{"id":173881,"date":"2023-04-05T10:41:07","date_gmt":"2023-04-05T06:41:07","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=173881","title":{"rendered":"\u0130gid odur, atdan d\u00fc\u015f\u0259, atlana&#8230; &#8211;"},"content":{"rendered":"<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259lveri\u015fli iqlim \u015f\u0259raiti at&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131n yaranmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259lveri\u015flidir. H\u0259l\u0259 q\u0259dimd\u0259n xalq seleksiyas\u0131 v\u0259 sonralar b\u0259zi safqanl\u0131 atlar\u0131n qan\u0131n\u0131n qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Qaraba\u011f, Dilboz atlar\u0131, Quba yor\u011fas\u0131 v\u0259 \u015eirvan at cinsl\u0259ri yarad\u0131l\u0131b. X&uuml;susil\u0259 Qaraba\u011f atlar\u0131 d&uuml;nyada daha m\u0259\u015fhurdur, daha &ccedil;ox tan\u0131n\u0131rlar.<\/strong><\/p>\n<p>Bu atlarla ilk tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m is\u0259 &ccedil;ox-&ccedil;ox ill\u0259r bundan \u0259vv\u0259l Bak\u0131 D&ouml;vl\u0259t C\u0131d\u0131r Meydan\u0131nda ke&ccedil;iril\u0259n c\u0131d\u0131r yar\u0131\u015flar\u0131nda olub. Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131 g&ouml;r\u0259nd\u0259 &ccedil;ox t\u0259\u0259cc&uuml;bl\u0259nmi\u015fdim. M\u0259n onlar\u0131 ucaboy, dolub\u0259d\u0259nli, k&uuml;r\u0259n, boz v\u0259 a\u011f r\u0259ngl\u0259rd\u0259 t\u0259s\u0259vv&uuml;r edirdim. G&ouml;rd&uuml;kl\u0259rim is\u0259 t\u0259s\u0259vv&uuml;r etdiyimd\u0259n tamamil\u0259 f\u0259rqli idil\u0259r: ortaboylu, z\u0259rif, inc\u0259 b\u0259d\u0259n qurulu\u015flu, g&ouml;z\u0259l eksteryerli, q\u0131z\u0131l\u0131-k&uuml;r\u0259n v\u0259 k\u0259h\u0259r r\u0259ngli.<\/p>\n<p>\u0130kinci d\u0259f\u0259 is\u0259 Qaraba\u011f At&ccedil;\u0131l\u0131q Kompleksind\u0259 olark\u0259n onlar\u0131 yax\u0131ndan izl\u0259m\u0259k \u015fans\u0131 qazand\u0131m. Kompleksin direktoru Elman Q\u0259dirov s&ouml;hb\u0259t\u0259 Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n tarixind\u0259n ba\u015flad\u0131. Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, da\u011f otlaqlar\u0131nda s&uuml;r&uuml;l\u0259rd\u0259 yeti\u015fdiril\u0259n bu atlar\u0131n boyu 147-154 sm aras\u0131nda d\u0259yi\u015fir. Olduqca z\u0259rif, g&uuml;cl&uuml; ayaqlara, m&ouml;hk\u0259m \u0259z\u0259l\u0259li b\u0259d\u0259n qurulu\u015funa, nazik v\u0259 quru d\u0259riy\u0259 sahibdirl\u0259r. Onlar\u0131n yal\u0131 v\u0259 quyru\u011fu t&uuml;nd \u015fabal\u0131d\u0131 r\u0259ngd\u0259, d&ouml;\u015f q\u0259f\u0259si enl olur.<\/p>\n<p>Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n cins kimi t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 v\u0259 b&ouml;y&uuml;k \u015f&ouml;hr\u0259t qazanaraq yay\u0131lmas\u0131nda Qaraba\u011f\u0131n xan zavodlar\u0131n\u0131n \u0259v\u0259zsiz rolu olub. Bu zavodlarda damazl\u0131q i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131b, cins atlar yeti\u015fdirilib. \u018fn b&ouml;y&uuml;k at&ccedil;\u0131l\u0131q zavodlar\u0131 is\u0259 \u0130brahim X\u0259lil xana aid olub. O, ild\u0259 iki d\u0259f\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n C\u0131d\u0131r d&uuml;z&uuml; yayla\u011f\u0131nda at&ccedil;aparlar aras\u0131nda yar\u0131\u015flar t\u0259\u015fkil edib. Bu yar\u0131\u015flarda qalibl\u0259r\u0259 qiym\u0259tli h\u0259diy\u0259l\u0259r verilib, \u0259n yax\u015f\u0131 ay\u011f\u0131rlar se&ccedil;ilib. H\u0259min vaxtlar he&ccedil; bir xalq g\u0259zintisi v\u0259 saray \u015f\u0259nliyi, adi yar\u0131\u015flar bel\u0259 at s&uuml;rm\u0259 v\u0259 idman oyunlar\u0131 olmadan ke&ccedil;irilm\u0259zdi. Qaraba\u011f atlar\u0131 h\u0259min d&ouml;vrd\u0259 Qafqazda &ccedil;ox m\u0259\u015fhur idi&rdquo;.