{"id":202144,"date":"2024-05-15T06:28:09","date_gmt":"2024-05-15T02:28:09","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=202144","title":{"rendered":"Son 2 min ilin \u0259n isti yay\u0131 &#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong>2023-c&uuml; ilin yay\u0131 t\u0259kc\u0259 b&uuml;t&uuml;n meteoroloji m&uuml;\u015fahid\u0259l\u0259r tarixind\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 son 2 min ilin \u0259n istisi ola bil\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu q\u0259na\u0259t\u0259 Maynts\u0131n Yohannes Qutenberq Universitetinin bir qrup alman alimi g\u0259lib v\u0259 onlar\u0131n i\u015fi &ldquo;Nature&rdquo; jurnal\u0131n\u0131n sayt\u0131nda d\u0259rc olunub.<\/p>\n<p>&ldquo;2023-c&uuml; ili eram\u0131z\u0131n 1-ci ilind\u0259n ba\u015flayaraq b&uuml;t&uuml;n d&ouml;vr kontekstind\u0259 ara\u015fd\u0131raraq, biz tapd\u0131q ki, \u015eimal yar\u0131mk&uuml;r\u0259sind\u0259 yay temperaturu t\u0259bii dal\u011falanmalar\u0131n h&uuml;dudlar\u0131ndan yar\u0131m d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259n &ccedil;ox k\u0259nardad\u0131r&rdquo; &ndash; dey\u0259 t\u0259dqiqat r\u0259hb\u0259ri Jan Esper Londonda sitat g\u0259tirib.&nbsp;<\/p>\n<p>&quot;Bu, t\u0259dric\u0259n istil\u0259\u015fm\u0259 tendensiyas\u0131n\u0131n davam\u0131d\u0131r. N&ouml;vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259nin n\u0259 vaxt ba\u015f ver\u0259c\u0259yini bilmir\u0259m, lakin yax\u0131n 10-15 ild\u0259 ba\u015f ver\u0259rs\u0259, t\u0259\u0259cc&uuml;bl\u0259nm\u0259r\u0259m&quot;, &#8211; o \u0259lav\u0259 edib.<\/p>\n<p>Esper v\u0259 onun h\u0259mkarlar\u0131 son 2000 il \u0259rzind\u0259 Yerin \u015eimal yar\u0131mk&uuml;r\u0259sind\u0259 15 yerd\u0259 orta temperaturu m&uuml;\u0259yy\u0259n etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n dendroxronologiya m\u0259lumatlar\u0131na istinad edibl\u0259r. Bunun &uuml;&ccedil;&uuml;n onlar m&uuml;xt\u0259lif tarixi d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 bit\u0259n 10 mind\u0259n &ccedil;ox a\u011fac\u0131n k\u0259silm\u0259sini t\u0259dqiq edibl\u0259r. B\u0259zi a\u011fac n&ouml;vl\u0259rinin b&ouml;y&uuml;m\u0259 halqalar\u0131n\u0131n qal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 m&uuml;\u0259yy\u0259n bir ilin x&uuml;susil\u0259 isti v\u0259 ya soyuq oldu\u011funu g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Esperin komandas\u0131 yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi tarixin\u0259 8000 il geriy\u0259 n\u0259z\u0259r salma\u011fa imkan ver\u0259c\u0259k n&uuml;mun\u0259l\u0259r\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131\u015f \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 &uuml;mid edir.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar\u0131n tap\u0131nt\u0131lar\u0131na g&ouml;r\u0259, s\u0259nayed\u0259n \u0259vv\u0259lki d&ouml;vrd\u0259 \u015eimal yar\u0131mk&uuml;r\u0259sind\u0259 \u0259n soyuq yay 536-c\u0131 il, \u0259n isti yay is\u0259 246-c\u0131 il olub. Bununla bel\u0259, 1990-c\u0131 ill\u0259rin sonundan etibar\u0259n yay temperaturu dem\u0259k olar ki, h\u0259r il o vaxtk\u0131 rekordu &uuml;st\u0259l\u0259yir ki, bu da insan f\u0259aliyy\u0259tinin planetin iqlimin\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259sirini g&ouml;st\u0259rir.<\/p>\n<p>&quot;2023-c&uuml; il r\u0259q\u0259ml\u0259ri haz\u0131rk\u0131 El Nino fenomenini g&uuml;cl\u0259ndir\u0259n istixana qazlar\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259b oldu\u011fu istil\u0259\u015fm\u0259 il\u0259 uy\u011fun g\u0259ls\u0259 d\u0259, h\u0259ddind\u0259n art\u0131q temperaturlar karbon qaz\u0131 emissiyalar\u0131n\u0131 azaltmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n beyn\u0259lxalq raz\u0131la\u015fmalar\u0131n t\u0259cili h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259sinin z\u0259ruriliyini vur\u011fulay\u0131r&quot; &#8211; dey\u0259 aliml\u0259r m\u0259qal\u0259d\u0259 yaz\u0131blar.<\/p>\n<p>Bundan \u0259vv\u0259l BMT-nin ixtisasla\u015fm\u0131\u015f qurumu olan &Uuml;mumd&uuml;nya Meteorologiya T\u0259\u015fkilat\u0131 (WMO) b\u0259yan etmi\u015fdi ki, 2023-c&uuml; il hava v\u0259 iqliml\u0259 ba\u011fl\u0131 m&uuml;nt\u0259z\u0259m elmi m&uuml;\u015fahid\u0259l\u0259rin apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 174 illik tarixd\u0259 \u0259n isti ildir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2023-c&uuml; ilin yay\u0131 t\u0259kc\u0259 b&uuml;t&uuml;n meteoroloji m&uuml;\u015fahid\u0259l\u0259r tarixind\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 son 2 min ilin \u0259n istisi ola bil\u0259r. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu q\u0259na\u0259t\u0259 Maynts\u0131n Yohannes Qutenberq Universitetinin bir&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-202144","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/202144","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=202144"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/202144\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=202144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=202144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=202144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}