{"id":183263,"date":"2023-08-07T20:10:26","date_gmt":"2023-08-07T16:10:26","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=183263","title":{"rendered":"Okeanlarda 3 milyon tondan \u00e7ox plastik toplan\u0131b"},"content":{"rendered":"<p><strong>Okeanlarda art\u0131q 3 milyon tondan &ccedil;ox plastik toplan\u0131b v\u0259 onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti s\u0259th\u0259 yax\u0131n yerd\u0259 &uuml;z&uuml;r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu bar\u0259d\u0259 Niderland Utrext Universitetinin m\u0259tbuat xidm\u0259ti m\u0259lumat yay\u0131b. M\u0259qal\u0259 Nature Geoscience jurnal\u0131nda d\u0259rc olunub. Avropal\u0131 aliml\u0259r m&uuml;\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, h\u0259r il t\u0259xmin\u0259n 500 min ton plastik tullant\u0131 okeanlar\u0131n sular\u0131na daxil olur &#8211; bu, \u0259vv\u0259ll\u0259r d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;ld&uuml;y&uuml;nd\u0259n xeyli azd\u0131r. Lakin o, suyun s\u0259thind\u0259 ill\u0259rl\u0259 deyil, onillikl\u0259rl\u0259 daha uzun m&uuml;dd\u0259t qal\u0131r v\u0259 bu zibill\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti uzunlu\u011fu 2,5 sm-d\u0259n &ccedil;ox olan iri plastik par&ccedil;alar\u0131d\u0131r.&nbsp;<\/p>\n<p>&quot;Hesablamalar\u0131m\u0131z g&ouml;st\u0259rir ki, h\u0259r il okeana ke&ccedil;mi\u015fd\u0259 hesab edil\u0259nd\u0259n daha az plastik daxil olur, lakin eyni zamanda zibil hidrosferd\u0259 g&ouml;zl\u0259nilm\u0259d\u0259n uzun m&uuml;dd\u0259t qal\u0131r. Bu o dem\u0259kdir ki, tullant\u0131lar\u0131n m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 g&ouml;r&uuml;l\u0259n t\u0259dbirl\u0259rin g&ouml;r&uuml;l\u0259n effekti. plastikin okeana burax\u0131lmas\u0131 indi g&ouml;zl\u0259diyimizd\u0259n &ccedil;ox gec g&ouml;r&uuml;n\u0259c\u0259k.Okean\u0131 ilkin formas\u0131na qaytarmaq daha &ccedil;ox vaxt aparacaq&rdquo; &#8211; dey\u0259 Utrext Universitetind\u0259 \u0259s\u0259rin ilk m&uuml;\u0259llifi Mikael Kaandorp bildirib.&nbsp;<\/p>\n<p>Aliml\u0259r h\u0259r il n\u0259 q\u0259d\u0259r m&uuml;xt\u0259lif plastik tullant\u0131lar\u0131n okeana daxil oldu\u011funu v\u0259&nbsp;batmadan v\u0259 ya sahil\u0259 yuyulmadan \u0259vv\u0259l su s&uuml;tununda n\u0259 q\u0259d\u0259r qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 &ouml;yr\u0259nm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n okeanlar\u0131n 3D komp&uuml;ter modelini yarad\u0131blar.<\/p>\n<p>Bu model d&uuml;nyan\u0131n m&uuml;xt\u0259lif regionlar\u0131nda yer&uuml;st&uuml; c\u0259r\u0259yanlar\u0131n v\u0259 d\u0259rin su ax\u0131nlar\u0131n\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tini, el\u0259c\u0259 d\u0259 onlar\u0131n uzunlu\u011fu 0,1 mm-d\u0259n 1,6 metr\u0259 q\u0259d\u0259r olan plastik zibil hiss\u0259cikl\u0259ri il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sirini n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131r. Bunu yaratmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar okean\u0131n s\u0259th t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 15 min su n&uuml;mun\u0259si, sahil torpa\u011f\u0131ndan t\u0259xmin\u0259n 7 min n&uuml;mun\u0259 v\u0259 okean\u0131n d\u0259rinliyind\u0259n 120 su n&uuml;mun\u0259sinin &ouml;yr\u0259nilm\u0259sinin n\u0259tic\u0259l\u0259rini birl\u0259\u015fdirdil\u0259r.