<\/p>\n<p>1805-ci ild\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n tabe&ccedil;iliyin\u0259 ke&ccedil;dikd\u0259n sonra n\u0259cib, d&ouml;z&uuml;ml&uuml; atlar\u0131n \u015f&ouml;hr\u0259ti b&uuml;t&uuml;n &ouml;lk\u0259y\u0259 yay\u0131ld\u0131. \u0130ngilisl\u0259r d\u0259 Qaraba\u011f atlar\u0131ndan m\u0259lumatl\u0131 idil\u0259r. 1823-c&uuml; ild\u0259 ingilis \u015firk\u0259tl\u0259rind\u0259n biri Mehtiqulu xan\u0131n at zavodundan y&uuml;ks\u0259k qiym\u0259t\u0259 60 ba\u015f madyan al\u0131b, &ouml;z &ouml;lk\u0259sin\u0259 aparm\u0131\u015f, yerli atlar\u0131n cinsini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 &nbsp;etmi\u015fdi. &Ccedil;ar Rusiyas\u0131n\u0131n at&ccedil;\u0131l\u0131q zavodlar\u0131 da Qaraba\u011f atlar\u0131na maraq g&ouml;st\u0259ribl\u0259r. 1822-ci ild\u0259 imperator I Aleksandr baytar Kerstinqi d&ouml;vl\u0259t zavodlar\u0131na at almaq &uuml;&ccedil;&uuml;n Qaraba\u011fa g&ouml;nd\u0259rib. &Ccedil;ar Rusiyas\u0131n\u0131n at &uuml;zr\u0259 \u0259sas m&uuml;t\u0259x\u0259sisl\u0259rind\u0259n olan K.B.Diterixs bildirir ki, V.Q.Madatov t\u0259r\u0259find\u0259n b&ouml;y&uuml;k bir ilx\u0131 1830-cu ilin yaz\u0131nda Qaraba\u011fdan Rusiyan\u0131n c\u0259nub quberniyalar\u0131na apar\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Qeyd edim ki, Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s&uuml;qutundan sonra xan n\u0259slin\u0259 m\u0259xsus t\u0259s\u0259rr&uuml;fatlar\u0131n &ccedil;oxu erm\u0259ni \u0259silli V.Q.Madatov (Madatyan) t\u0259r\u0259find\u0259n zor v\u0259 hiyl\u0259 il\u0259 \u0259l\u0259 ke&ccedil;irilmi\u015fdi. Onun Rusiyaya apard\u0131\u011f\u0131 atlar da h\u0259min t\u0259s\u0259rr&uuml;fatlara aid idi. Sat\u0131lan atlar\u0131n i&ccedil;\u0259risind\u0259 t\u0259kc\u0259 madyanlar\u0131n say\u0131 200 ba\u015f olub. Bu b&ouml;y&uuml;k r\u0259q\u0259mdir. Onlardan Don atlar\u0131n\u0131n keyfiyy\u0259tinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda istifad\u0259 edilib. Bu g&uuml;n Don atlar\u0131 g&ouml;rk\u0259mi v\u0259 q\u0131z\u0131l\u0131 r\u0259ngd\u0259 olmalar\u0131na g&ouml;r\u0259 birinci n&ouml;vb\u0259d\u0259 Qaraba\u011f atlar\u0131na borcludurlar. Bundan ba\u015fqa, Kabarda at\u0131n\u0131n qan\u0131nda Qaraba\u011f at\u0131n\u0131n da qan\u0131 ax\u0131r.&nbsp;<\/p>\n<p>Avropa v\u0259 Rusiyaya apar\u0131lan atlar is\u0259 se&ccedil;m\u0259, \u0259n yax\u015f\u0131lar\u0131 idi. \u018fn yax\u015f\u0131 Qaraba\u011f atlar\u0131 h\u0259m d\u0259 ordu &uuml;&ccedil;&uuml;n al\u0131n\u0131rd\u0131. H\u0259min d&ouml;vrd\u0259 &Ccedil;ar Rusiyas\u0131n\u0131n Qafqaz s&uuml;vari ordusundak\u0131 atlar\u0131n \u0259ks\u0259r hiss\u0259si Qaraba\u011f atlar\u0131ndan ibar\u0259t idi. \u0130ngilisl\u0259r is\u0259 Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131 &ouml;z