{"id":203655,"date":"2024-06-07T20:50:06","date_gmt":"2024-06-07T16:50:06","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=203655","title":{"rendered":"Nobel m\u00fckafat\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycana qazand\u0131ra bil\u0259c\u0259k istedadl\u0131 aliml\u0259rimiz yeti\u015fir"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u018ffsun Sucayev: &ldquo;D&uuml;nyaya s\u0259s salacaq fundamental v\u0259 t\u0259tbiqi elmi nailiyy\u0259tl\u0259ri tez bir m&uuml;dd\u0259td\u0259 g&ouml;r\u0259 bil\u0259c\u0259yik&rdquo;<\/strong><\/p>\n<p>Bu g&uuml;nl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n texnika sah\u0259si &uuml;zr\u0259 3 kimya&ccedil;\u0131 alim\u0259 D&ouml;vl\u0259t M&uuml;kafat\u0131 verildi. Bel\u0259 ki, m&uuml;\u0259llifl\u0259ri akademik \u018fli Quliyev ad\u0131na A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 aliml\u0259ri akademik Vaqif F\u0259rz\u0259liyev, professorlar H\u0259qiq\u0259t Cavadova v\u0259 \u018ffsun Sucayev olan &ldquo;X&uuml;susi t\u0259yinatl\u0131 s&uuml;rtk&uuml; ya\u011flar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 istehsal\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkili&rdquo; adl\u0131 kompleks elmi-texniki i\u015f d&ouml;vl\u0259tin \u0259n ali m&uuml;kafat\u0131na layiq g&ouml;r&uuml;ld&uuml;. Sevindirici hald\u0131r ki, d&ouml;vl\u0259t m&uuml;kafat\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olunanlardan biri g\u0259nc alim &ndash; A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunun icra&ccedil;\u0131 direktoru kimya elml\u0259ri doktoru, professor \u018ffsun Sucayevdir.<\/p>\n<p><em>M\u0259lumat &uuml;&ccedil;&uuml;n bildir\u0259k ki, \u018ffsun Sucayev 1979-cu ild\u0259 Lerik rayonunun Z&uuml;v&uuml;&ccedil; k\u0259ndind\u0259 anadan olub. Orta t\u0259hsilini Lerik \u015f\u0259h\u0259ri leytenant Arif Nuriyev ad\u0131na 1 \u2116-li texniki f\u0259nl\u0259r t\u0259may&uuml;ll&uuml; liseyd\u0259 al\u0131b. 2001-ci ild\u0259 G\u0259nc\u0259 D&ouml;vl\u0259t Universitetinin kimya v\u0259 biologiya fak&uuml;lt\u0259sinin bakalavr, 2003-c&uuml; ild\u0259 magistratura pill\u0259l\u0259rini f\u0259rql\u0259nm\u0259 diplomu il\u0259 ba\u015fa vurub. H\u0259min ild\u0259 akademik \u018fli Quliyev ad\u0131na A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunun doktoranturas\u0131na q\u0259bul olub. 2008-ci ild\u0259 kimya &uuml;zr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, 2018-ci ild\u0259 kimya elml\u0259r doktoru elmi d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259rin\u0259, 2017-ci ild\u0259 is\u0259 dosent, 2023-c&uuml; ild\u0259 professor elmi adlar\u0131na layiq g&ouml;r&uuml;l&uuml;b.<br \/>\nO, 2005-ci ild\u0259n A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunda ki&ccedil;ik elmi i\u015f&ccedil;i, elmi i\u015f&ccedil;i, b&ouml;y&uuml;k elmi i\u015f&ccedil;i, apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f&ccedil;i, laboratoriya m&uuml;diri v\u0259 elmi i\u015fl\u0259r &uuml;zr\u0259 direktor m&uuml;avini v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259yib. 2021-ci ild\u0259n is\u0259 \u0130nstitutun icra&ccedil;\u0131 direktoru v\u0259 Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131 \u0130dar\u0259 Hey\u0259tinin &uuml;zv&uuml;d&uuml;r.