{"id":173712,"date":"2023-04-03T14:34:47","date_gmt":"2023-04-03T10:34:47","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=173712","title":{"rendered":"SN-d\u0259n u\u015faqlarda epilepsiya x\u0259st\u0259liyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 valideynl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t"},"content":{"rendered":"<p><strong>U\u015faqlarda epilepsiya tutmalarn\u0131 kontrol etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 edil\u0259n d\u0259rmanlara antiepileptik d\u0259rmanlar (AED) deyilir. U\u015fa\u011fa epilepsiya diaqnozu qoyulduqdan sonra AED il\u0259 edib-etm\u0259m\u0259k q\u0259rar\u0131 verm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n potensial risk v\u0259 faydalar\u0131na d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k vacibdir.<\/strong><\/p>\n<p>Bunu S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m&uuml;t\u0259x\u0259ssis-eksperti, nevroloq Kamran Salayev bildirib. Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, AED-l\u0259r epilepsiya x\u0259st\u0259l\u0259rinin t\u0259xmin\u0259n 70%-i &uuml;&ccedil;&uuml;n effektiv olur (t\u0259bii ki, d&uuml;zg&uuml;n d\u0259rman\u0131 v\u0259 ya d\u0259rman kombinasiyas\u0131n\u0131 tapmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n vaxt laz\u0131m ola bil\u0259r):<\/p>\n<p>&ldquo;Bir ne&ccedil;\u0259 d\u0259rman tutmalar\u0131 kontrol ed\u0259 bilmirs\u0259, m&uuml;alic\u0259 &uuml;&ccedil;&uuml;n dig\u0259r variantlar n\u0259z\u0259rd\u0259n ke&ccedil;iril\u0259 bil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n: c\u0259rrahiyy\u0259, vagus sinirinin stimulla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, p\u0259hriz.<\/p>\n<p>Valideynl\u0259r \u0259n &ccedil;ox d\u0259rmanlar\u0131n nizaml\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259bul olunmas\u0131na n\u0259zar\u0259t etm\u0259lidirl\u0259r. Tutmalar\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri m\u0259hz d\u0259rman\u0131n burax\u0131lmas\u0131 v\u0259 ya &ouml;zba\u015f\u0131na dayand\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Dig\u0259r vacib amil yuxudur. U\u015faq yet\u0259rli q\u0259d\u0259r yuxu almal\u0131d\u0131r, yuxu rejimin\u0259 ciddi n\u0259zar\u0259t olunmal\u0131d\u0131r. Yuxusuz qalan epilepsiya x\u0259st\u0259l\u0259rind\u0259 tutma ehtimal\u0131 y&uuml;ks\u0259lir. Televizor, telefon v\u0259 dig\u0259r vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda olmal\u0131d\u0131r&rdquo;.<\/p>\n<p>H\u0259kim deyib ki, u\u015faqlarda q\u0131colmalar\u0131n v\u0259 ya epilepsiyalar\u0131n s\u0259b\u0259bi m&uuml;xt\u0259lifdir:<\/p>\n<p>&ldquo;Bunlara genetik s\u0259b\u0259bl\u0259r, ba\u015f z\u0259d\u0259l\u0259ri, beyin v\u0259 onun &ouml;rt&uuml;kl\u0259rinin infeksiyalar\u0131, beyin\u0259 oksigen &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 dig\u0259r s\u0259b\u0259bl\u0259r aiddir. S\u0259b\u0259bi tapmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n epilepsiyan\u0131n sidromunu m&uuml;\u0259yy\u0259n etm\u0259k v\u0259 neyroradioloji m&uuml;ayin\u0259nin n\u0259tic\u0259l\u0259ri vacibdir.<\/p>\n<p>Bir &ccedil;ox u\u015faql\u0131q d&ouml;vr\u0259 aid olan epilepsiya sindromlar\u0131 xo\u015fxass\u0259li xarakter da\u015f\u0131y\u0131r, y\u0259ni onlar yetkinlik ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r davam etmir, u\u015fa\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131 v\u0259 intellekti ad\u0259t\u0259n normal olur. Bu sindromlar\u0131n s\u0259b\u0259bi genetik amill\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Tutmalar\u0131n proqnozu yaln\u0131z qism\u0259n onlar\u0131n s\u0259b\u0259bind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, iki u\u015faq eyni bakteriyaya yoluxa bil\u0259r v\u0259 h\u0259r ikisind\u0259 menengit, beyin v\u0259 onur\u011fa beynini \u0259hat\u0259 ed\u0259n q\u0131\u015fan\u0131n infeksiyas\u0131 var. Bir u\u015faq a\u011f\u0131r epilepsiya il\u0259 qal\u0131r, dig\u0259r u\u015faq is\u0259 he&ccedil; vaxt q\u0131colma ke&ccedil;irmir. F\u0259rqli n\u0259tic\u0259l\u0259ri nec\u0259 izah etm\u0259k olar? Bu tam ayd\u0131n deyil. Burda genetik (irsi) amill\u0259r v\u0259 infeksiyan\u0131n x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259ri rol oynaya bil\u0259r.