s&uuml;varil\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n al\u0131b g\u0259mil\u0259rd\u0259 Hindistana g&ouml;nd\u0259rirdil\u0259r. Bu k&uuml;tl\u0259vi hal ald\u0131\u011f\u0131ndan, sonda ixrac\u0131 qada\u011fan edildi. B\u0259s Qaraba\u011f atlar\u0131na mara\u011f\u0131n s\u0259b\u0259bi n\u0259 idi? Bu ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 onlar\u0131n t\u0259lim\u0259 &nbsp;yararl\u0131\u011f\u0131, da\u011f \u015f\u0259raitind\u0259 r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259tli olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. Da\u011f \u015f\u0259raitin\u0259 Avropa cins atlar\u0131 d&ouml;z\u0259 bilmir, tez s\u0131radan &ccedil;\u0131x\u0131rd\u0131lar. Qaraba\u011f At&ccedil;\u0131l\u0131q Kompleksin direktoru Elman Q\u0259dirov deyir: &nbsp;&ldquo;\u0130ngilisl\u0259r \u015e\u0259rq erk\u0259k atlar\u0131n\u0131 al\u0131b &ouml;lk\u0259l\u0259rin\u0259 apar\u0131r v\u0259 yerli madyanlarla c&uuml;tl\u0259\u015fdirirdil\u0259r. Uzunm&uuml;dd\u0259tli seleksiya n\u0259tic\u0259sind\u0259 d&uuml;nyan\u0131n \u0259n s&uuml;r\u0259tli t\u0259mizqanl\u0131 ingilis minik at cinsini ald\u0131lar. Amma onlar d&uuml;z\u0259n \u015f\u0259raitind\u0259, ippodrom \u015f\u0259raitind\u0259 effektli idil\u0259r, uzaq m\u0259saf\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259td\u0259, da\u011f \u015f\u0259raitin\u0259 d&uuml;\u015f\u0259nd\u0259 bizim Qaraba\u011f, Dilboz atlar\u0131na uduzurdular. Bizim atlar h\u0259min \u015f\u0259raitl\u0259rd\u0259 &ccedil;ox d&ouml;z&uuml;ml&uuml; v\u0259 &ccedil;evik idil\u0259r. Da\u011flarda v\u0259 eni\u015fl\u0259rd\u0259 &ccedil;apa, ist\u0259nil\u0259n yeri\u015fd\u0259 s\u0259rb\u0259st v\u0259 asanl\u0131qla istiqam\u0259ti d\u0259yi\u015f\u0259 bilirdil\u0259r. Qaraba\u011f\u0131n yax\u015f\u0131 yeti\u015fdirilmi\u015f atlar\u0131 he&ccedil; vaxt y\u0259h\u0259rin alt\u0131nda h\u0259yacanlanmazd\u0131.<\/p>\n<p>B\u0259li, Qaraba\u011f atlar\u0131 d&ouml;z&uuml;ml&uuml;l&uuml;y&uuml; v\u0259 sahibin\u0259 s\u0259daq\u0259ti il\u0259 se&ccedil;ilir, 120-140 kq y&uuml;kl\u0259 g&uuml;nd\u0259 60-70 km yol ged\u0259 bilirdil\u0259r. Da\u011f \u015f\u0259raitind\u0259 onlar\u0131n r\u0259qibi yox idi. Bundan ba\u015fqa, onlar h\u0259m soyuq, h\u0259m isti iqlim\u0259 tez uy\u011funla\u015f\u0131r, yax\u015f\u0131 y&uuml;r&uuml;\u015f keyfiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 malik olub, uzun ke&ccedil;idl\u0259r zaman\u0131 yorulmazd\u0131lar. Bu keyfiyy\u0259tl\u0259r Qaraba\u011f &nbsp;atlar\u0131na se&ccedil;im zaman\u0131 &uuml;st&uuml;nl&uuml;kl\u0259r verirdi&rdquo;.&nbsp;<\/p>\n<p>Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n d&uuml;nyada \u015f&ouml;hr\u0259t qazanmas\u0131na bir &ccedil;ox beyn\u0259lxalq s\u0259rgil\u0259rd\u0259 t\u0259msil olunub v\u0259 u\u011furlu n\u0259tic\u0259l\u0259r qazanmalar\u0131 da t\u0259sir edirdi. M\u0259s\u0259l\u0259n, 1867-ci ild\u0259 Fransada ke&ccedil;iril\u0259n s\u0259rgid\u0259 &ldquo;Xan&rdquo; l\u0259q\u0259bli Qaraba\u011f at\u0131 y&uuml;ks\u0259k m&uuml;kafata, 1869-cu ild\u0259 &Uuml;mumrusiya at s\u0259rgisind\u0259 &ldquo;Maymun&rdquo; l\u0259q\u0259bli at g&uuml;m&uuml;\u015f, &ldquo;To\u0445maq&rdquo; adl\u0131 at b&uuml;r&uuml;nc medallara, \u0425an q\u0131z\u0131 Nat\u0259van\u0131n &ldquo;\u018flyetm\u0259z&rdquo; adl\u0131 at\u0131 is\u0259 attestata layiq g&ouml;r&uuml;lm&uuml;\u015fd&uuml;.