<br \/>\nO, 172 elmi \u0259s\u0259rin m&uuml;\u0259llifidir, onlardan 3-&uuml; monoqrafiya, 12-i Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Patentidir. M\u0259qal\u0259l\u0259rin 60-\u0131 &ldquo;Web of Science&rdquo; v\u0259 &ldquo;Scopus&rdquo; elmi bazalar\u0131na daxil olan n&uuml;fuzlu xarici jurnallarda d\u0259rc edilmi\u015fdir. Elmi \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 d&uuml;nya aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n 1679 istinad edilmi\u015fdir. H-indeksi 23-d&uuml;r.<\/em><\/p>\n<p>Onunla s&ouml;hb\u0259timiz d\u0259 el\u0259 indiy\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259ld\u0259 edil\u0259n elmi nailiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k planlar\u0131 haqq\u0131nda oldu.<\/p>\n<p><strong>&#8211;&nbsp;D&ouml;vl\u0259t M&uuml;kafat\u0131na layiq g&ouml;r&uuml;l\u0259n elmi-texniki ixtiran\u0131z haqq\u0131nda \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verm\u0259yinizi xahi\u015f edirik.<\/strong><\/p>\n<p>&#8211;&nbsp;Akademik \u018fli Quliyev ad\u0131na A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunun t\u0259tbiqy&ouml;nl&uuml; f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tini s&uuml;rtk&uuml; materiallar\u0131 v\u0259 a\u015fqarlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, onlar\u0131n t\u0259tbiqi \u0259saslar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259si t\u0259\u015fkil edir. D&ouml;vl\u0259tin ali m&uuml;kafat\u0131na layiq g&ouml;r&uuml;l\u0259n b&ouml;y&uuml;k elmi nailiyy\u0259t kimi q\u0259bul edil\u0259n elmi-texniki ixtiram\u0131z, b&uuml;t&uuml;vl&uuml;kd\u0259 \u0130nstitut aliml\u0259rimizin m\u0259qs\u0259d\u0259y&ouml;nll&uuml; f\u0259aliyy\u0259tinin m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k ist\u0259rdim. Elmi-texniki nailiyy\u0259timizl\u0259 ba\u011fl\u0131 onu dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, bu d&uuml;nya \u0259h\u0259miyy\u0259tli fundamental v\u0259 t\u0259tbiqi i\u015f olmaqla dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n &ouml;lk\u0259mizin m&uuml;dafi\u0259 q&uuml;dr\u0259tinin y&uuml;ks\u0259ldilm\u0259si v\u0259 strateji materiallar &uuml;zr\u0259 xarici &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n azald\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259rbi texnika &uuml;&ccedil;&uuml;n y&uuml;ks\u0259k keyfiyy\u0259tli, r\u0259qab\u0259t\u0259 davaml\u0131 x&uuml;susi t\u0259yinatl\u0131 s&uuml;rtk&uuml; ya\u011flar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 istehsal\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilini &ouml;z&uuml;nd\u0259 ehtiva edir.<br \/>\nBel\u0259 bir elmi-texniki nailiyy\u0259tin &ccedil;al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m elmi-t\u0259dqiqat institutunda \u0259ld\u0259 olunmas\u0131 da he&ccedil; d\u0259 t\u0259sad&uuml;fi deyil. SSR\u0130 d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 a\u015fqarlar sah\u0259sind\u0259 &uuml;&ccedil; elmi m\u0259rk\u0259zd\u0259n biri, m&uuml;st\u0259qillik d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 is\u0259 yegan\u0259 elmi m\u0259rk\u0259z olan A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutu t\u0259r\u0259find\u0259n bir s\u0131ra x&uuml;susi t\u0259yinatl\u0131 s&uuml;rtk&uuml; ya\u011flar\u0131 yarad\u0131l\u0131b v\u0259 istehsal\u0131 da t\u0259\u015fkil olunub. Bu ya\u011flardan biri d\u0259 m\u0259hz, Ukraynan\u0131n Xarkov \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n zavodda istehsal olunan x&uuml;susi texnikada istifad\u0259 edil\u0259n dizel m&uuml;h\u0259rriki &uuml;&ccedil;&uuml;n yarad\u0131lm\u0131\u015f ya\u011f idi. Bu