo;H\u0259r iki halda [&ouml;l&uuml;m zaman\u0131] heyvanlar\u0131n 100%-i beyin f\u0259aliyy\u0259tinin intensiv aktivl\u0259\u015fm\u0259sini g&ouml;st\u0259rdi, &ouml;lm\u0259k &uuml;zr\u0259 olan beyin hiperaktiv v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d&uuml;\u015fd&uuml;&rdquo;.<br \/>\nArt\u0131q 2023-c&uuml; ild\u0259 Borjiginin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi bir qrup elm adam\u0131 insanlar &uuml;z\u0259rind\u0259 ara\u015fd\u0131rma apard\u0131lar. N\u0259tic\u0259l\u0259r elektroensefaloqrafiya elektrodlar\u0131 il\u0259 h\u0259yat d\u0259st\u0259yin\u0259 malik olan d&ouml;rd komada olan insanlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tini t\u0259svir edir.<\/p>\n<p><strong>&quot;H\u0259r d&ouml;rd&uuml; m&uuml;xt\u0259lif x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n &ouml;ld&uuml;&quot;<\/strong><br \/>\nX\u0259st\u0259l\u0259rin yax\u0131nlar\u0131n\u0131n icaz\u0259si il\u0259 onlar mexaniki ventilyasiya cihazlar\u0131ndan ayr\u0131l\u0131blar. Eyni zamanda, iki x\u0259st\u0259d\u0259 t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar idrak funksiyalar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259li beyin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 q\u0259fil pik qeyd etdil\u0259r. Qamma dal\u011falar\u0131 m&uuml;\u0259yy\u0259n edildi &#8211; m&uuml;r\u0259kk\u0259b m\u0259lumatlar\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 yadda\u015f\u0131n formala\u015fmas\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n \u0259n s&uuml;r\u0259tli beyin dal\u011falar\u0131.<\/p>\n<p>&quot;X\u0259st\u0259nin ventilyatoru s&ouml;nd&uuml;r&uuml;ld&uuml;kd\u0259, &uuml;mumil\u0259\u015fdirilmi\u015f hipoksiya ba\u015f verir, bunu h\u0259kiml\u0259r qanda oksigen &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 adland\u0131r\u0131rlar&quot; &ndash; o, dedi.<br \/>\n&Uuml;mumil\u0259\u015fdirilmi\u015f hipoksiya h\u0259mi\u015f\u0259 &uuml;r\u0259yin dayanmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir, &ccedil;&uuml;nki &uuml;r\u0259k qan\u0131 vurma\u011f\u0131 dayand\u0131r\u0131r. &quot;G&ouml;r&uuml;n&uuml;r, hipoksiya beynin aktivl\u0259\u015fm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n bir siqnald\u0131r. V\u0259 ventilyatorlar s&ouml;nd&uuml;r&uuml;ld&uuml;kd\u0259n sonra d&ouml;rd x\u0259st\u0259d\u0259n ikisinin beyni saniy\u0259l\u0259r \u0259rzind\u0259 aktivl\u0259\u015fdi&quot; dedi.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r si&ccedil;ovullarda b&uuml;t&uuml;n beynin aktivl\u0259\u015fm\u0259sini m&uuml;\u015fahid\u0259 etdikl\u0259ri halda, &ldquo;insanlarda beynin yaln\u0131z m&uuml;\u0259yy\u0259n hiss\u0259l\u0259ri aktivl\u0259\u015fib&rdquo;. Bunlar koqnitiv, \u015f&uuml;urlu funksiyalarla \u0259laq\u0259li sah\u0259l\u0259r idi.<br \/>\nOnlardan biri h\u0259kiml\u0259r\u0259 temporoparietal d&uuml;y&uuml;n kimi tan\u0131n\u0131r. &quot;Bu, beynin duy\u011fu qavray\u0131\u015f\u0131ndan m\u0259sul olan arxa hiss\u0259sidir. Onun \u015f&uuml;urla, el\u0259c\u0259 d\u0259 yuxular v\u0259 vizual hal&uuml;sinasiyalarla \u0259laq\u0259li oldu\u011fu bilinir&quot; dedi.<br \/>\n&Ouml;l&uuml;m\u0259 yax\u0131n t\u0259cr&uuml;b\u0259l\u0259r<br \/>\nB\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixi boyu &ouml;l&uuml;m\u0259 yax\u0131n v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olan, h\u0259tta klinik &ouml;l&uuml;m ke&ccedil;ir\u0259n, lakin reanimasiyan\u0131n k&ouml;m\u0259yi il\u0259 sa\u011f qalan bir &ccedil;ox insan ya\u015fad\u0131qlar\u0131 hissl\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131b.