&nbsp;<br \/>\nBu medal\u0131n g&ouml;r&uuml;n\u0259n t\u0259r\u0259fi idi. Onun arxa t\u0259r\u0259find\u0259 is\u0259 Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n ac\u0131 taleyinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131, s&ouml;nm\u0259kd\u0259 olan \u015f&ouml;hr\u0259ti vard\u0131. &Ccedil;&uuml;nki &nbsp;XIX \u0259srd\u0259 Qaraba\u011f\u0131n se&ccedil;m\u0259 atlar\u0131 Rusiya, Ingilt\u0259r\u0259, Iran v\u0259 dig\u0259r d&ouml;vl\u0259tl\u0259r\u0259 apar\u0131ld\u0131, \u0445&uuml;susil\u0259 madyanlar\u0131n sat\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 cins keyfiyy\u0259ti z\u0259ifl\u0259dildi. Bunlar Qaraba\u011f atlar\u0131na yeni yana\u015fman\u0131, cinsin reabilitasiyas\u0131n\u0131 &ouml;n plana &ccedil;\u0259kdi. Odur ki, atlar\u0131n cins keyfiyy\u0259tinin qorunmas\u0131 v\u0259 ya\u0445\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u0425I\u0425 \u0259srin 70-ci ill\u0259rind\u0259 Qaraba\u011fda Yelizavetpol at&ccedil;\u0131l\u0131q zavodu yarad\u0131ld\u0131, lakin zavod s\u0259m\u0259r\u0259li f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259 bilm\u0259di. 1883-c&uuml; ild\u0259 Qafqazda damazl\u0131q t\u0259s\u0259rr&uuml;fatlar\u0131 l\u0259\u011fv edildi, madyanlar v\u0259 ay\u011f\u0131rlar h\u0259rraca &ccedil;\u0131xar\u0131l\u0131b sat\u0131ld\u0131. Sonuncu Xan\u0131n damazl\u0131\u011f\u0131, b\u0259zi m\u0259lumatlara g&ouml;r\u0259, 1905-ci ild\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rd\u0131.<br \/>\n&nbsp;Bird\u0259n-bir\u0259 k\u0259skin d\u0259yi\u015fikliy\u0259 s\u0259b\u0259b n\u0259 idi?<br \/>\nBu, birinci n&ouml;vb\u0259d\u0259 d&ouml;vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n at&ccedil;\u0131l\u0131q zavodlar\u0131na d\u0259st\u0259yin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131, ikincisi, &nbsp;Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n s&uuml;vari xidm\u0259tin\u0259 yarars\u0131z olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 yay\u0131lan s&ouml;z-s&ouml;hb\u0259tl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. 1883-c&uuml; ild\u0259 Zaqafqaziya d\u0259mir yolunun Bak\u0131-Yelizavetpol-Tiflis hiss\u0259sinin a&ccedil;\u0131lmas\u0131, avtomobill\u0259rin peyda olmas\u0131 da t\u0259sirsiz &ouml;t&uuml;\u015fm\u0259di. &nbsp;Bundan sonra ba\u015f ver\u0259n inqilablar, m&uuml;harib\u0259l\u0259r Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131 arxa plana ke&ccedil;irdi. Onlar unudulma, yox olmaq, n\u0259sli t&uuml;k\u0259nm\u0259k t\u0259hl&uuml;k\u0259si il\u0259 &uuml;zl\u0259\u015fdi. At cincinin n\u0259slinin k\u0259silm\u0259si is\u0259 h\u0259r hans\u0131 bioloji n&ouml;v&uuml;n k&ouml;k&uuml;n&uuml;n k\u0259silm\u0259si kimidir. Bir d\u0259f\u0259 itirdin yoxa &ccedil;\u0131x\u0131r, bir d\u0259 geri qaytara bilm\u0259ss\u0259n, h\u0259mi\u015f\u0259lik itirirsiniz.&nbsp;<br \/>\nElman Q\u0259dirov deyir: &ldquo;Xo\u015fb\u0259xtlikd\u0259n, \u0130kinci D&uuml;nya M&uuml;harib\u0259sind\u0259n sonra Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131 yenid\u0259n xat\u0131rlayanlar oldu. T\u0259hl&uuml;k\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 1946-c\u0131 ild\u0259 \u0445&uuml;susi komissiya (N.