motor ya\u011f\u0131n\u0131n istismar xass\u0259l\u0259ri h\u0259min zavod t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015f yeni n\u0259sil y&uuml;ks\u0259k g&uuml;cl\u0259ndirilmi\u015f dizel m&uuml;h\u0259rrikinin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 tam cavab verm\u0259diyi &uuml;&ccedil;&uuml;n yeni x&uuml;susi t\u0259yinatl\u0131 motor ya\u011f\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 t\u0259l\u0259b olunurdu. Bununla \u0259laq\u0259dar 2019-2021-ci ill\u0259rd\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 akademik Vaqif F\u0259rz\u0259liyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutu t\u0259r\u0259find\u0259n y&uuml;ks\u0259k istismar xass\u0259l\u0259rin\u0259 malik yeni x&uuml;susi t\u0259yinatl\u0131 motor ya\u011f\u0131 yarad\u0131ld\u0131. H\u0259m xaricd\u0259, h\u0259m d\u0259 &ouml;lk\u0259d\u0259 h\u0259rbi t\u0259yinatl\u0131 tenikan\u0131n m&uuml;asir m&uuml;h\u0259rrikl\u0259rind\u0259 s\u0131naqlardan u\u011furla ke&ccedil;di v\u0259 istehsal prosesin\u0259 ba\u015flan\u0131ld\u0131.&nbsp;<\/p>\n<p>Bu istiqam\u0259td\u0259 n&uuml;mun\u0259vi f\u0259aliyy\u0259timizi davam etdir\u0259r\u0259k A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutu aliml\u0259ri olaraq daha bir u\u011fura imza atd\u0131q. Bel\u0259 ki, yeni yaratd\u0131\u011f\u0131m\u0131z ya\u011f\u0131n &ouml;z\u0259lliyi olaraq ilin b&uuml;t&uuml;n m&ouml;vs&uuml;ml\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259si v\u0259 h\u0259min x&uuml;susi t\u0259yinatl\u0131 motor ya\u011f\u0131n\u0131n \u0259n son markal\u0131 tanklarda praktiki s\u0131naqdan u\u011furla ke&ccedil;m\u0259si m&uuml;mk&uuml;n oldu. S\u0131naq komissiyas\u0131 bu ya\u011f\u0131n istifad\u0259sini tam m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun hesab etdi.<br \/>\nYaratd\u0131\u011f\u0131m\u0131z x&uuml;susi t\u0259yinatl\u0131 motor ya\u011flar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 3-&uuml; &ldquo;M\u0259xfi&rdquo; qrifl\u0259 olmaqla 4 elmi ixtira &ndash; patent al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r, 1 ixtira is\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u018fqli M&uuml;lkiyy\u0259t Agentliyinin tabeliyind\u0259 olan \u018fmt\u0259\u0259 Ni\u015fanlar\u0131 v\u0259 Patent &uuml;zr\u0259 Ekspertiza M\u0259rk\u0259zinid\u0259 bax\u0131lmaq &uuml;zr\u0259dir. M\u0259lumat &uuml;&ccedil;&uuml;n deyim ki, \u0130nstitutda yarad\u0131lan ya\u011flar\u0131m\u0131z zaman-zaman ist\u0259r I Qaraba\u011f M&uuml;harib\u0259si, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 44 g&uuml;nl&uuml;k V\u0259t\u0259n M&uuml;harib\u0259sind\u0259 &ouml;z t&ouml;hf\u0259sini veribdir.<\/p>\n<p>\u0130lk n&ouml;vb\u0259d\u0259 d&ouml;vl\u0259timizin ba\u015f&ccedil;\u0131s\u0131, c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev\u0259 d\u0259rin t\u0259\u015f\u0259kk&uuml;r etm\u0259k istiyirik ki, \u0259m\u0259yimizi y&uuml;ks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirib. D&ouml;vl\u0259tin bu ali m&uuml;kafat\u0131n\u0131 bizim timsal\u0131m\u0131zda Az\u0259rbaycan elmin\u0259 v\u0259 aliml\u0259rin\u0259 veril\u0259n qiym\u0259t kimi q\u0259bul edirik. &Ccedil;&uuml;nki b\u0259z\u0259n Az\u0259rbaycanda elm yoxdur, \u0259vv\u0259lki elmi k\u0259\u015ffl\u0259r edilmir, dey\u0259 \u0259sass\u0131z ittihamlar s\u0259sl\u0259nirdi. Bu elmi-texnoloji ixtira il\u0259 Az\u0259rbaycanda bir n&ouml;v akademik Yusif M\u0259mm\u0259d\u0259liyev, \u018fli Quliyev &nbsp;kimi d&uuml;nya \u015f&ouml;hr\u0259tli aliml\u0259rimizin yaratd\u0131\u011f\u0131 elmi m\u0259kt\u0259bl\u0259rin, elmi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin davam etdiyini t\u0259sdiq etmi\u015f olduq.