<br \/>\nB\u0259zil\u0259ri b&uuml;t&uuml;n h\u0259yatlar\u0131n\u0131n g&ouml;zl\u0259ri &ouml;n&uuml;nd\u0259n nec\u0259 ke&ccedil;diyini v\u0259 ya ke&ccedil;mi\u015fin b\u0259zi \u0259sas anlar\u0131n\u0131 nec\u0259 xat\u0131rlad\u0131qlar\u0131ndan dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar; &ccedil;oxlar\u0131 parlaq bir i\u015f\u0131q g&ouml;rd&uuml;; dig\u0259rl\u0259ri fiziki b\u0259d\u0259nl\u0259rini t\u0259rk etdil\u0259r, aya\u011fa qalxd\u0131lar v\u0259 \u0259traflar\u0131nda ba\u015f ver\u0259n h\u0259r \u015feyi g&ouml;rd&uuml;l\u0259r.<br \/>\n2023-c&uuml; ild\u0259 apar\u0131lan bir ara\u015fd\u0131rma qeyd etdi ki, &uuml;r\u0259k h\u0259bsind\u0259n sa\u011f &ccedil;\u0131xanlar\u0131n \u0259n az\u0131 20-25%-i i\u015f\u0131\u011f\u0131 g&ouml;rd&uuml;kl\u0259rini bildirdil\u0259r &#8211; bu, nevroloqa x\u0259st\u0259nin g&ouml;rm\u0259 qavray\u0131\u015f\u0131n\u0131 idar\u0259 ed\u0259n korteks sah\u0259sinin aktivl\u0259\u015fdiyinin ayd\u0131n g&ouml;st\u0259ricisidir.<br \/>\nSa\u011f qalan b\u0259zi x\u0259st\u0259l\u0259r h\u0259tta \u0259m\u0259liyyat zaman\u0131 ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri e\u015fitdikl\u0259rini v\u0259 ya qurbanlar\u0131n hu\u015fsuz olmas\u0131na baxmayaraq, avtomobil q\u0259zas\u0131 yerin\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 h\u0259kiml\u0259rin dedikl\u0259rini e\u015fitdikl\u0259rini bildirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Borjiqinin s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, \u0259srl\u0259r boyu &ouml;l&uuml;m&uuml; t\u0259yin etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n diqq\u0259t &uuml;r\u0259y\u0259 y&ouml;n\u0259ldiyi &uuml;&ccedil;&uuml;n &uuml;mumi bir fikir var idi ki, &uuml;r\u0259k dayand\u0131qda beynin f\u0259aliyy\u0259ti dayan\u0131r.<br \/>\n&Uuml;r\u0259k dayanmas\u0131 zaman\u0131 beyin f\u0259aliyy\u0259tinin xarici t\u0259zah&uuml;rl\u0259ri m&uuml;\u015fahid\u0259 olunmasa da, onun fikrinc\u0259, bu zaman beynin i\u015fl\u0259m\u0259diyini s&ouml;yl\u0259m\u0259k he&ccedil; d\u0259 m&uuml;mk&uuml;n deyil.<br \/>\n&ldquo;Bir insan\u0131n son d\u0259r\u0259c\u0259 emosional, t\u0259sirli zehni t\u0259cr&uuml;b\u0259l\u0259r ya\u015famas\u0131 nec\u0259 m&uuml;mk&uuml;n olur: i\u015f\u0131\u011f\u0131 g&ouml;rm\u0259k, s\u0259sl\u0259ri e\u015fitm\u0259k, b\u0259d\u0259nd\u0259n k\u0259narda hiss etm\u0259k, havada &uuml;zm\u0259k, ax\u0131 b&uuml;t&uuml;n bu hissl\u0259r beyin i\u015finin n\u0259tic\u0259sidir (v\u0259 s&uuml;butdur).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r &ouml;l&uuml;m aya\u011f\u0131nda olan insan\u0131n niy\u0259 i\u015f\u0131\u011f\u0131 g&ouml;rd&uuml;y&uuml;n&uuml;, s\u0259sl\u0259ri e\u015fitdiyini, b\u0259d\u0259nd\u0259n k\u0259narda hiss etdiyini v\u0259 havada &uuml;zd&uuml;y&uuml;n&uuml; izah edibl\u0259r. &Ouml;l&uuml;m h\u0259yat\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259sidir, lakin elm adamlar\u0131 &ouml;lm\u0259k &uuml;zr\u0259 olan beyind\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-204386","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204386","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=204386"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204386\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=204386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=204386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=204386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}