{"id":187953,"date":"2023-10-13T11:24:57","date_gmt":"2023-10-13T07:24:57","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=187953","title":{"rendered":"U\u015faqlarda d\u0259mir defisiti anemiyas\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>D\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 anemiyas\u0131n\u0131n \u0259sas faktorlardan biri &ndash; hamil\u0259likdir<\/strong><\/p>\n<p>D\u0259mir insan orqanizmind\u0259 hemoqlobinin t\u0259rkibind\u0259 oksigen da\u015f\u0131maqla b\u0259rab\u0259r, h\u0259m&ccedil;inin m\u0259rk\u0259zi sinir sistemi inki\u015faf\u0131nda, infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n qorunmada rol oynay\u0131r. Onun &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 b&uuml;t&uuml;n ya\u015flarda g&ouml;r&uuml;l\u0259 bilir. U\u015faqlarda \u0259n &ccedil;ox 6-24 aylar\u0131nda daha &ccedil;ox rast g\u0259linir. H\u0259m&ccedil;inin yeniyetm\u0259lik d&ouml;vr&uuml;nd\u0259d\u0259 h\u0259r iki cinsd\u0259 d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 daha &ccedil;ox m&uuml;\u015fahid\u0259 olunur. Hamil\u0259lik d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 anada a\u011f\u0131r anemiya m&uuml;\u015fahid\u0259 edilm\u0259dikc\u0259 yenido\u011fulan u\u015faqlarda kifay\u0259t q\u0259d\u0259r d\u0259mir deposu olur. Ana s&uuml;d&uuml; il\u0259 qidalanan u\u015faqlarda ilk 6 ay \u0259rzind\u0259 d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \u0259sas\u0259n m&uuml;\u015fahid\u0259 edilmir. S\u0259b\u0259b is\u0259 ana s&uuml;d&uuml;n&uuml;n t\u0259rkibind\u0259 olan d\u0259mir rahat u\u015fa\u011f\u0131n orqanizmi t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259nims\u0259nilm\u0259sidir. D\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 orqanizmd\u0259 h\u0259m anemiya kimi, h\u0259m&ccedil;inin dig\u0259r sisteml\u0259rin d\u0259 funksiyas\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 kimi &ouml;z&uuml;n&uuml; b&uuml;ruz\u0259 ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>U\u015faqlarda d\u0259mir defisiti anemiyas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>Anemiyalar\u0131n t\u0259qrib\u0259n 70 faizi d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131ndan yaran\u0131r. Bu mikroelimentin azl\u0131\u011f\u0131ndan hemoqlobin molekullar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si z\u0259ifl\u0259yir: d\u0259ri, sa&ccedil;, &uuml;r\u0259k v\u0259 h\u0259zm sistemi il\u0259 \u0259laq\u0259dar probleml\u0259r yarad\u0131r. \u018fg\u0259r orqanizm d\u0259mir &ccedil;at\u0131mazl\u0131\u011f\u0131 hiss ed\u0259rs\u0259, amma x\u0259st\u0259lik h\u0259l\u0259 inki\u015fafa ba\u015flamay\u0131bsa, bu sideropeniya v\u0259 ya d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 adlan\u0131r. Sideropeniya sindromunu yaranma s\u0259b\u0259bl\u0259ri m&uuml;xt\u0259lifdir: balanslanmam\u0131\u015f qidalanma, m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq x\u0259st\u0259likl\u0259ri, qan itirilm\u0259si, d\u0259mir\u0259 olan ehtiyac\u0131n artmas\u0131. M\u0259hz sonuncu amil hamil\u0259 qad\u0131nlar v\u0259 u\u015faqlarda d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 anemiyas\u0131n\u0131n yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>&Uuml;mumiyy\u0259tl\u0259, d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 anemiyas\u0131n\u0131n \u0259sas faktorlardan biri &ndash; hamil\u0259likdir. G\u0259l\u0259c\u0259k ana t\u0259kc\u0259 &ouml;z&uuml;n&uuml; yox, h\u0259m d\u0259 k&ouml;rp\u0259sini bu mikroelementl\u0259 t\u0259min etm\u0259lidir. Do\u011fu\u015fad\u0259k k&ouml;rp\u0259nin