<\/p>\n<p><strong>&#8211;&nbsp;Bu elmi-texnoloji nailiyy\u0259t &ouml;lk\u0259miz\u0259 n\u0259yi qazand\u0131racaq?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211;&nbsp;D&ouml;vl\u0259t ba\u015f&ccedil;\u0131s\u0131 c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev ist\u0259r n&ouml;vb\u0259d\u0259nk\u0259nar prezident se&ccedil;kil\u0259rin qalibi kimi andi&ccedil;m\u0259 m\u0259rasimind\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 yerli televiziya kanallar\u0131na verdiyi geni\u015f h\u0259cmli m&uuml;sahib\u0259d\u0259 a&ccedil;\u0131q b\u0259yan etdi ki, daha ke&ccedil;mi\u015fd\u0259 ili\u015fib qalmaq olmaz, t\u0259xir\u0259sal\u0131nmadan yeni d&ouml;n\u0259min inki\u015faf h\u0259d\u0259fl\u0259rini m&uuml;\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259liyik. T\u0259bii ki, yeni h\u0259d\u0259fimiz, yeni m\u0259qs\u0259dimiz ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 respublikam\u0131z\u0131n iqtisadi inki\u015faf\u0131 v\u0259 m&uuml;dafi\u0259 q&uuml;dr\u0259tinin daha da art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 &ouml;z&uuml;nd\u0259 ehtiva ed\u0259c\u0259k. Bu is\u0259 &ouml;z&uuml;-&ouml;zl&uuml;y&uuml;nd\u0259 yerli istehsal sah\u0259l\u0259rin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si il\u0259 &ouml;lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n idxaldan as\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamamil\u0259 aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fviq etmi\u015f olur.&nbsp;<\/p>\n<p>D&ouml;vl\u0259timizin m&uuml;dafi\u0259 q&uuml;dr\u0259tinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 da ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 strateji m\u0259hsulllar &uuml;zr\u0259 yerli istehsal sah\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir.&nbsp;<br \/>\nA\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunun aliml\u0259ri olaraq yaratd\u0131\u011f\u0131m\u0131z x&uuml;susi t\u0259yinatl\u0131 ya\u011f strateji m\u0259hsuldur, &ouml;lk\u0259nin ba\u015fl\u0131ca h\u0259rbi m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 xidm\u0259t edir. \u018flb\u0259tt\u0259, Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u015f\u0259hidl\u0259rimiz v\u0259 qazil\u0259rimizin qan\u0131-can\u0131, xalq\u0131m\u0131z\u0131n &ldquo;D\u0259mir Yumruq&rdquo; \u0259traf\u0131nda birliyi say\u0259sind\u0259 200 illik problem &#8211; Qaraba\u011f d\u0259rdimiz bir d\u0259f\u0259lik h\u0259ll olundu, sepratizmin k&ouml;k&uuml; k\u0259silib at\u0131ld\u0131. Amma t\u0259hdidl\u0259r h\u0259r zaman qal\u0131r. Bel\u0259 bir deyim var, s&uuml;lh ist\u0259yirs\u0259ns\u0259, m&uuml;harib\u0259y\u0259 haz\u0131r ol. Tez-tez bizi ist\u0259m\u0259y\u0259n &ouml;lk\u0259l\u0259r, \u0259sas g&uuml;c m\u0259rk\u0259zl\u0259ri iqtisadi sanksiyalarla, strateji mallar\u0131n, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n h\u0259rbi t\u0259yinatl\u0131 m\u0259hsullart\u0131n idxal\u0131na qada\u011fa qoyulmas\u0131 il\u0259 t\u0259hdid edirl\u0259r. Yaratd\u0131\u011f\u0131m\u0131z strateji ya\u011flar tam z\u0259man\u0259t verir ki, \u0259g\u0259r bel\u0259 bir hal olarsa, &ouml;lk\u0259mizi bu m\u0259hsullar &uuml;zr\u0259 as\u0131l\u0131l\u0131qdan tam azad ed\u0259k. &Ccedil;&uuml;nki A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunun b&ouml;y&uuml;k t\u0259cr&uuml;b\u0259si var. Sovet d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 t\u0259k &ouml;lk\u0259 &uuml;zr\u0259 demir\u0259m, b&uuml;t&uuml;n SSR\u0130 &uuml;zr\u0259 s&uuml;rtk&uuml; materiallar\u0131, ya\u011flara olan t\u0259l\u0259bat\u0131n 20 faizini bu elmi-t\u0259dqiqat m&uuml;\u0259ssis\u0259si &ouml;d\u0259yib.