{"id":185501,"date":"2023-09-11T10:27:27","date_gmt":"2023-09-11T06:27:27","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=185501","title":{"rendered":"Qan x\u0259st\u0259liyi \u00e7oxsayl\u0131 v\u0259 heterogen sindromlardan ibar\u0259tdir\u00a0"},"content":{"rendered":"<p><strong>Qan x\u0259st\u0259likl\u0259rinin m&uuml;asir t\u0259bab\u0259tin \u0259n aktual probleml\u0259rind\u0259n biridir. Az\u0259rbaycanda da bu x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259k\u0259nl\u0259r az deyil. H\u0259r il onlar\u0131n say\u0131 art\u0131r. B\u0259s qan x\u0259st\u0259likl\u0259ri n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>Qan x\u0259st\u0259likl\u0259ri &ccedil;oxsayl\u0131 v\u0259 heterogen sindromlardan ibar\u0259tdir. Bu patologiyalar qan\u0131n keyfiyy\u0259t v\u0259 k\u0259miyy\u0259t t\u0259rkinbinin pozuylmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 inki\u015faf edir.<br \/>\nFizioloji n&ouml;qteyi n\u0259z\u0259rd\u0259n qan orqanizmin maye m&uuml;hiti olub n\u0259qliyyat, t\u0259n\u0259ff&uuml;z, qoruyucu v\u0259 s. funksiyalar\u0131 yerin\u0259 yetirir.<\/p>\n<p>Qan maye fraksiya-plazmadan v\u0259 onun formal elementl\u0259rind\u0259n (eritrosit, trombosit, leykosit) ibar\u0259tdir. \u018fsas qanyarad\u0131c\u0131 orqanlar s&uuml;m&uuml;k iliyi, timus, dalaq v\u0259 limfa toxumas\u0131d\u0131r. Qan plazmas\u0131n\u0131n x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259rinin v\u0259 ya formal\u0131 elrementl\u0259rinin say\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 morfologiyas\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 hematoloji x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir.&nbsp;<\/p>\n<p>Qan x\u0259st\u0259likl\u0259ri aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131lanlardan biri anameiyad\u0131r. Anemiya v\u0259 ya qanazl\u0131\u011f\u0131 vahid h\u0259cm qanda eritrositl\u0259rin v\u0259 hemoqlobinin azalmas\u0131d\u0131r. Eritrositl\u0259r b\u0259d\u0259nin toxumalar\u0131n\u0131 v\u0259 heceyr\u0259l\u0259rini oksigenl\u0259 t\u0259min edir. Hemoqlobin is\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 qan h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rinin t\u0259rkibind\u0259 oksigen-da\u015f\u0131y\u0131c\u0131d\u0131r v\u0259 qan h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rin\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ngi verir. Anemiyal\u0131 x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r hemoglobin olmur.&nbsp;<br \/>\nDig\u0259r izahla, qan\u0131n oksigen da\u015f\u0131ma qabiliyy\u0259tinin azalmas\u0131d\u0131r. Anemiyaya &ccedil;oxlu qan itirildikd\u0259 (yaraland\u0131qda, m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq, a\u011fciy\u0259r, burun, u\u015faql\u0131q v\u0259 s. qanaxmalar\u0131 zaman\u0131), kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259rl\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259ndikd\u0259, b\u0259dxass\u0259li \u015fi\u015f t&ouml;r\u0259m\u0259l\u0259rind\u0259, B12 vitamini &ccedil;at\u0131\u015fmad\u0131qda v\u0259 s. hallarda rast g\u0259linir. Anemiyan\u0131n \u0259n &ccedil;ox yay\u0131lm\u0131\u015f iki n&ouml;v&uuml; var: D\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 talassemiya.<br \/>\nG&ouml;r&uuml;nd&uuml;y&uuml; kimi onun ba\u015f verm\u0259sin\u0259 daha &ccedil;ox orqanizmd\u0259 d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 s\u0259b\u0259b olur; bu, &quot;D\u0259mir defisitli anemiya&quot; adlan\u0131r.