{"id":201968,"date":"2024-05-13T06:10:27","date_gmt":"2024-05-13T02:10:27","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=201968","title":{"rendered":"X\u0259r\u00e7\u0259ngd\u0259n qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn"},"content":{"rendered":"<p><strong>X\u0259r&ccedil;\u0259ng hallar\u0131 d&uuml;nyada art\u0131r. X\u0259r&ccedil;\u0259ngin \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259ri genetik x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 \u0259traf m&uuml;hit faktorlar\u0131d\u0131r. X\u0259r&ccedil;\u0259ng\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259k ekoloji faktorlar\u0131 azaltmaq bizim \u0259limizd\u0259dir.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, Prof. Dr. U\u011fur Co\u015fkun &uuml;mumi sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k v\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n qorunmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n sa\u011flam qidalanma v\u0259 nizaml\u0131 m\u0259\u015fq v\u0259rdi\u015fl\u0259rinin vacib oldu\u011funu qeyd edir.<\/p>\n<p><strong>Haz\u0131r qidalardan uzaq durmaq<\/strong><br \/>\nSa\u011flam qidalanma x\u0259r&ccedil;\u0259ngin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131na bil\u0259n risk faktorlar\u0131 aras\u0131nda \u0259n &ouml;n\u0259mlisidir. Son iyirmi ild\u0259 h\u0259m d&uuml;nyada, h\u0259m d\u0259 &ouml;lk\u0259mizd\u0259 yem\u0259k v\u0259rdi\u015fl\u0259ri xeyli d\u0259yi\u015fib. S\u0259nayel\u0259\u015fm\u0259 v\u0259 g\u0259rgin i\u015f h\u0259yat\u0131 t\u0259\u0259ss&uuml;f ki, ham\u0131m\u0131z\u0131 s&uuml;r\u0259tli ya\u015fama\u011fa m\u0259cbur edir. \u0130ndi evd\u0259 yem\u0259k haz\u0131rlamaq \u0259v\u0259zin\u0259 supermarketl\u0259rd\u0259n haz\u0131r qidalar almaq praktik g&ouml;r&uuml;n&uuml;r. Bel\u0259likl\u0259, h\u0259ddind\u0259n art\u0131q ya\u011f, h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u015f\u0259k\u0259r v\u0259 \u0259lav\u0259l\u0259r olan m\u0259hsullara m\u0259ruz qal\u0131r\u0131q. Bu i\u015fl\u0259nmi\u015f qidalar\u0131n t\u0259rkibind\u0259ki \u0259lav\u0259l\u0259r b\u0259d\u0259n\u0259 iltihabl\u0131 t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259r. European Journal of Epidemiology-d\u0259 d\u0259rc edil\u0259n bir ara\u015fd\u0131rmada bildirilir ki, i\u015fl\u0259nmi\u015f qidalar\u0131n, y\u0259ni &ldquo;iltihab \u0259leyhin\u0259&rdquo; qidalar\u0131n h\u0259ddind\u0259n art\u0131q istehlak\u0131 d&ouml;\u015f x\u0259r&ccedil;\u0259ngi riskini art\u0131r\u0131r. \u0130ltihab \u0259leyhin\u0259 qidalar\u0131n n\u0259 oldu\u011funa baxsaq, sosiska, kolbasa v\u0259 kolbasa kimi i\u015fl\u0259nmi\u015f z\u0259rif \u0259tl\u0259r y&uuml;ks\u0259k \u015f\u0259k\u0259r v\u0259 doymu\u015f ya\u011flar v\u0259 trans ya\u011fl\u0131 qidalard\u0131r. Amerikada apar\u0131lan ba\u015fqa bir ara\u015fd\u0131rma, h\u0259ddind\u0259n art\u0131q kolbasa istehlak\u0131n\u0131n kolon x\u0259r&ccedil;\u0259ngi il\u0259 \u0259laq\u0259li oldu\u011funu g&ouml;st\u0259rdi. X&uuml;susil\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f fast-food istehlak\u0131 v\u0259 az t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 meyv\u0259 q\u0259bulu il\u0259 xarakteriz\u0259 olunan Q\u0259rb t\u0259rzi yem\u0259k v\u0259rdi\u015fl\u0259ri sa\u011flaml\u0131\u011fa m\u0259nfi t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir. X&uuml;susil\u0259 x\u0259r&ccedil;\u0259ng kimi xroniki v\u0259 riskli x\u0259st\u0259likl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda bu qeyri-sa\u011flam qidalanma v\u0259rdi\u015fl\u0259rini