<br \/>\nT\u0259qdir\u0259layiq hal ondan ibar\u0259tdir ki, \u0130nstitut aliml\u0259ri olaraq t\u0259r\u0259fimizd\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015f x&uuml;susi t\u0259yinatl\u0131 motor ya\u011f\u0131n\u0131n Pakistan, Banqlade\u015f, Tayland v\u0259 M\u0259rake\u015f\u0259 kimi dost, qarda\u015f &ouml;lk\u0259l\u0259r\u0259 ixrac\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Art\u0131q m&uuml;qavil\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 ba\u011flan\u0131b.<\/p>\n<p>Amma \u0259n \u0259sas\u0131 D&ouml;vl\u0259t M&uuml;kafat\u0131 laureatlar\u0131 olaraq f\u0259xr edirik ki, \u0259razi b&uuml;t&ouml;vl&uuml;y&uuml; v\u0259 suverenliyini tam b\u0259rpa etmi\u015f &ouml;lk\u0259mizin iqtisadi inki\u015faf\u0131na v\u0259 m&uuml;dafi\u0259 q&uuml;dr\u0259tinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259n bir nailiyy\u0259t\u0259 imza atm\u0131\u015f\u0131q.<\/p>\n<p><strong>&#8211;&nbsp;S\u0259hv etmir\u0259ms\u0259 A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunda \u0259ld\u0259 etdiyiniz elmi nailiyy\u0259t t\u0259kc\u0259 bu elmi-texniki ixtira il\u0259 ba\u011fl\u0131 deyil. Ba\u015fqa hans\u0131 \u0259sas elmi u\u011furlar\u0131 qeyd ed\u0259 bil\u0259rsiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211;&nbsp;B\u0259li. A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunda a\u015fqar m\u0259qs\u0259di il\u0259 ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z yeni &uuml;zvi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri h\u0259m d\u0259 potensial d\u0259rman madd\u0259l\u0259ri kimi t\u0259dqiq edirik. Bundan &ouml;tr&uuml; AB\u015e, Portuqaliya, T&uuml;rkiy\u0259, \u0130taliya, Rusiya, Belarus kimi d&uuml;nyan\u0131n bir &ccedil;ox &ouml;lk\u0259l\u0259rinin apar\u0131c\u0131 elmi m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin aliml\u0259ri il\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259dqiqat qruplar\u0131 yaratm\u0131\u015f\u0131q. Onlarla m&uuml;\u015ft\u0259r\u0259k t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq sintez etdiyimiz 300-\u0259 yax\u0131n fizioloji f\u0259al madd\u0259l\u0259rin b\u0259dxass\u0259li \u015fi\u015f, Alzeymer, qlaukoma, \u015f\u0259k\u0259rli diabet olaraq b\u0259zi qlobal x\u0259stlikl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 yeni n\u0259sil enzim-izoenzim inhibitorlar\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015f\u0131q. Bununla da biz ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 yeni bir elmi istiqam\u0259t kimi bio&uuml;zvi kimyan\u0131 xaricd\u0259n &ouml;lk\u0259miz\u0259 g\u0259tirmi\u015fik, des\u0259k yerin\u0259 d&uuml;\u015f\u0259r. Bu yenilikl\u0259rin n\u0259tic\u0259si olaraq son 10 ild\u0259 d&uuml;nyan\u0131n n&uuml;fuzlu qlobal elmi bazalar\u0131nda refatla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f y&uuml;ks\u0259k impakt faktorlu jurnallar\u0131nda 70-\u0259 yax\u0131n m\u0259qal\u0259 d\u0259rc edilmi\u015f, onlara d&uuml;nya aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n 2000-\u0259 yax\u0131n istinad edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n xaricd\u0259 n&uuml;fuzlu jurnalda m\u0259qal\u0259 &ccedil;ap etm\u0259k v\u0259 ona d&uuml;nya alimi t\u0259r\u0259find\u0259n istinad g&ouml;st\u0259rm\u0259k t\u0259kc\u0259 onu d\u0259rc ed\u0259n alim\u0259 v\u0259 ya onun &ccedil;al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 universitet v\u0259 ya instituta deyil, b&uuml;t&ouml;vl&uuml;kd\u0259 &ouml;lk\u0259y\u0259 reytinq g\u0259tirir. Bu g&uuml;nl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycandan 3 universitetin elmmetrik meyarlara g&ouml;r\u0259 d&uuml;nya universitetl\u0259rinin reytinq siyah\u0131s\u0131nda yer almas\u0131n\u0131 h\u0259min ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rin aliml\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 h\u0259m d\u0259 elmi t\u0259dqiqat institutlar\u0131, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 aliml\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tinin n\u0259tic\u0259si hesab etm\u0259k olar.&nbsp;<\/p>\n<p>Eyni zamanda \u0130nstitutumuz t\u0259tbiqy&ouml;nl&uuml; t\u0259dqiqatlara geni\u015f yer verdiyi &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259ld\u0259 olunan elmi n\u0259tic\u0259l\u0259rin patentl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 daha &ccedil;ox &ouml;n\u0259m veririk. Haz\u0131rda &ouml;lk\u0259d\u0259 h\u0259r il \u0259n &ccedil;ox patent alan elmi qurum A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutudur.<\/p>\n<p><strong>&#8211;&nbsp;&Ouml;t\u0259n ay AB\u015e-nin Beyn\u0259lxalq Elm v\u0259 M&uuml;h\u0259ndislik Yar\u0131\u015fmas\u0131nda medal qazanan Bak\u0131 m\u0259kt\u0259blil\u0259rin elmi layih\u0259si bu istiqam\u0259td\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatlara aid idi?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211;&nbsp;Tamamil\u0259 do\u011fru vur\u011fulad\u0131n\u0131z. Bu ilin 11&ndash;17 may tarixl\u0259rind\u0259 AB\u015e-n\u0131n Kaliforniya \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke&ccedil;iril\u0259n Beyn\u0259lxalq Elm v\u0259 M&uuml;h\u0259ndislik Yar\u0131\u015fmas\u0131nda (ISEF) D&uuml;nya m\u0259kt\u0259binin X sinif \u015fagirdl\u0259ri S\u0259id Aslanov v\u0259 \u0130brahim Allahverdiyev &ldquo;Biotibb v\u0259 sa\u011flaml\u0131q elml\u0259ri&rdquo; kateqoriyas\u0131 &uuml;zr\u0259 b&uuml;r&uuml;nc medala layiq g&ouml;r&uuml;ld&uuml;l\u0259r. Onlar m\u0259nim elmi r\u0259hb\u0259rliyim alt\u0131nda &ldquo;Fizioloji f\u0259al &uuml;zvi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r&rdquo; laboratoriyas\u0131nda &ldquo;Alzeymer x\u0259st\u0259liyin\u0259 qar\u015f\u0131 yeni n\u0259sil enzim-izoenzim inhbitorlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131&rdquo; m&ouml;vzusunda t\u0259dqiqat aparm\u0131\u015fd\u0131lar. H\u0259min layih\u0259 bundan &ouml;nc\u0259 &ouml;lk\u0259mizd\u0259 ba\u015f tutan &ldquo;Sabah\u0131n aliml\u0259ri&rdquo; XIII Respublika m&uuml;sabiq\u0259sind\u0259 I yer &ndash; q\u0131z\u0131l medal\u0131na layiq g&ouml;r&uuml;ld&uuml;y&uuml; &uuml;&ccedil;&uuml;n ISEF-\u0259 v\u0259siq\u0259 qazanm\u0131\u015fd\u0131. ISEF &ndash; Beyn\u0259lxalq Elm v\u0259 M&uuml;h\u0259ndislik s\u0259rgisi 70 ild\u0259n &ccedil;oxdur ki, h\u0259r il AB\u015e-da t\u0259\u015fkil olunan v\u0259 m&uuml;xt\u0259lif &ouml;lk\u0259 t\u0259msil&ccedil;il\u0259rinin i\u015ftirak etdiyi elmi-t\u0259dqiqat