<\/p>\n<p>Epileptik tutma h\u0259r bir insanda ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Lakin n\u0259tic\u0259 etibar\u0131 il\u0259 kimd\u0259 epilepsiya yaranacaq, kimd\u0259 yaranmayacaq, bir &ccedil;ox m\u0259lum v\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u0259lum olmayan amill\u0259rin bir-birin\u0259 t\u0259sir etm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259\u0259ss&uuml;f ki, tutman\u0131 tan\u0131maq h\u0259mi\u015f\u0259 asan olmur. B&uuml;t&uuml;n tutmalar konvulsiyalar il\u0259 (qeyri-adi \u0259z\u0259l\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri) m&uuml;\u015fayi\u0259t olmur. U\u015faq sad\u0259c\u0259 donub bir n&ouml;qt\u0259y\u0259 bax\u0131r v\u0259 ya m&uuml;raci\u0259t\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259y\u0259n kimi g&ouml;r&uuml;n\u0259 bil\u0259r. Tutma ancaq bir ne&ccedil;\u0259 saniy\u0259 &ccedil;\u0259k\u0259 bil\u0259r. Bundan sonra u\u015fa\u011f\u0131n beyni normal v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 qay\u0131dacaq. Zaman ke&ccedil;dikc\u0259, tutmalar davam ed\u0259rs\u0259, v\u0259ziyy\u0259t daha ciddi h\u0259dd\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 valideyn onu hiss ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Yenido\u011fulmu\u015f u\u015faqlarda v\u0259 k&ouml;rp\u0259l\u0259rd\u0259 tutmalar\u0131 tan\u0131maq x&uuml;susil\u0259 &ccedil;\u0259tindir, &ccedil;&uuml;nki onlar siz\u0259 nec\u0259 hiss etdikl\u0259rini dey\u0259 bilm\u0259zl\u0259r. Onlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri d\u0259 &ccedil;ox vaxt m\u0259qs\u0259dsiz kimi g&ouml;r&uuml;n&uuml;r v\u0259 arada epileptik tutman\u0131 g&ouml;r&uuml;b tan\u0131maya bil\u0259rl\u0259r.<\/p>\n<p>Valideynl\u0259r, m&uuml;\u0259lliml\u0259r v\u0259 u\u015faqlara qulluq ed\u0259n dig\u0259r b&ouml;y&uuml;kl\u0259r epilepsiya \u0259lam\u0259tl\u0259rinin n\u0259 oldu\u011funu bilm\u0259lidirl\u0259r. Bu \u0259lam\u0259tl\u0259rin bir &ccedil;oxunun u\u015faql\u0131q d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 normal davran\u0131\u015f oldu\u011funu qeyd etm\u0259k vacibdir. Lakin h\u0259min \u0259lam\u0259tl\u0259r tez-tez ba\u015f ver\u0259rs\u0259 v\u0259 qeyri-adi g&ouml;r&uuml;n&uuml;rs\u0259, h\u0259kim\u0259 m&uuml;raci\u0259t etm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259r epileptik tutma epilepsiya x\u0259st\u0259liyi deyil. Y&uuml;ks\u0259k h\u0259rar\u0259t v\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n x\u0259st\u0259likl\u0259r d\u0259 tutmalara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r, ona g&ouml;r\u0259 d&uuml;zg&uuml;n v\u0259 d\u0259qiq diaqnoz qoymaq &uuml;&ccedil;&uuml;n &ccedil;al\u0131\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n:<\/p>\n<p>&bull; Q\u0131sa diqq\u0259t pozulmas\u0131, &ccedil;a\u015fq\u0131n davran\u0131\u015f, yadda\u015f bo\u015fluqlar\u0131, donub qalma;<\/p>\n<p>&bull; Ani y\u0131x\u0131lma v\u0259 tez-tez b&uuml;dr\u0259m\u0259;<\/p>\n<p>&bull; S&uuml;r\u0259tli s\u0259ks\u0259nm\u0259 kimi t\u0259krarlanan, qeyri-adi h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r;<\/p>\n<p>&bull; Ani m\u0259d\u0259 a\u011fr\u0131s\u0131, ard\u0131nca qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q v\u0259 yuxululuq;<\/p>\n<p>&bull; Qeyri-adi yuxululuq;<\/p>\n<p>&bull; \u018f\u015fyalar\u0131n g&ouml;r&uuml;n&uuml;\u015f&uuml;, s\u0259si, dad\u0131, qoxusu d\u0259yi\u015firs\u0259 v\u0259 ya &quot;g&uuml;lm\u0259li&quot;; hiss etdiyin\u0259 dair tez-tez \u015fikay\u0259tl\u0259r<\/p>\n<p>&bull; Q\u0259fil, t\u0259krarlanan qorxu v\u0259 ya q\u0259z\u0259b<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da g&ouml;st\u0259ril\u0259n \u0259lam\u0259tl\u0259rd\u0259n hans\u0131sa birinin t\u0259krar-t\u0259krar ba\u015f verdiyini g&ouml;rs\u0259niz, h\u0259kiminiz\u0259 m\u0259lumat verin. U\u015fa\u011f\u0131n\u0131z m\u0259kt\u0259bd\u0259dirs\u0259, m&uuml;\u0259lliml\u0259rd\u0259n eyni davran\u0131\u015flardan hans\u0131sa birini g&ouml;r&uuml;b-g&ouml;rm\u0259dikl\u0259rini soru\u015fmal\u0131s\u0131n\u0131z&rdquo;.<\/p>\n<p>Ekspert qeyd edib ki, febril tutmalar 6 ayl\u0131qdan 6 ya\u015fa q\u0259d\u0259r u\u015faqlar\u0131n 2-4 faizind\u0259 ba\u015f verir:<\/p>\n<p>&ldquo;Onlara baxmaq qorxulu ola bil\u0259r, lakin febril tutmalar beyin\u0259 z\u0259r\u0259r vermir v\u0259 z\u0259kaya t\u0259sir etmir. Febril q\u0131colman\u0131n olmas\u0131 u\u015faqda epilepsiya olmas\u0131 dem\u0259k deyil. Epilepsiya q\u0131zd\u0131rma olmadan iki v\u0259 ya daha &ccedil;ox tutman\u0131n olmas\u0131 kimi m&uuml;\u0259yy\u0259n edilir.<\/p>\n<p>U\u015faq absans epilepsiyas\u0131 (CAE) ki&ccedil;ik u\u015faqlarda ba\u015flayan absans tutmalarla m&uuml;\u015fayi\u0259t olunan epilepsiya sindromudur. Absans tutmas\u0131 zaman\u0131 u\u015faq donub bo\u015f bax\u0131r, \u0259trafdan x\u0259b\u0259rsiz qal\u0131r, reaksiya vermir. U\u015fa\u011f\u0131n g&ouml;zl\u0259ri q\u0131sa m&uuml;dd\u0259t\u0259 yuxar\u0131 ged\u0259 bil\u0259r v\u0259 ya g&ouml;z qapaqlar\u0131 q\u0131rp\u0131la bil\u0259r. B\u0259zi u\u015faqlarda a\u011f\u0131z &ccedil;eyn\u0259m\u0259 kimi t\u0259krarlanan h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r olur. H\u0259r bir q\u0131colma t\u0259xmin\u0259n 10 saniy\u0259 davam edir v\u0259 q\u0259fil bitir. U\u015faq tutmadan d\u0259rhal sonra normal f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 davam edir v\u0259 tez-tez tutman\u0131n ba\u015f verdiyini bilmir.<\/p>\n<p>Tez-tez absans tutmalar\u0131 olan u\u015faqlarda &ouml;yr\u0259nm\u0259 &ccedil;\u0259tinliyi ola bil\u0259r, baxmayaraq ki, u\u015faqlar ad\u0259t\u0259n normal inki\u015faf edir. B\u0259zi u\u015faqlarda diqq\u0259t, konsentrasiya v\u0259 yadda\u015f probleml\u0259ri d\u0259 var.<\/p>\n<p>S\u0259b\u0259b genetikdir. Lakin u\u015faqlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 spesifik epilepsiya genl\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n apar\u0131lan testl\u0259rd\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259r neqativ olur (y\u0259ni, gen tap\u0131lm\u0131r). Beynin komp&uuml;ter tomoqrafiyas\u0131 v\u0259 MRT skanlar\u0131 normald\u0131r. Diaqnoz &uuml;&ccedil;&uuml;n EEQ (elektroensefaloqramma) apar\u0131l\u0131r v\u0259 spesifik epileptik dal\u011falar g&ouml;st\u0259rir&rdquo;.&nbsp; \/\/\/apa<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>U\u015faqlarda epilepsiya tutmalarn\u0131 kontrol etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 edil\u0259n d\u0259rmanlara antiepileptik d\u0259rmanlar (AED) deyilir. U\u015fa\u011fa epilepsiya diaqnozu qoyulduqdan sonra AED il\u0259 edib-etm\u0259m\u0259k q\u0259rar\u0131 verm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n potensial risk v\u0259 faydalar\u0131na d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k vacibdir.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-173712","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/173712","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=173712"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/173712\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=173712"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=173712"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=173712"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}