orqanizmind\u0259 300 mq q\u0259d\u0259r (anan\u0131n orqanizmind\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f) d\u0259mir toplan\u0131r. Yeni do\u011fulmu\u015f k&ouml;rp\u0259l\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n yeg\u0259n\u0259 d\u0259mir m\u0259nb\u0259yi ana s&uuml;d&uuml;d&uuml;r. \u018fg\u0259r anan\u0131n orqanizmind\u0259 d\u0259mir kifay\u0259t q\u0259d\u0259r olmazsa, bu &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131q &ouml;z&uuml;n&uuml; k&ouml;rp\u0259d\u0259 g&ouml;st\u0259r\u0259c\u0259k. D\u0259mir sinir toxumas\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda i\u015ftirak edir v\u0259 onun defisiti k&ouml;rp\u0259nin inki\u015faf\u0131na ciddi mane ola bil\u0259r. &nbsp;<\/p>\n<p>Aktiv b&ouml;y&uuml;m\u0259 zaman\u0131 d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011fl praktik olaraq 50 faiz u\u015faqlrda inki\u015faf edir. Q\u0131z u\u015faqlar\u0131 daha aktiv b&ouml;y&uuml;d&uuml;y&uuml; v\u0259 menstruasiya &ouml;nc\u0259si periodda d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 daha h\u0259ssasd\u0131rlar. &Uuml;mumiyy\u0259tl\u0259, qad\u0131nlar menstruasiya d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 m&uuml;nt\u0259z\u0259m olaraq qan itirdiyi &uuml;&ccedil;&uuml;n d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na daha meyillidirl\u0259r, x&uuml;sus\u0259n d\u0259 qanaxmalr uzun m&uuml;dd\u0259tli v\u0259 &ccedil;ox olarsa. &nbsp; &nbsp;&nbsp;<br \/>\n&nbsp;&Ccedil;oxd&ouml;ll&uuml; hamil\u0259likd\u0259n do\u011fulmu\u015f u\u015faqlar\u0131n 60 faiz\u0259 q\u0259d\u0259ri v\u0259 bir ya\u015fa q\u0259d\u0259r u\u015faqlar da d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259kirl\u0259r. &nbsp;&nbsp;<\/p>\n<p>6-c\u0131 aydan etibar\u0259n is\u0259 u\u015faqlarda meydana &ccedil;\u0131xan d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi s&uuml;r\u0259tli b&ouml;y&uuml;m\u0259 v\u0259 qida rasionunda d\u0259mirl\u0259 z\u0259ngin qidalar yem\u0259m\u0259, tez-tez infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259r ke&ccedil;irm\u0259v\u0259 ya d\u0259rman q\u0259buluna ba\u011fl\u0131 ola bil\u0259r. H\u0259m&ccedil;inin yeniyetm\u0259 d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 (12-18 ya\u015f) d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi s&uuml;r\u0259tli b&ouml;y&uuml;m\u0259, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r d\u0259mirl\u0259 z\u0259ngin olmayan qidalanma v\u0259 s. s\u0259b\u0259bl\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bilinm\u0259y\u0259n qan itkil\u0259ri &ccedil;ox daha nadir olub &ccedil;&ouml;lyak x\u0259st\u0259liyi, xronik ishal v\u0259 ya pulmonar hemosideroz kimi qanamalara ba\u011fl\u0131d\u0131r. X&uuml;sus\u0259n parazitl\u0259rd\u0259 d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b ola bilir.&nbsp;<br \/>\nU\u015faqlarda d\u0259mir \u0259skikliyinin \u0259lam\u0259tl\u0259ri v\u0259&#8230;&nbsp;<\/p>\n<p>D\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 g&ouml;r&uuml;l\u0259n u\u015faqlarda klinik olaraq: d\u0259rinin sol\u011fun olmas\u0131, &ccedil;ox yorulma, \u0259s\u0259bilik, i\u015ftahs\u0131zl\u0131q, ba\u015f d&ouml;nm\u0259si, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, a\u011f\u0131z k\u0259narlar\u0131nda yaralar, dild\u0259 dad tumurcuqlar\u0131nda atrofiya, sa&ccedil;larda, d\u0131rnaqlarda q\u0131r\u0131lma, d\u0131rnaqlarda cizgil\u0259r g&ouml;r\u0259 bilirik. Eyni zamanda bu u\u015faqlarda qida olmayan madd\u0259l\u0259r\u0259 meyillik olur ki, torpaq, gil, divar boyas\u0131, taba\u015fir kimi madd\u0259l\u0259ri yey\u0259 