layih\u0259l\u0259rinin s\u0259rgisidir. Yuxar\u0131 sinif \u015fagirdl\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n d&uuml;nyan\u0131n \u0259n b&ouml;y&uuml;k qlobal elm yar\u0131\u015fmas\u0131 hesab edil\u0259n bu s\u0259rgid\u0259 75-d\u0259n &ccedil;ox &ouml;lk\u0259d\u0259n 21 f\u0259rqli STEM f\u0259nni &uuml;zr\u0259 y&uuml;zl\u0259rl\u0259 layih\u0259 t\u0259qdim edilir. Az\u0259rbaycan da 2011-ci ild\u0259 &ouml;lk\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259n &uuml;mumt\u0259hsil m&uuml;\u0259ssis\u0259l\u0259rinin IX-XI sinifl\u0259rind\u0259 t\u0259hsil alan \u015fagirdl\u0259rin elmi axtar\u0131\u015flara s&ouml;vq edilm\u0259si, onlar\u0131n elmi v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q f\u0259aliyy\u0259tinin stimulla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 ISEF-\u0259 qo\u015fulmu\u015fdur. &Ouml;lk\u0259mizd\u0259 elmi t\u0259dqiqat i\u015fin\u0259 meyli olan v\u0259 y&uuml;ks\u0259k elmi t\u0259dqiqat n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u0259ld\u0259 etmi\u015f istedadl\u0131 \u015fagirdl\u0259rin a\u015fkarlanmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n 2012-ci ild\u0259n etibar\u0259n ISEF-\u0259 se&ccedil;im turu olan &ldquo;Sabah\u0131n aliml\u0259ri&rdquo; Respublika m&uuml;sabiq\u0259si ke&ccedil;irilir. S&ouml;z&uuml;ged\u0259n m&uuml;sabiq\u0259d\u0259 \u015fagirdl\u0259rin \u0259sas\u0259n riyaziyyat, fizika v\u0259 astronomiya, kimya, biologiya, tibb v\u0259 sa\u011flaml\u0131q, ekologiya v\u0259 \u0259traf m&uuml;hitin idar\u0259 olunmas\u0131, m&uuml;h\u0259ndislik, komp&uuml;ter elml\u0259ri olmaqla 8 istiqam\u0259t &uuml;zr\u0259 elmi t\u0259dqiqat layih\u0259l\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir. Diqq\u0259t c\u0259lb ed\u0259n fakt odur ki, 2012-ci ild\u0259n ISEF-d\u0259 yar\u0131\u015fan Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259blil\u0259ri indiy\u0259 q\u0259d\u0259r he&ccedil; vaxt medal qazanmam\u0131\u015flar. Bu il bu g&uuml;n&uuml;n \u015fagirdi, sabah\u0131n b&ouml;y&uuml;k alimi olacaq yetirm\u0259l\u0259rimiz &#8211; m\u0259kt\u0259blil\u0259rin b&uuml;r&uuml;nc medal qazanmaqla &ouml;lk\u0259miz ad\u0131na bir ilk\u0259 imza atmas\u0131 b&ouml;y&uuml;k q&uuml;rurla \u015f\u0259r\u0259fli tariximiz\u0259 yaz\u0131lan bir hadis\u0259dir.<\/p>\n<p><strong>&#8211;&nbsp;Elmd\u0259 bundan sonra yeni h\u0259d\u0259fl\u0259rinizin n\u0259 oldu\u011funu e\u015fitm\u0259k maraql\u0131 olar?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211;&nbsp;Elm bir yerd\u0259 durmur, daim inki\u015fafdad\u0131r. Qar\u015f\u0131ya qoyulan bir h\u0259d\u0259f\u0259 &ccedil;atmaq elm adam\u0131, alim qar\u015f\u0131s\u0131nda yeni h\u0259d\u0259fl\u0259r m&uuml;\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir. Alimin elmi nailiyy\u0259tin\u0259 ki&ccedil;ik diqq\u0259t bel\u0259 olanda yeni-yeni nailiyy\u0259tl\u0259r\u0259 s&ouml;vq olunur. Ona g&ouml;r\u0259 d&ouml;vl\u0259timizin birinci \u015f\u0259xsinin elmimiz\u0259 olan diqq\u0259tini g&ouml;r&uuml;b &ccedil;al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunun b&uuml;t&uuml;n istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259 f\u0259aliyy\u0259timizi geni\u015fl\u0259ndirmi\u015fik. Kollektiv olaraq daha inamla, h\u0259v\u0259sl\u0259 &ccedil;al\u0131\u015fmaqday\u0131q.