{"id":199553,"date":"2024-04-04T00:33:41","date_gmt":"2024-04-03T20:33:41","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=199553","title":{"rendered":"Fiziki m\u0259\u015fql\u0259r beyni g\u00fccl\u0259ndirir v\u0259 demansiyadan qoruyur"},"content":{"rendered":"<p><strong>Fiziki f\u0259aliyy\u0259t insan\u0131n idrak v\u0259 psixi sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 m&uuml;xt\u0259lif yollarla yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu bar\u0259d\u0259 The New York Times yaz\u0131b. N\u0259\u015fr qeyd edir ki, Salk Bioloji T\u0259dqiqatlar \u0130nstitutunun t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131s\u0131 Henriette van Praag idman\u0131n yeni beyin h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rinin b&ouml;y&uuml;m\u0259sini stimulla\u015fd\u0131ra bil\u0259c\u0259yini ara\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>O qeyd edir ki, fiziki f\u0259aliyy\u0259tin neyrodegenerativ x\u0259st\u0259likl\u0259ri sa\u011faltmaq ehtimal\u0131 az olsa da, o, beyin &uuml;&ccedil;&uuml;n h\u0259l\u0259 d\u0259 faydal\u0131d\u0131r, &ldquo;&ccedil;oxlu&rdquo; h&uuml;ceyr\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 \u0259hval-ruhiyy\u0259ni v\u0259 idrak qabiliyy\u0259tini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259\u015fq icra idrak funksiyalar\u0131nda q\u0131sam&uuml;dd\u0259tli t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259l\u0259ri t\u0259min edir. T\u0259dqiqatlar g&ouml;st\u0259rir ki, fiziki f\u0259aliyy\u0259td\u0259n d\u0259rhal sonra insanlar i\u015f yadda\u015f\u0131 testl\u0259rind\u0259 daha yax\u015f\u0131 performans g&ouml;st\u0259rirl\u0259r. Bunun s\u0259b\u0259bi h\u0259r\u0259k\u0259tin beyind\u0259 neyrotransmitterl\u0259rin, x&uuml;susil\u0259 adrenalin v\u0259 norepinefrin ifraz\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>N&ouml;rotransmitterl\u0259r dopamin v\u0259 serotonin d\u0259 m\u0259\u015fq zaman\u0131 ifraz olunur ki, bu da insanlar\u0131n qa&ccedil;\u0131\u015fdan v\u0259 ya uzun velosiped s&uuml;rd&uuml;kd\u0259n sonra &ouml;zl\u0259rini &ccedil;ox yax\u015f\u0131 hiss etm\u0259l\u0259rinin \u0259sas s\u0259b\u0259bi hesab olunur.<br \/>\nBununla bel\u0259, beynin faydalar\u0131 ard\u0131c\u0131l m\u0259\u015fq etdikd\u0259 &ouml;z&uuml;n&uuml; g&ouml;st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. T\u0259dqiqatlar g&ouml;st\u0259rir ki, h\u0259ft\u0259d\u0259 bir ne&ccedil;\u0259 d\u0259f\u0259 idman ed\u0259n insanlar oturaq h\u0259yat t\u0259rzi ke&ccedil;ir\u0259n insanlardan orta hesabla daha y&uuml;ks\u0259k koqnitiv test ballar\u0131na malikdirl\u0259r. Ba\u015fqa bir ara\u015fd\u0131rma, bir insan\u0131n bili\u015fsel qabiliyy\u0259tl\u0259rinin bir ne&ccedil;\u0259 ay \u0259rzind\u0259 aerobik m\u0259\u015fqd\u0259n sonra yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259rdi.<\/p>\n<p>Fiziki f\u0259aliyy\u0259t \u0259hval\u0131n\u0131z\u0131 da yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r. M&uuml;nt\u0259z\u0259m olaraq m\u0259\u015fq ed\u0259n insanlar oturaq insanlardan daha yax\u015f\u0131 psixi sa\u011flaml\u0131q oldu\u011funu bildirirl\u0259r. V\u0259 m\u0259\u015fq proqramlar\u0131 depressiyan\u0131n m&uuml;alic\u0259sind\u0259 t\u0259sirli ola bil\u0259r, b\u0259zi psixiatr v\u0259 terapevtl\u0259ri fiziki f\u0259aliyy\u0259t t\u0259yin etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edir.<\/p>\n<p>H\u0259r \u015fey \u0259z\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n ba\u015flay\u0131r. Biz m\u0259\u015fq ed\u0259rk\u0259n qan vasit\u0259sil\u0259 beyin\u0259 ged\u0259n molekullar\u0131 burax\u0131rlar. Massachusetts General Hospital v\u0259 Harvard Tibb M\u0259kt\u0259bind\u0259 irisin &ouml;yr\u0259n\u0259n tibb professoru Kristian Vrann, b\u0259zil\u0259rinin, m\u0259s\u0259l\u0259n, irisin adl\u0131 hormonun &quot;neyroprotektiv&quot; x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259ri var v\u0259 idman\u0131n koqnitiv sa\u011flaml\u0131q faydalar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259li oldu\u011fu g&ouml;st\u0259rilib.