\u018ff\u0259ndiyev, S.C\u0259f\u0259rov v\u0259 S.Aqu\u015fevi&ccedil;) Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n ke&ccedil;mi\u015fd\u0259 geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 A\u011fdam, \u015eu\u015fa, \u0425ocav\u0259nd, B\u0259rd\u0259, Yevla\u0445, Tovuz rayonlar\u0131n\u0131 g\u0259z\u0259r\u0259k cinsin \u0445arakterik \u0259lam\u0259tl\u0259rin\u0259 sahib 60 ba\u015f Qaraba\u011f at\u0131n\u0131, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n 59 ba\u015f madyan\u0131 v\u0259 1 ba\u015f ay\u011f\u0131r\u0131 se&ccedil;di. Bu atlar m&uuml;t\u0259\u0445\u0259ssisl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bir daha ba\u0445\u0131\u015fdan ke&ccedil;iril\u0259r\u0259k onlardan 27 ba\u015f madyan daha tipik Qaraba\u011f at\u0131 kimi m&uuml;\u0259yy\u0259n edildi v\u0259 1949-cu ild\u0259 A\u011fdam rayonunun Eyvazxanb\u0259yli k\u0259ndind\u0259 at&ccedil;\u0131l\u0131q zavodu yarad\u0131ld\u0131. Va\u0445til\u0259 bu \u0259razid\u0259 xan zavodlar\u0131na m\u0259\u0445sus atlar m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131.&nbsp;<br \/>\nBu i\u015fl\u0259rd\u0259 S&uuml;leyman H\u0259s\u0259nov, R\u0259him S\u0259ttarzad\u0259nin d\u0259 z\u0259hm\u0259tl\u0259ri az olmad\u0131&rdquo;.<\/p>\n<p>H\u0259min d&ouml;vrd\u0259n ba\u015flayaraq Qaraba\u011f atlar\u0131 c\u0131d\u0131r yar\u0131\u015flar\u0131nda da i\u015ftirak etdi. Kompleksin direktorunun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, yar\u0131\u015flar\u0131 Mirc\u0259f\u0259r Ba\u011f\u0131rov, Teymur Quliyev, S\u0259m\u0259d Vur\u011fun, \u0130man Mustafayev v\u0259 bir &ccedil;ox m\u0259\u015fhur adamlar izl\u0259yib.&nbsp;<br \/>\n&ldquo;C\u0131d\u0131r yar\u0131\u015flar\u0131 ba\u015fa &ccedil;atd\u0131qdan sonra qiym\u0259tli idman atlar\u0131 beyn\u0259lxalq h\u0259rraclara &ccedil;\u0131xar\u0131l\u0131rd\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, 1980-ci ill\u0259rd\u0259 Moskva h\u0259rrac\u0131 vasit\u0259sil\u0259 Qaraba\u011f atlar\u0131 Almaniya, Hollandiya, \u0130sve&ccedil;r\u0259, \u0130taliya, Fransa v\u0259 dig\u0259r &ouml;lk\u0259l\u0259r\u0259 sat\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bundan \u0259vv\u0259l, 1956-c\u0131 ild\u0259 sovet h&ouml;kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130ngilt\u0259r\u0259 krali&ccedil;as\u0131 II Yelizavetaya &ldquo;Zaman&rdquo; adl\u0131 Qaraba\u011f at\u0131 h\u0259diyy\u0259 edilmi\u015fdi. Bunlar atlar\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259\u015fhurlu\u011funun g&ouml;st\u0259ricisi idi.&nbsp;<\/p>\n<p>Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n \u0259n a\u011f\u0131r g&uuml;nl\u0259ri is\u0259 1993-c&uuml; ild\u0259n ba\u015flay\u0131b. &ldquo;Erm\u0259nil\u0259r Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke&ccedil;irm\u0259k v\u0259 onlara sahib &ccedil;\u0131xmaq ist\u0259yirdil\u0259r. Lakin rayonun i\u015f\u011fal\u0131ndan bir ne&ccedil;\u0259 g&uuml;n \u0259vv\u0259l Qaraba\u011f atlar\u0131 d&ouml;y&uuml;\u015f b&ouml;lg\u0259sind\u0259n &ccedil;\u0131\u0445ar\u0131laraq m&uuml;xt\u0259lif \u0259razil\u0259r\u0259 apar\u0131ld\u0131. 