&nbsp;<br \/>\nBu g&uuml;n elmi f\u0259aliyy\u0259tin elmmetrik meyarlar &uuml;zr\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259sin\u0259 g&ouml;r\u0259 &ouml;lk\u0259miz C\u0259nubi Qafqazda birinci yerd\u0259dir. Amma bundan sonra bu regionda birinciliyi qorumaq bizim &uuml;&ccedil;&uuml;n yeni h\u0259d\u0259f ola bilm\u0259z. Aliml\u0259rimizin bundan sonrak\u0131 \u0259sas h\u0259d\u0259fi dar &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259d\u0259 MDB, geni\u015f anlamda Avropa &ouml;lk\u0259l\u0259ri il\u0259 elmi r\u0259qab\u0259t aparmaqd\u0131r. \u018fmin etm\u0259k ist\u0259yirik ki, daha &ccedil;ox &ccedil;al\u0131\u015fmaqla, \u0259zm, irad\u0259 n&uuml;mayi\u015f etdirm\u0259kl\u0259 buna da nail olaca\u011f\u0131q. Sad\u0259c\u0259, elmi infrastrukturla, t\u0259dqiqat apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015f\u0259raitl\u0259 ba\u011fl\u0131 m&uuml;\u0259yy\u0259n &ccedil;\u0259tinlikl\u0259r var. T\u0259bii ki m&uuml;kafatla \u0259ld\u0259 etdiyimiz v\u0259saitin m&uuml;\u0259yy\u0259n hiss\u0259sini t\u0259dqiqat &ccedil;\u0259tinlikl\u0259rinin h\u0259llin\u0259 y&ouml;n\u0259ld\u0259c\u0259yik.<br \/>\nOnu da yax\u015f\u0131 ba\u015fa d&uuml;\u015f&uuml;r&uuml;k ki, i\u015f\u011fadan yenic\u0259 qurtulan &ouml;lk\u0259mizd\u0259 yenid\u0259nqurma-b\u0259rpa i\u015fl\u0259ri geni\u015f miqyas al\u0131b. \u0130\u015f\u011faldan azad olunan torpaqlarda d&ouml;vl\u0259tin tam daxili imkanlar\u0131 il\u0259 b&ouml;y&uuml;k quruculuq i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131r. Bel\u0259 olan halda aliml\u0259r olaraq d&ouml;vl\u0259timizd\u0259n &ccedil;ox \u015fey t\u0259l\u0259b etm\u0259y\u0259 haqq\u0131m\u0131z yoxdur. Amma m\u0259\u015f\u011ful oldu\u011fumuz kimya el\u0259 bir elm sah\u0259sidir ki, onu m&uuml;asir fiziki-kimy\u0259vi cihazlar, reaktivl\u0259r olmadan t\u0259s\u0259vv&uuml;r etm\u0259k &ccedil;\u0259tindir. T\u0259dqiqat institutlar\u0131n\u0131n laboratoriya avadanl\u0131qlar\u0131n\u0131, reaktiv t\u0259chizat\u0131n\u0131 d&uuml;nyan\u0131n apar\u0131c\u0131 elm m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y&uuml;ks\u0259ld\u0259 bils\u0259k, inan\u0131n ki, h\u0259s\u0259d apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z Nobel m&uuml;kafat\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycana qazand\u0131ra bil\u0259c\u0259k istedadl\u0131 aliml\u0259rimiz vard\u0131r. O zaman onlar\u0131n d&uuml;nyaya s\u0259s salacaq fundamental v\u0259 t\u0259tbiqi elmi nailiyy\u0259tl\u0259rini tez bir m&uuml;dd\u0259td\u0259 g&ouml;r\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p><strong>E.N\u0259bili<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018ffsun Sucayev: &ldquo;D&uuml;nyaya s\u0259s salacaq fundamental v\u0259 t\u0259tbiqi elmi nailiyy\u0259tl\u0259ri tez bir m&uuml;dd\u0259td\u0259 g&ouml;r\u0259 bil\u0259c\u0259yik&rdquo; Bu g&uuml;nl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n texnika sah\u0259si &uuml;zr\u0259 3 kimya&ccedil;\u0131 alim\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[94],"tags":[],"class_list":["post-203655","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-musahibe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/203655","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=203655"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/203655\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=203655"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=203655"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=203655"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}