&nbsp;<\/p>\n<p>D\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n faktorlar rol oynay\u0131r ki, bunlardan da \u0259n \u0259sas\u0131 d\u0259mirdir. D\u0259mir defisitli anemiya orqanizmd\u0259 d\u0259mirin qida il\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r daxil olmamas\u0131, m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq sistemind\u0259 yax\u015f\u0131 sorulmamas\u0131 v\u0259 xroniki qanitirm\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259r. B&uuml;t&uuml;n bunlar\u0131n da n\u0259tic\u0259sind\u0259 orqanizmd\u0259 d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 yaran\u0131r v\u0259 hemoqlobinin sintezi pozulur. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 qanazl\u0131\u011f\u0131 olan insanlara d\u0259mirl\u0259 z\u0259ngin qidalar (mal \u0259ti, qaraciy\u0259r, yumurta, q\u0131rm\u0131z\u0131 alma, &ccedil;u\u011fundur \u015fir\u0259si v\u0259 s.) q\u0259bul etm\u0259k t&ouml;vsiy\u0259 olunur.<br \/>\nAnemiya qan x\u0259st\u0259likl\u0259ri aras\u0131nda \u0259n m\u0259\u015fhurudur v\u0259 d&uuml;nyan\u0131n &frac14; hiss\u0259si bu narahatl\u0131qdan \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259kir. D&uuml;nyada qanda d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n inki\u015faf ed\u0259n anemiyadan \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259k\u0259n insanlar\u0131n say\u0131 is\u0259 1 milyarddan art\u0131qd\u0131r.<\/p>\n<p>Tibbi ara\u015fd\u0131rmalara g&ouml;r\u0259, qad\u0131nlar ki\u015fil\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n daha &ccedil;ox anemiyadan \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259kirl\u0259r. Anemiyadan \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259k\u0259n insan qruplar\u0131 aras\u0131nda u\u015faqlar v\u0259 hamil\u0259lik d&ouml;vr&uuml; ke&ccedil;ir\u0259n qad\u0131nlar da &ccedil;oxluq t\u0259\u015fkil edir.<br \/>\nD\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 k&ouml;rp\u0259l\u0259rd\u0259 anemiyan\u0131n \u0259n vacib v\u0259 \u0259n &ccedil;ox yay\u0131lm\u0131\u015f s\u0259b\u0259bidir. G\u0259nc u\u015faqlar kifay\u0259t q\u0259d\u0259r d\u0259mir ala bilmirl\u0259rs\u0259, q\u0131sa m&uuml;dd\u0259td\u0259 anemiya ya\u015faya bil\u0259rl\u0259r. &Ccedil;&uuml;nki, d\u0259mir hemoglabinin istehsal\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n z\u0259ruri komponentdir. Bundan \u0259lav\u0259, vitamin &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 anemiyan\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n<p>K&ouml;rp\u0259 1 ya\u015f\u0131ndan tez in\u0259k s&uuml;d&uuml; i&ccedil;m\u0259y\u0259 ba\u015flarsa v\u0259 anas&uuml;d&uuml;nd\u0259n yeterinc\u0259 faydalanmazsa, \u0259lav\u0259 qidaya ba\u015flamas\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r d\u0259mir t\u0259rkibli qidalar\u0131 q\u0259bul etm\u0259zs\u0259, d\u0259mir &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 anemiya il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fa bil\u0259r.<br \/>\nAnemiyan\u0131n bir n&ouml;v&uuml; d\u0259 talassemiyad\u0131r. Talassemiya genetik defekt n\u0259tic\u0259sind\u0259 hemoqlobin sintezinin pozulmas\u0131 v\u0259 xroniki anemiya il\u0259 xarakteriz\u0259 olunan irsi qan x\u0259st\u0259liyidir. D&uuml;nyada \u0259n s\u0131x rast g\u0259lin\u0259n x\u0259st\u0259likdir. Y\u0259ni, talassemiya anadang\u0259lm\u0259 x\u0259st\u0259likdir. Hemoqlobin yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz kimi q\u0131rm\u0131z\u0131 qan h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 oksigen da\u015f\u0131yan z&uuml;lald\u0131r. Bu x\u0259st\u0259likd\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 qan h&uuml;ceyr\u0259l\u0259ri k&uuml;lli miqdarda par&ccedil;alan\u0131r v\u0259 buda qanazl\u0131\u011f\u0131na (anemiyaya) g\u0259tirib &ccedil;\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, hemaqlobin t\u0259rkibind\u0259 d\u0259mir v\u0259 qlobulin adlanan z&uuml;lali qurulu\u015fdan ibar\u0259tdir. Qlobulinl\u0259r Alfa v\u0259 Betta z\u0259ncirl\u0259rind\u0259n t\u0259\u015fkil olunub.