<\/p>\n<p>2020-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r hesablamalar g&ouml;st\u0259rdi ki, D&uuml;nya Okean\u0131nda t\u0259xmin\u0259n 3,2 milyon ton plastik tullant\u0131 toplan\u0131b, onlar\u0131n b&ouml;y&uuml;k hiss\u0259si &#8211; t\u0259xmin\u0259n 69-62%-i s\u0259th\u0259 yax\u0131n yerd\u0259 &uuml;z&uuml;r, dig\u0259r &uuml;&ccedil;d\u0259 bir hiss\u0259si is\u0259 &#8211; 36-39%-i &#8211; d\u0259niz sahilind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Eyni zamanda, h\u0259r il t\u0259xmin\u0259n 500 min ton zibil okeana daxil olur, bunun 45%-i bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131q s\u0259nayesinin, 39%-i is\u0259 sahilyan\u0131 rayonlar\u0131n pay\u0131na d&uuml;\u015f&uuml;r, &ccedil;aylar is\u0259 &uuml;mumi plastik h\u0259cminin yaln\u0131z 12-13%-ni d\u0259niz\u0259 at\u0131rlar.<\/p>\n<p>&nbsp;Eyni zamanda aliml\u0259r m&uuml;\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, plastik hiss\u0259cikl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n onun iri fraqmentl\u0259ri &#8211; zibilin &uuml;mumi k&uuml;tl\u0259sinin t\u0259xmin\u0259n 95%-i s\u0259thd\u0259 v\u0259 dayaz d\u0259rinlikl\u0259rd\u0259 bir ne&ccedil;\u0259 il deyil, bir ne&ccedil;\u0259 onillikl\u0259r \u0259rzind\u0259 &uuml;z&uuml;r.<\/p>\n<p>Plastik &ccedil;irkl\u0259nm\u0259nin bu x&uuml;susiyy\u0259ti, ekoloqlar\u0131n fikrinc\u0259, hidrosfer\u0259 plastik tullant\u0131lar\u0131n at\u0131lmas\u0131n\u0131 qada\u011fan ed\u0259n m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r t\u0259tbiq etm\u0259kl\u0259 D&uuml;nya Okean\u0131n\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259sini xeyli &ccedil;\u0259tinl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k. Bel\u0259likl\u0259, \u0259g\u0259r 2025-ci ild\u0259 plastik tullant\u0131lar\u0131 tamamil\u0259 dayand\u0131rsaq, onda \u0259srin ortalar\u0131na q\u0259d\u0259r okean tullant\u0131lar\u0131n\u0131n k&uuml;tl\u0259si c\u0259mi 30% azalacaq ki, bunu adi g&ouml;zl\u0259 g&ouml;rm\u0259k &ccedil;\u0259tin olacaq.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar yax\u0131n onillikl\u0259rd\u0259 v\u0259 \u0259srl\u0259rd\u0259 sahild\u0259, okeanlar\u0131n v\u0259 d\u0259nizl\u0259rin dibind\u0259 plastik tullant\u0131lar\u0131n s\u0259viyy\u0259sinin daha da a\u015fa\u011f\u0131 d&uuml;\u015f\u0259c\u0259yini proqnozla\u015fd\u0131r\u0131rlar ki, bu da plastik qal\u0131qlar\u0131n m&ouml;vcud sisteml\u0259r\u0259 daxil olmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar bu q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, bu, plastik &ccedil;irkl\u0259nm\u0259 il\u0259 m&uuml;bariz\u0259 &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;mk&uuml;n q\u0259d\u0259r tez yeni t\u0259dbirl\u0259r v\u0259 yana\u015fmalar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyini g&ouml;st\u0259rir.\/\/\/tass<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Okeanlarda art\u0131q 3 milyon tondan &ccedil;ox plastik toplan\u0131b v\u0259 onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti s\u0259th\u0259 yax\u0131n yerd\u0259 &uuml;z&uuml;r. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu bar\u0259d\u0259 Niderland Utrext Universitetinin m\u0259tbuat xidm\u0259ti m\u0259lumat yay\u0131b. M\u0259qal\u0259 Nature&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-183263","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/183263","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=183263"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/183263\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=183263"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=183263"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=183263"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}