bilirl\u0259r. U\u015fa\u011f\u0131n\u0131zda bu \u0259lam\u0259tl\u0259r g&ouml;r&uuml;l\u0259nd\u0259 m&uuml;tl\u0259q h\u0259kiml\u0259 m\u0259sl\u0259tl\u0259\u015fm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Unutmayaq ki, b\u0259z\u0259n &uuml;mumi qan analizind\u0259 eritrosit v\u0259 hemoqlobinin normativl\u0259r daxilind\u0259 olmas\u0131, d\u0259mir defisitini inkar etmir! D\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015fkarlamaq &uuml;&ccedil;&uuml;n qan\u0131n &uuml;mumi analizini m&uuml;tl\u0259q h\u0259kim inc\u0259l\u0259m\u0259lidir. V\u0259 \u0259g\u0259r d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 a\u015fkarlanarsa b\u0259rpa olunmal\u0131d\u0131r. &Ccedil;&uuml;nki q\u0131rm\u0131z\u0131 qan h&uuml;ceyr\u0259l\u0259ri adlanan eritrositl\u0259rin t\u0259rkib hiss\u0259si olan hemoqlobinin kimy\u0259vi qurulu\u015funa d\u0259mir daxildir. Onun &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 aradan qald\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n, s\u0259b\u0259b aradan qald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. D\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na yar\u0131m&ccedil;\u0131q do\u011fulma, &ccedil;oxd&ouml;ll&uuml; hamil\u0259lik, intensiv b&ouml;y&uuml;m\u0259 d&ouml;vr&uuml;, qeyri-rasional qidalanma, m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq trakt\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259ri, malabsorbsiya sindromu, qurd invaziyas\u0131, qanaxmalar (m\u0259s\u0259l\u0259n babasil, gizli m\u0259d\u0259 qanaxmas\u0131) s\u0259b\u0259b olur. K&ouml;rp\u0259l\u0259rd\u0259 risk faktorlar\u0131 aras\u0131nda \u0259n &ccedil;ox rast g\u0259lin\u0259n is\u0259 anemiyan\u0131n profilaktikas\u0131n\u0131n apar\u0131lmamas\u0131d\u0131r!<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, vaxt\u0131nda do\u011fulmu\u015f u\u015faqlarda ilk 4 ayda anadan ald\u0131\u011f\u0131 d\u0259mir ehtiyyat\u0131 onlara kifay\u0259t edir. 4 aydan etibar\u0259n k&ouml;rp\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259mir deposu bitir v\u0259 fizioloji anemiya yaran\u0131r. Bu m&uuml;tl\u0259q n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131 v\u0259 profilaktika apar\u0131lmal\u0131d\u0131r! Vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l do\u011fulanlarda daha tez fizioloji anemiya olur, ona g&ouml;r\u0259 onlara daha tez profilaktika aparmaq laz\u0131md\u0131r!<br \/>\nB&uuml;t&uuml;n k&ouml;rp\u0259l\u0259r\u0259 6 ay-1ya\u015fda qan\u0131n &uuml;mumi analizi apar\u0131lmal\u0131 v\u0259 ehtiyac olarsa h\u0259kim m\u0259sl\u0259h\u0259ti il\u0259 d\u0259mir preparatlar\u0131 verilm\u0259lidir!<\/p>\n<p><strong>D\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 anemiyas\u0131n\u0131n m&uuml;alic\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>Gizli defisit zaman\u0131, y\u0259ni hemoqlobin h\u0259l\u0259 a\u015fa\u011f\u0131ya d&uuml;\u015fm\u0259mi\u015f qidan\u0131 korreksiya etm\u0259k, vitamin v\u0259 biloji aktiv \u0259lav\u0259l\u0259rin q\u0259buluna ba\u015flamaq kifay\u0259tdir. &nbsp;Orqanizm d\u0259mirin ba\u011f\u0131rsaqdan sorulmas\u0131n\u0131 &ouml;z&uuml; g&uuml;cl\u0259ndirir v\u0259 tezlikl\u0259 demir defisitini aradan qald\u0131r\u0131r. \u0130fad\u0259 olunmu\u015f anemiya zaman\u0131 art\u0131q x&uuml;susi preparatlar q\u0259bul olunmal\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n k&ouml;m\u0259yi il\u0259 d\u0259mir ehtiyat\u0131 q\u0131sa m&uuml;dd\u0259t \u0259rzind\u0259 b\u0259rpa olunur, hemoqlobin v\u0259 eritrosit yaranmas\u0131 aktivl\u0259\u015fir. &nbsp; &nbsp;<br \/>\nDiyeta