<br \/>\nTalassemiya zaman\u0131 \u0259sas problem hemaqlobinin z&uuml;lal hiss\u0259sini meydana g\u0259tir\u0259n qlobulin z\u0259ncirind\u0259dir. Yeti\u015fkin bir \u015f\u0259xsd\u0259 98 faiz nisb\u0259tind\u0259 hemaqlobin A olur. Hemaqlobin A-n\u0131n z&uuml;lali qrulu\u015funda 2 \u0259d\u0259d alfa v\u0259 2 \u0259d\u0259d betta z\u0259nciri vard\u0131r.<br \/>\nBu z\u0259ncirl\u0259rin yaranmas\u0131ndak\u0131 patologiyalar talassemiya x\u0259st\u0259liyin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Alfa z\u0259ncirind\u0259ki \u0259ksiklikl\u0259r Alfa, Betta z\u0259ncirind\u0259ki azalmalar betta talassemiyalar olaraq adland\u0131r\u0131l\u0131r. Meydana g\u0259l\u0259n anormal hemaqlobin molekullar\u0131, oksigen da\u015f\u0131ma funksiyas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke&ccedil;ir\u0259 bilm\u0259diyind\u0259n v\u0259 normal eritrosit formala\u015fa bilm\u0259diyind\u0259n anemiyaya s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>\u0130rsi x\u0259st\u0259liyin biri d\u0259 hemofiliyad\u0131r. Qan\u0131n laxtalanma x&uuml;susiyy\u0259tinin pozulmas\u0131 il\u0259 xarakteriz\u0259 olunur. X\u0259st\u0259lik zaman\u0131 daxili orqanlara, oynaqlara, \u0259z\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 &ouml;z-&ouml;z&uuml;n\u0259, z\u0259d\u0259 v\u0259 ya c\u0259rrahi m&uuml;daxil\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 qanaxmalar ba\u015f verir. Hemofiliyan\u0131n a\u011f\u0131r formas\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259k\u0259n x\u0259st\u0259l\u0259r oynaqlara (hemartroz) v\u0259 \u0259z\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 (hematoma) tez-tez qan axmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259lil hal\u0131na d&uuml;\u015f&uuml;rl\u0259r. Ad\u0259t\u0259n x\u0259st\u0259likd\u0259n ki\u015fil\u0259r \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259kirl\u0259r, qad\u0131nlar is\u0259 hemofiliyan\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 kimi &ccedil;\u0131x\u0131\u015f edirl\u0259r v\u0259 x\u0259st\u0259liy\u0259 tutulmurlar. Lakin, onlar x\u0259st\u0259 o\u011flan u\u015faqlar\u0131 v\u0259 ya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131 q\u0131z u\u015faqlar\u0131 d&uuml;nyaya g\u0259tir\u0259 bil\u0259rl\u0259r. &nbsp;X\u0259st\u0259liyin iki tipi m&ouml;vcuddur : A v\u0259 B. Bu adland\u0131rman\u0131 qanda \u0259skik olan z&uuml;lala g&ouml;r\u0259 edirl\u0259r. Hemofiliya A x\u0259st\u0259liyind\u0259 qanda z&uuml;lal\u0131n miqdar\u0131 yet\u0259rinc\u0259 olmur. Hemofiliya x\u0259st\u0259l\u0259rinin 80 faizi bu qrupdad\u0131r. Hemofiliya B x\u0259st\u0259liyind\u0259 d\u0259 qan &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 m&uuml;\u015fahid\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Leykemiya is\u0259 qan v\u0259 qan h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rini yaradan s&uuml;m&uuml;k iliyinin x\u0259r&ccedil;\u0259ngidir. Leykemiyal\u0131 x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259sas qanyarad\u0131c\u0131 orqan olan s&uuml;m&uuml;k iliyind\u0259 \u015fi\u015f h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131 normal qanyaranman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r, q\u0131rm\u0131z\u0131 qan k&uuml;r\u0259cikl\u0259rinin miqdar\u0131 t\u0259dric\u0259n azalaraq el\u0259 bir h\u0259dd\u0259 &ccedil;at\u0131r ki, qan do\u011furdan da &quot;a\u011far\u0131r&quot;.