1994-c&uuml; ild\u0259 is\u0259 A\u011fcab\u0259di rayonunun Xamtorpaq \u0259razisin\u0259 k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;ld&uuml;l\u0259r&rdquo;,- Elman Q\u0259dirov bildirir.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n milli s\u0259rv\u0259ti, yerli genefondumuzun \u0259saslar\u0131ndan olan Qaraba\u011f atlar\u0131 k&ouml;&ccedil;k&uuml;nl&uuml;k h\u0259yat\u0131 ya\u015fama\u011fa m\u0259cbur oldu. Onlar\u0131n saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerl\u0259rin he&ccedil; birinin torpa\u011f\u0131, suyu, bitki &ouml;rt&uuml;y&uuml; Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n do\u011fma yeri olan A\u011fdam\u0131n \u0259v\u0259zini ver\u0259 bilm\u0259di. \u0130ll\u0259rl\u0259 k&ouml;hn\u0259, u&ccedil;uq-salxaq t&ouml;vl\u0259l\u0259rd\u0259 saxlan\u0131ld\u0131, f\u0259rdi qulluq edilm\u0259si, t\u0259lim ke&ccedil;ilm\u0259si, c\u0131d\u0131ra haz\u0131rlanmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait olmad\u0131. Bunlar is\u0259 &ouml;z m\u0259nfi t\u0259sirini g&ouml;st\u0259rdi. Amma b&uuml;t&uuml;n &ccedil;\u0259tinlikl\u0259r\u0259 baxmayaraq, onlar\u0131 bu g&uuml;n\u0259d\u0259k qoruyub saxlamaq m&uuml;mk&uuml;n oldu.&nbsp;<br \/>\nD&ouml;vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan atlar\u0131n\u0131n \u015fan-\u015f&ouml;hr\u0259tinin &ouml;z&uuml;n\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131, &ouml;lk\u0259mizd\u0259 at&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n 2014-c&uuml; ild\u0259n Qaraba\u011f At&ccedil;\u0131l\u0131q kompleksinin tikintisin\u0259 ba\u015flan\u0131ld\u0131 v\u0259 kompleks 2018-ci ild\u0259 istifad\u0259y\u0259 verildi. Haz\u0131rda kompleksd\u0259 300-\u0259 yaxln at &nbsp;saxlan\u0131l\u0131r.&nbsp;<br \/>\nElman Q\u0259dirov bildirir ki, art\u0131q Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n n\u0259slinin yox olma t\u0259hl&uuml;k\u0259si yoxdur. &ldquo;M\u0259n 2021-ci ilin aprelind\u0259n burada direktor kimi \u015fal\u0131\u015f\u0131ram. Biz kompleks\u0259 \u015f\u0259xsi adamlardan 9 ba\u015f erk\u0259k at g\u0259tirmi\u015fik. Onlar\u0131n \u015f\u0259c\u0259r\u0259si xan q\u0131z\u0131n\u0131n atc\u0131l\u0131q zavodunad\u0259k gedib &ccedil;\u0131x\u0131r. \u015e\u0259xsi adamlardan m&uuml;\u0259yy\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259rl\u0259 madyanlar da g\u0259tirmi\u015fik: cinsin t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 tam uy\u011fun g\u0259l\u0259n balalar\u0131ndan kompleksd\u0259 saxlayaq, onlar\u0131n say\u0131n\u0131 art\u0131raq. Niy\u0259 madyanlar\u0131n say\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r\u0131q? &Ccedil;&uuml;nki n\u0259 q\u0259d\u0259r &ccedil;ox bala olarsa, onlar\u0131n aras\u0131ndan cinsinin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun bala se&ccedil;m\u0259k imkan\u0131 daha &ccedil;ox olur. Bunu t\u0259min etdikd\u0259n sonra bizim art\u0131q Qaraba\u011f atlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 qorxumuz olmayacaq. Erk\u0259k atlarla ba\u011fl\u0131 probleml\u0259rimiz d\u0259 h\u0259ll olunmaq &uuml;zr\u0259dir. G&ouml;ygol rayonunda s&uuml;ni mayalanma m\u0259rk\u0259si var. Art\u0131q cins atlardan s&uuml;ni vagina vasit\u0259sil\u0259 toxum al\u0131n\u0131b. Al\u0131nm\u0131\u015f toxum n&uuml;mun\u0259l\u0259ri M\u0259rk\u0259zin