tez bir zamanda d\u0259yi\u015fdirm\u0259k, m&uuml;nt\u0259z\u0259m olaraq meyv\u0259 v\u0259 t\u0259r\u0259v\u0259z istehlak etm\u0259k, &ccedil;ips, pe&ccedil;enye, vafli v\u0259 \u015f\u0259k\u0259rli i&ccedil;kil\u0259r kimi qabla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f qidalardan uzaq durmaq &ccedil;ox faydal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u0130kinci beyin adlanan ba\u011f\u0131rsaqlar\u0131 d&uuml;zg&uuml;n qidaland\u0131r\u0131n<\/strong><br \/>\nBa\u011f\u0131rsaq sistemimizd\u0259 ya\u015fayan bakteriyalar ba\u011f\u0131rsaq mikrofloras\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Mikrobiotam\u0131z ba\u011f\u0131rsaq sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 idar\u0259 etm\u0259y\u0259 v\u0259 b\u0259d\u0259n toxunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruma\u011fa k&ouml;m\u0259k edir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n indiki elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti ikinci beyin adlanan ba\u011f\u0131rsaqlara daha &ccedil;ox diqq\u0259t yetirir. Elmi ara\u015fd\u0131rmalar g&ouml;st\u0259rir ki, piyl\u0259nm\u0259 kimi xroniki x\u0259st\u0259likl\u0259r, depressiya kimi psixoloji poz\u011funluqlar, h\u0259tta Parkinson v\u0259 Alzheimer kimi nevroloji x\u0259st\u0259likl\u0259r ba\u011f\u0131rsaqlardak\u0131 yax\u015f\u0131 v\u0259 pis bakteriyalar\u0131n balanss\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan qaynaqlan\u0131r. Ba\u011f\u0131rsaq sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k v\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n qorunmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r lif \u0259ld\u0259 etm\u0259k v\u0259 probiotik-prebiyotik qidalardan istifad\u0259 etm\u0259k vacibdir. &Uuml;mumd&uuml;nya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 (&Uuml;ST) bildirir ki, sa\u011flaml\u0131q &uuml;&ccedil;&uuml;n b&ouml;y&uuml;kl\u0259r g&uuml;nd\u0259 30-35 qram lif istehlak etm\u0259lidir. Kifay\u0259t q\u0259d\u0259r lif \u0259ld\u0259 etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;nt\u0259z\u0259m olaraq m&ouml;vs&uuml;mi t\u0259r\u0259v\u0259z, meyv\u0259 v\u0259 g&ouml;y\u0259rti, tax\u0131l v\u0259 paxlal\u0131 bitkil\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Probiyotik m\u0259nb\u0259yi kimi fermentl\u0259\u015fdirilmi\u015f qidalar\u0131 dey\u0259 bil\u0259rik. M\u0259s\u0259l\u0259n, qat\u0131q, duzlu k\u0259l\u0259m v\u0259 kefir kimi fermentl\u0259\u015fdirilmi\u015f m\u0259hsullar y&uuml;ks\u0259k probiotik t\u0259rkib\u0259 malikdir. Prebiotik qidalar\u0131 so\u011fan, yeti\u015fm\u0259mi\u015f banan, alma, artishok, p\u0131rasa, noxud v\u0259 yulaf ezmesi kimi saya bil\u0259rik. Ba\u011f\u0131rsaqdak\u0131 faydal\u0131 bakteriyalar\u0131 art\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n h\u0259r g&uuml;n \u0259n az\u0131 2 porsiya probiotik v\u0259 prebiyotik qaynaql\u0131 qidalar\u0131 qidalanma proqram\u0131na daxil etm\u0259k m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun olar.<\/p>\n<p><strong>T&uuml;t&uuml;nd\u0259n istifad\u0259ni dayand\u0131r\u0131n<\/strong><br \/>\nT&uuml;t&uuml;nd\u0259n istifad\u0259, x&uuml;sus\u0259n d\u0259 siqaret, d&uuml;nyada b&uuml;t&uuml;n x\u0259r&ccedil;\u0259ng hadis\u0259l\u0259rinin \u0259n b&ouml;y&uuml;k s\u0259b\u0259bi hesab olunur. T&uuml;t&uuml;n istifad\u0259si s\u0259b\u0259biyl\u0259 meydana g\u0259lm\u0259 riski olan x\u0259r&ccedil;\u0259ngl\u0259r x&uuml;susil\u0259 a\u011fciy\u0259r, a\u011f\u0131z, bo\u011faz, burun v\u0259 sinuslar, qaraciy\u0259r, m\u0259d\u0259alt\u0131 