<\/p>\n<p>X\u0259st\u0259lik zaman\u0131 b\u0259d\u0259nd\u0259 y&uuml;ks\u0259k h\u0259rar\u0259t, t\u0259rl\u0259m\u0259, z\u0259iflik, \u0259zginlik, oynaqlarda, s&uuml;m&uuml;kl\u0259rd\u0259 a\u011fr\u0131 olur. X\u0259st\u0259liyin klinik \u015f\u0259kli sepsisi xat\u0131rlad\u0131r. &Ccedil;ox vaxt x\u0259st\u0259lik &ouml;nc\u0259si x\u0259st\u0259 angina olur. B\u0259d\u0259nd\u0259 h\u0259rar\u0259t h\u0259tta 40 d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r y&uuml;ks\u0259lir v\u0259 &uuml;r\u0259kd\u0259 taxikardiya m&uuml;\u015fahid\u0259 edilir. X\u0259st\u0259nin v\u0259ziyy\u0259ti get-ged\u0259 a\u011f\u0131rla\u015f\u0131r, b\u0259nizi avaz\u0131y\u0131r, &uuml;z&uuml; \u015fi\u015fir, dodaqlar\u0131 v\u0259 dili quruyur, di\u015f \u0259tl\u0259ri yumu\u015fal\u0131r, qans\u0131zmalar ortaya &ccedil;\u0131x\u0131r v\u0259 a\u011f\u0131zdan &uuml;fun\u0259tli iy g\u0259lir.<\/p>\n<p>Qanda bu v\u0259 ya ba\u015fqa a\u011f qan elementl\u0259rinin &uuml;st&uuml;nl&uuml;y&uuml;nd\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq x\u0259st\u0259lik limfoleykoza (limfatik elementl\u0259r), mieloleykoza (s&uuml;m&uuml;k iliyi elementl\u0259ri) v\u0259 retikulendotelioza (qanda a\u011f qan k&uuml;r\u0259cikl\u0259rinin &ccedil;oxlu\u011fu) ayr\u0131l\u0131r. Limfeleykozda &ccedil;ox vaxt b\u0259dxass\u0259li qanazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259lam\u0259tl\u0259ri g&ouml;r&uuml;n&uuml;r. A\u011f qan k&uuml;r\u0259cikl\u0259rinin h\u0259dd\u0259n art\u0131q &ccedil;oxalmas\u0131, x&uuml;sus\u0259n d\u0259 yeti\u015fm\u0259mi\u015f a\u011f qan k&uuml;r\u0259cikl\u0259rinin &uuml;st&uuml;nl&uuml;y&uuml; il\u0259 m&uuml;\u015fahid\u0259 olunan leykozlar leykemiya &ndash;a\u011fqanl\u0131l\u0131q adlan\u0131r. Bu anormall\u0131q zaman\u0131 1 mm qanda 100-400 min a\u011f qan k&uuml;r\u0259ciyi ola bil\u0259r: a\u011f qan elementl\u0259rind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f verdiyi &uuml;&ccedil;&uuml;n qan\u0131n t\u0259rkibi sabit qalm\u0131r.<\/p>\n<p>Mieloleykoz zaman\u0131 is\u0259 qanda &ccedil;oxlu miqdarda normoblastlar (eritrosit n&ouml;v&uuml;) v\u0259 retikulositl\u0259r (cavan eritrosit) \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir ki, bu da s&uuml;m&uuml;k iliyind\u0259 ba\u015f ver\u0259n q\u0131c\u0131qlanman\u0131n g&ouml;st\u0259ricisidir.<\/p>\n<p><strong>P.\u018ff\u0259ndiyev<\/strong><\/p>\n<p><strong>Yaz\u0131 &quot;Leykozlu U\u015faqlara D\u0259st\u0259k&quot; ictimai birliyinin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 yard\u0131m\u0131 il\u0259 &ldquo;Qan x\u0259st\u0259likl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 maarifl\u0259ndrim\u0259 v\u0259 qan donorlu\u011funun t\u0259bli\u011fi&rdquo; layih\u0259si &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qan x\u0259st\u0259likl\u0259rinin m&uuml;asir t\u0259bab\u0259tin \u0259n aktual probleml\u0259rind\u0259n biridir. Az\u0259rbaycanda da bu x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259k\u0259nl\u0259r az deyil. H\u0259r il onlar\u0131n say\u0131 art\u0131r. B\u0259s qan x\u0259st\u0259likl\u0259ri n\u0259dir? Qan x\u0259st\u0259likl\u0259ri &ccedil;oxsayl\u0131 v\u0259 heterogen&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[108],"tags":[],"class_list":["post-185501","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-leykoz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/185501","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=185501"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/185501\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=185501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=185501"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=185501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}