m&uuml;asir laboratoriyalar\u0131nda x&uuml;susi &uuml;sulla qabla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Bu n&uuml;mun\u0259l\u0259rd\u0259n atlar\u0131n cins t\u0259rkibinin daha da yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda istifad\u0259 olunacaq. Eyni zamanda, Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n kreobank\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 bu cinsin qorunub saxlanmas\u0131na, biomaterial\u0131n itm\u0259m\u0259sin\u0259 k&ouml;m\u0259k g&ouml;st\u0259r\u0259c\u0259k. Allah el\u0259m\u0259sin, bird\u0259n erk\u0259k atlar\u0131n ba\u015f\u0131na bir i\u015f g\u0259ls\u0259, bizim \u0259limizd\u0259 onlar\u0131n dondurulmu\u015f toxumu olacaq. M\u0259qs\u0259dimiz Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n cins olaraq \u0259lam\u0259tl\u0259rini c\u0259ml\u0259m\u0259k v\u0259 bu cinsin b\u0259rpas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kdir&rdquo;.<br \/>\nElman Q\u0259dirov \u015f\u0259xsi adamlardan atlar\u0131n c\u0259lb edilm\u0259sin\u0259 d\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirdi: &ldquo;&Ouml;t\u0259n m&uuml;dd\u0259t \u0259rzind\u0259 o q\u0259d\u0259r qohum c&uuml;tl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri olub ki, bu da cinsin keyfiyy\u0259tin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g&ouml;st\u0259rib. Biz inbridinq\u0259 (qohum &ccedil;arpazla\u015fma) ged\u0259 bilm\u0259zdik.<br \/>\nOna g&ouml;r\u0259 d\u0259, m\u0259cbur olub atlar\u0131 k\u0259nardan g\u0259tirdik ki, he&ccedil; olmasa qohumluq &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; n\u0259sild\u0259n o t\u0259r\u0259f\u0259 d&uuml;\u015fs&uuml;n.<br \/>\nAtlar\u0131n keyfiyy\u0259tini art\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n &ccedil;\u0131d\u0131r yar\u0131\u015flar\u0131na da ehtiyac var. D&ouml;rd ildir c\u0131d\u0131r yar\u0131\u015flar\u0131 ke&ccedil;irilmir. Amma bu ilin may ay\u0131n\u0131n 6-da Bin\u0259 Atc\u0131l\u0131q M\u0259rk\u0259zind\u0259 c\u0131d\u0131r m&ouml;vs&uuml;m&uuml; ba\u015flayacaq. Bu bar\u0259d\u0259 biz\u0259 m\u0259lumat veribl\u0259r. Haz\u0131rda 35 at\u0131 yar\u0131\u015flara haz\u0131rlay\u0131r\u0131q, amma c\u0131d\u0131ra &ccedil;\u0131xara bil\u0259c\u0259k daha &ccedil;ox atlar\u0131m\u0131z var. Onlar\u0131n h\u0259r birin\u0259 f\u0259rdi qulluq olunur. &Ccedil;\u0131d\u0131rda m&uuml;kafat alan atlar\u0131n meht\u0259rl\u0259ri d\u0259 yax&ccedil;\u0131 maa\u015f alacaqlar. O da m\u0259cbur olub ata yax\u015f\u0131 baxacaq ki, &ccedil;ox pul qazans\u0131n.&nbsp;<br \/>\nKe&ccedil;\u0259n il atlar\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259s\u0259rr&uuml;fat daxili s\u0259rgisini d\u0259 ke&ccedil;irmi\u015fik. &Ccedil;al\u0131\u015fd\u0131q ki, s\u0259rgil\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 h\u0259rraclar da ke&ccedil;irilsin. Qaraba\u011f at\u0131n\u0131n, Dilboz at\u0131n\u0131n ke&ccedil;mi\u015f \u0259n\u0259n\u0259vi \u015f&ouml;hr\u0259ti geri qay\u0131ts\u0131n. Bundan ba\u015fqa, xarici bazara &ccedil;\u0131xmaq, davam&ccedil;\u0131 kimi istifad\u0259 etm\u0259diyimiz atlar\u0131 satmaq istr\u0259yirik. Bu, h\u0259m d\u0259 t\u0259s\u0259rr&uuml;fat\u0131n b&uuml;dc\u0259sin\u0259 v\u0259saitin daxil olmas\u0131 dem\u0259kdir.