ciddi anemiya qar\u015f\u0131s\u0131nda acizdir. Lakin d&uuml;zg&uuml;n qidalanma birincili d\u0259mir defisitinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bil\u0259r. D\u0259mir preparatlar\u0131n\u0131n nizaml\u0131 q\u0259bul edilm\u0259si vacibdir. D\u0259mir preparat\u0131 q\u0259bulu il\u0259 yana\u015f\u0131 d\u0259mirl\u0259 z\u0259ngin qidalar\u0131n da q\u0259bul edilm\u0259sinin vacib oldu\u011fu valideynl\u0259r\u0259 bildirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>D\u0259mir preparatlar\u0131n az oldu\u011fu q\u0259d\u0259r &ccedil;ox olmas\u0131 da z\u0259r\u0259rlidir. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259mir preparatlar\u0131n\u0131 h\u0259kimin dediyi doza v\u0259 m&uuml;dd\u0259td\u0259 q\u0259bul edilm\u0259si vacibdir.<\/p>\n<p><strong>D\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 m&uuml;alic\u0259 edilm\u0259s\u0259 n\u0259 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r?<\/strong><\/p>\n<p>D\u0259mir beynin inki\u015faf\u0131nda m&uuml;h&uuml;m rol oynayan elementl\u0259rd\u0259n biridir. Ona g&ouml;r\u0259 s&uuml;d\u0259m\u0259r d&ouml;v&uuml;rd\u0259 d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 anemiyas\u0131 diaqnozu qoyulub m&uuml;alic\u0259 edilm\u0259dikd\u0259 u\u015faq g\u0259l\u0259c\u0259k d&ouml;v&uuml;rd\u0259 \u0259qli gerilik yarana bilir. D\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 anemiyas\u0131 olan u\u015faqlarda inki\u015faf geriliyiv\u0259 diqq\u0259t defisiti yarana bil\u0259r. M\u0259kt\u0259b nailiyy\u0259tl\u0259ri daha a\u015fa\u011f\u0131 olar. H\u0259m&ccedil;inin d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 anemiyas\u0131 davam ed\u0259rs\u0259 sonrak\u0131 d&ouml;vrd\u0259 hals\u0131zl\u0131q, yor\u011funluq, i\u015ftahs\u0131zl\u0131q kimi \u0259lam\u0259tl\u0259rd\u0259 m&uuml;\u015fahid\u0259 edilir. A\u011f\u0131r d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 anemiyas\u0131nda &uuml;r\u0259k &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131q \u0259lam\u0259tl\u0259rd\u0259 meydana &ccedil;\u0131xa bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>P&uuml;nhan \u018ff\u0259ndiyev<\/strong><\/p>\n<p><strong>Yaz\u0131 &quot;Leykozlu U\u015faqlara D\u0259st\u0259k&quot; ictimai birliyinin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 yard\u0131m\u0131 il\u0259 &ldquo;Qan x\u0259st\u0259likl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 maarifl\u0259ndrim\u0259 v\u0259 qan donorlu\u011funun t\u0259bli\u011fi&rdquo; layih\u0259si &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 anemiyas\u0131n\u0131n \u0259sas faktorlardan biri &ndash; hamil\u0259likdir D\u0259mir insan orqanizmind\u0259 hemoqlobinin t\u0259rkibind\u0259 oksigen da\u015f\u0131maqla b\u0259rab\u0259r, h\u0259m&ccedil;inin m\u0259rk\u0259zi sinir sistemi inki\u015faf\u0131nda, infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n qorunmada rol oynay\u0131r. Onun &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 b&uuml;t&uuml;n ya\u015flarda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[108],"tags":[],"class_list":["post-187953","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-leykoz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/187953","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=187953"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/187953\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=187953"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=187953"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=187953"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}