v\u0259zi, m\u0259d\u0259, u\u015faql\u0131q yolu, d&ouml;\u015f, ba\u011f\u0131rsaq, b&ouml;yr\u0259k v\u0259 sidik kis\u0259si x\u0259r&ccedil;\u0259ngl\u0259ridir. Siqaret t&uuml;st&uuml;s&uuml; x\u0259r&ccedil;\u0259ng\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259k bir &ccedil;ox kanserogen ehtiva edir. Ara\u015fd\u0131rmalar g&ouml;st\u0259rir ki, siqaret &ccedil;\u0259km\u0259s\u0259niz bel\u0259, siqaret t&uuml;st&uuml;s&uuml;n&uuml;n t\u0259siri x\u0259r&ccedil;\u0259ng riskini art\u0131ra bil\u0259r. Yax\u015f\u0131 x\u0259b\u0259r budur ki, siqaret &ccedil;\u0259k\u0259n olsan\u0131z bel\u0259, siz siqareti v\u0259 ya t&uuml;t&uuml;nd\u0259n istifad\u0259ni dayand\u0131rsan\u0131z bu risk s&uuml;r\u0259tl\u0259 azalacaq.<\/p>\n<p><strong>H\u0259ft\u0259d\u0259 \u0259n az\u0131 15 d\u0259qiq\u0259 g\u0259zinti<\/strong><br \/>\nFiziki c\u0259h\u0259td\u0259n aktiv h\u0259yat t\u0259rzi s&uuml;rm\u0259yin faydalar\u0131 says\u0131z-hesabs\u0131zd\u0131r. Dey\u0259 bil\u0259rik ki, m&uuml;nt\u0259z\u0259m fiziki f\u0259aliyy\u0259t &uuml;r\u0259yi g&uuml;cl\u0259ndirir, infarkt riskini azald\u0131r, \u0259z\u0259l\u0259 v\u0259 s&uuml;m&uuml;k k&uuml;tl\u0259sini qoruyur, beyin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259yir, psixi sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 qoruyur, m&uuml;sb\u0259t d&uuml;\u015f&uuml;nm\u0259k v\u0259 stressl\u0259 m&uuml;bariz\u0259 qabiliyy\u0259tini art\u0131r\u0131r. Bu x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259r aras\u0131nda fiziki f\u0259aliyy\u0259tin x\u0259r&ccedil;\u0259ng\u0259 qar\u015f\u0131 qoruyucu t\u0259sirini d\u0259 saymaq olar. B\u0259zi x\u0259r&ccedil;\u0259ng n&ouml;vl\u0259ri var ki, onlar\u0131n inki\u015faf riskini, x&uuml;sus\u0259n d\u0259 m&uuml;nt\u0259z\u0259m fiziki f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 azalda bil\u0259rik. Bu x\u0259r&ccedil;\u0259ngl\u0259r aras\u0131nda d&ouml;\u015f, u\u015faql\u0131q yolu, kolon, qaraciy\u0259r v\u0259 b&ouml;yr\u0259k x\u0259r&ccedil;\u0259ngl\u0259rini saya bil\u0259rik. Buna g&ouml;r\u0259 d\u0259, m&uuml;mk&uuml;n q\u0259d\u0259r aktiv h\u0259yat s&uuml;rm\u0259k, s\u0259hiyy\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n t&ouml;vsiy\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq h\u0259ft\u0259d\u0259 \u0259n az 150 d\u0259qiq\u0259 m&uuml;nt\u0259z\u0259m idman v\u0259 idmanla m\u0259\u015f\u011ful olmaq sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n qorunmas\u0131n\u0131n \u0259sas tikinti materiallar\u0131ndan biridir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>X\u0259r&ccedil;\u0259ng hallar\u0131 d&uuml;nyada art\u0131r. X\u0259r&ccedil;\u0259ngin \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259ri genetik x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 \u0259traf m&uuml;hit faktorlar\u0131d\u0131r. X\u0259r&ccedil;\u0259ng\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259k ekoloji faktorlar\u0131 azaltmaq bizim \u0259limizd\u0259dir. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, Prof. Dr. U\u011fur Co\u015fkun&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-201968","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/201968","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=201968"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/201968\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=201968"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=201968"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=201968"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}