&nbsp;<br \/>\nM\u0259nd\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 Qaraba\u011f at\u0131n\u0131n qiym\u0259tini soru\u015furlar. Deyir\u0259m:&nbsp;<br \/>\n&ndash;&nbsp;&nbsp; &nbsp;At\u0131n qiym\u0259ti al\u0131c\u0131s\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Ola bil\u0259r ki, bir ata 200 min manat versinl\u0259r, ola da bil\u0259r he&ccedil; min manat da verm\u0259sinl\u0259r. Qiym\u0259t at\u0131n g&ouml;st\u0259ricil\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 al\u0131c\u0131dan da as\u0131l\u0131d\u0131r&rdquo;.&nbsp;<br \/>\nElman Q\u0259ribov Rusiyaya satd\u0131\u011f\u0131 atlardan da dan\u0131\u015fd\u0131: &ldquo;H\u0259r biri 5 min manatdan 4 ba\u015f at satm\u0131\u015fam. Amma bilir\u0259m ki, ucuz satm\u0131\u015fam. Niy\u0259? &Ccedil;&uuml;nki ist\u0259yir\u0259m ki, xarici bazara &ccedil;\u0131xam&rdquo;.<br \/>\nOnun sozl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, A\u011fcab\u0259did\u0259 Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n g&ouml;z\u0259l \u015f\u0259rait yarad\u0131lsa da, bura onlar &uuml;&ccedil;&uuml;n &ccedil;ox istidir. Bu atlar\u0131n m\u0259sk\u0259ni A\u011fdam\u0131n Eyvazxanb\u0259yli k\u0259ndidir, da\u011fl\u0131q, da\u011f \u0259t\u0259yi \u0259razil\u0259rdi. Qaraba\u011f atlar\u0131 &ouml;z yurduna qay\u0131td\u0131qdan sonra cins \u0259lam\u0259tl\u0259rini daha da z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k. Art\u0131q Eyvazxanb\u0259yli k\u0259ndind\u0259 Qaraba\u011f At&ccedil;\u0131l\u0131q Kompleksinin t\u0259m\u0259li qoyulub. Yax\u0131n vaxtlarda Kompleksinin tikintisin\u0259 ba\u015flan\u0131lacaq&rdquo;.&nbsp;<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n milli s\u0259rv\u0259ti olan Qaraba\u011f atlar\u0131 haz\u0131rda &ouml;z ke&ccedil;mi\u015f \u015f&ouml;hr\u0259tinin qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 d&ouml;vr&uuml;n&uuml; ya\u015fay\u0131r, tarixi \u015f&ouml;hr\u0259ti &ouml;z&uuml;n\u0259 qaytar\u0131l\u0131r. B&uuml;t&uuml;n bunlar\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 is\u0259 atlar\u0131m\u0131z yenid\u0259n beyn\u0259lxalq yar\u0131\u015f v\u0259 s\u0259rgil\u0259rd\u0259 u\u011furla t\u0259msil olunaraq xalq\u0131m\u0131z\u0131n q&uuml;rur m\u0259nb\u0259yin\u0259 &ccedil;evril\u0259c\u0259k.<br \/>\n&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259lveri\u015fli iqlim \u015f\u0259raiti at&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131n yaranmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259lveri\u015flidir. H\u0259l\u0259 q\u0259dimd\u0259n xalq seleksiyas\u0131 v\u0259 sonralar b\u0259zi safqanl\u0131 atlar\u0131n qan\u0131n\u0131n qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Qaraba\u011f, Dilboz atlar\u0131, Quba yor\u011fas\u0131 v\u0259 \u015eirvan at&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-173881","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/173881","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=173881"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/173881\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=173881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=173881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=173881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}