<br \/>\nFiziki f\u0259aliyy\u0259tin faydalar\u0131n\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n yax\u015f\u0131 qan ax\u0131n\u0131 vacibdir. V\u0259 &ccedil;ox rahat olan\u0131, m\u0259\u015fq qan d&ouml;vran\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 beyind\u0259 yeni qan damarlar\u0131n\u0131n b&ouml;y&uuml;m\u0259sini stimulla\u015fd\u0131r\u0131r. &quot;Bu, t\u0259kc\u0259 qan ax\u0131n\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 deyil. O zaman \u0259z\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n siqnal molekullar\u0131n\u0131n beyn\u0259 &ccedil;atd\u0131r\u0131lma \u015fans\u0131 daha y&uuml;ks\u0259kdir&quot;, &#8211; Voss deyib.<\/p>\n<p>Bu siqnallar beyn\u0259 &ccedil;atd\u0131qdan sonra dig\u0259r kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259r yerli olaraq s\u0259rb\u0259st burax\u0131l\u0131r. \u015eounun ulduzu sa\u011flam neyronlar v\u0259 neyronlar aras\u0131nda yeni \u0259laq\u0259l\u0259rin &#8211; sinapslar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n vacib olan beyind\u0259n al\u0131nan neyrotrofik amil adl\u0131 hormondur. &quot;Bu, beyin h&uuml;ceyr\u0259l\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n g&uuml;br\u0259 kimidir, z\u0259d\u0259d\u0259n sa\u011falma\u011fa k&ouml;m\u0259k edir&quot; &ndash; Voss qeyd edib.<br \/>\nDaha &ccedil;ox qan damar\u0131 v\u0259 neyronlar aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259 \u0259slind\u0259 beynin m&uuml;xt\u0259lif sah\u0259l\u0259rinin &ouml;l&ccedil;&uuml;s&uuml;n&uuml; art\u0131ra bil\u0259r. Bu, x&uuml;susil\u0259 ya\u015fl\u0131 insanlar &uuml;&ccedil;&uuml;n faydal\u0131d\u0131r, &ccedil;&uuml;nki ya\u015fla ba\u015f ver\u0259n beyin h\u0259cminin itkisini kompensasiya ed\u0259 bil\u0259r. Yadda\u015f v\u0259 \u0259hval-ruhiyy\u0259 &uuml;&ccedil;&uuml;n vacib bir b&ouml;lg\u0259 olan hipokampus x&uuml;susil\u0259 t\u0259sirl\u0259nir.&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130dman\u0131n hipokampusa t\u0259siri, beynin bu hiss\u0259sind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259li olan Alzheimer x\u0259st\u0259liyind\u0259n qorunman\u0131n bir yolu ola bil\u0259r. Eyni \u015fey depressiyaya da aiddir, &ccedil;&uuml;nki bu x\u0259st\u0259liy\u0259 tutulmu\u015f insanlar\u0131n hipokampuslar\u0131 daha ki&ccedil;ikdir v\u0259 d\u0259rmanlar v\u0259 idman da daxil olmaqla depressiya &uuml;&ccedil;&uuml;n effektiv m&uuml;alic\u0259l\u0259r hipokampusun &ouml;l&ccedil;&uuml;s&uuml;n&uuml; art\u0131r\u0131r.<br \/>\nBeyin &uuml;&ccedil;&uuml;n hans\u0131 m\u0259\u015fql\u0259r daha yax\u015f\u0131d\u0131r?<br \/>\nM&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259r vur\u011fulad\u0131lar ki, ist\u0259nil\u0259n m\u0259\u015fq faydal\u0131d\u0131r v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t n&ouml;v&uuml; &ouml;n\u0259mli deyil. Lakin daha y&uuml;ks\u0259k intensivlikli m\u0259\u015fql\u0259r beyin\u0259 daha &ccedil;ox fayda verir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fiziki f\u0259aliyy\u0259t insan\u0131n idrak v\u0259 psixi sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 m&uuml;xt\u0259lif yollarla yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu bar\u0259d\u0259 The New York Times yaz\u0131b. N\u0259\u015fr qeyd edir ki, Salk Bioloji T\u0259dqiqatlar \u0130nstitutunun t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131s\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-199553","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/199553","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=199553"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/199553\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=199553"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=199553"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=199553"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}