{"id":163740,"date":"2022-11-28T17:47:33","date_gmt":"2022-11-28T13:47:33","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=163740","title":{"rendered":"Su h\u00f6vz\u0259l\u0259rinin \u00e7irkl\u0259nm\u0259sind\u0259 antropogen amill\u0259r"},"content":{"rendered":"<p><strong>Qloballa\u015fan D&uuml;nyaya \u0130nteqrasiya \u0130ctmai Birliyi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 &ldquo;Bak\u0131 v\u0259 rayonlarda X\u0259z\u0259r sahill\u0259rinin v\u0259 dig\u0259r su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin monitorinqi&rdquo; layih\u0259sini h\u0259yata ke&ccedil;irir.&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, biom&uuml;xt\u0259lifliyin t\u0259min olunmas\u0131nda ekoloji t\u0259hl&uuml;k\u0259sizlik m&uuml;h&uuml;m \u015f\u0259rtdir. Burada X\u0259z\u0259r d\u0259nizi v\u0259 su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131 da b&ouml;y&uuml;k \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Az\u0259rbaycan m&uuml;st\u0259qillik \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin ekoloji t\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m&uuml;h&uuml;m \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik bir s\u0131ra d&ouml;vl\u0259tdaxili normativ aktlar q\u0259bul olunub. X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycana m\u0259nsub olan b&ouml;lm\u0259sind\u0259 d\u0259nizin ekoloji t\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n 2001-ci ild\u0259 X\u0259z\u0259r Kompleks Ekoloji Monitorinq \u0130dar\u0259si yarad\u0131l\u0131b. Monitorinql\u0259rin m\u0259qs\u0259di d\u0259nizd\u0259 v\u0259 sahil zola\u011f\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259n, birba\u015fa v\u0259 ya dolay\u0131 yolla (kollektor, kanal, &ccedil;ay v\u0259 s. vasit\u0259sil\u0259) X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 antropogen t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259n m&uuml;\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259 formala\u015fan b&uuml;t&uuml;n n&ouml;v (maye, qaz, b\u0259rk v\u0259 s.) tullant\u0131lar\u0131n d\u0259niz suyuna, qruntuna, flora v\u0259 faunas\u0131na, h\u0259m&ccedil;inin dig\u0259r su obyektl\u0259rin\u0259 g&ouml;st\u0259rdiyi t\u0259siri t\u0259hlil v\u0259 t\u0259dqiq ed\u0259r\u0259k, m\u0259lumat toplamaq, t\u0259sirin minimuma endirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259sin\u0259 nail olmaqdan ibar\u0259tdir.<\/p>\n<p>Prezidentinin 28 sentyabr 2006-c\u0131 il S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 t\u0259sdiq olunmu\u015f &ldquo;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda ekoloji v\u0259ziyy\u0259tin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na dair 2006-2010-cu ill\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n Kompleks T\u0259dbirl\u0259r Plan\u0131&rdquo;ndan ir\u0259li g\u0259l\u0259n \u0259traf m&uuml;hitin m&ouml;vcud v\u0259ziyy\u0259tinin b\u0259rpas\u0131na y&ouml;n\u0259ldilmi\u015f Bak\u0131 Buxtas\u0131n\u0131n, Bibiheyb\u0259t zonas\u0131n\u0131n, Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq Hava liman\u0131n\u0131n \u0259traf\u0131n\u0131n, Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131ndak\u0131 g&ouml;ll\u0259rin, neftl\u0259 &ccedil;irkl\u0259nmi\u015f torpaqlar\u0131n, lay sular\u0131 alt\u0131nda qalm\u0131\u015f sah\u0259l\u0259rin v\u0259 dig\u0259r istehsalat tullant\u0131lar\u0131 il\u0259 &ccedil;irkl\u0259nmi\u015f \u0259razil\u0259rin ekoloji v\u0259ziyy\u0259tinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 sxemin\u0259 uy\u011fun Bak\u0131 v\u0259 Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 formala\u015fan tullant\u0131lar\u0131n idar\u0259 olunmas\u0131n\u0131n t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 s. t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n Prezidentin g&ouml;st\u0259ri\u015fin\u0259 \u0259sas\u0259n maliyy\u0259 v\u0259saitl\u0259rinin ayr\u0131lmas\u0131 bu probleml\u0259rin vaxt\u0131nda h\u0259ll edilm\u0259sini realla\u015fd\u0131rma\u011fa xidm\u0259t edib.<\/p>\n<p>X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 antropogen t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259n axarlar\u0131n (m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f kanalizasiya \u015f\u0259b\u0259k\u0259si olmayan \u0259razil\u0259rd\u0259) qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 t\u0259mizl\u0259n\u0259r\u0259k X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 ax\u0131d\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 beyn\u0259lxalq standartlara cavab ver\u0259n modul tipli lokal t\u0259mizl\u0259yici qur\u011fular qura\u015fd\u0131r\u0131laraq istismara verilib. Prezident t\u0259r\u0259find\u0259n 2007-ci v\u0259 2008-ci ill\u0259rd\u0259 imzalanm\u0131\u015f &quot;X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin &ccedil;irkl\u0259nm\u0259d\u0259n qorunmas\u0131 &uuml;zr\u0259 b\u0259zi t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda&quot; S\u0259r\u0259ncamlar\u0131ndan ir\u0259li g\u0259l\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259ll edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 Prezidentin Ehtiyat Fondundan v\u0259sait ayr\u0131l\u0131b.&nbsp;Bu S\u0259r\u0259ncamlardan ir\u0259li g\u0259l\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259lli istiqam\u0259tind\u0259 g&uuml;n \u0259rzind\u0259 t\u0259qrib\u0259n 10 000 m3&nbsp;h\u0259cmind\u0259 tullant\u0131 sular\u0131n\u0131 t\u0259mizl\u0259m\u0259 g&uuml;c&uuml;n\u0259 malik modul tipli t\u0259mizl\u0259yici qur\u011fulardan ibar\u0259t 17 stansiya Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131n\u0131n Bilg\u0259h, Buzovna, M\u0259rd\u0259kan v\u0259 Pir\u015fa\u011f\u0131 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rind\u0259 qurulub.<\/p>\n<p>Bu da bir faktd\u0131r ki, X\u0259z\u0259r\u0259&nbsp;daxil olan tullant\u0131 sular\u0131n\u0131n 60 %-i Volqa &ccedil;ay\u0131n\u0131n pay\u0131na d&uuml;\u015f&uuml;r. X\u0259z\u0259r sular\u0131n\u0131n &ccedil;irkl\u0259nm\u0259sind\u0259 K&uuml;r v\u0259 Ural &ccedil;aylar\u0131 da az rol oynam\u0131r. Erm\u0259nistan v\u0259 G&uuml;rc&uuml;stan \u0259razisind\u0259 formala\u015fan kommunal v\u0259 s\u0259naye tullant\u0131 sular\u0131 K&uuml;r &ccedil;ay\u0131 vasit\u0259sil\u0259 X\u0259z\u0259r\u0259 daxil olur. X\u0259z\u0259r d\u0259nizi sahill\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Bak\u0131, Sumqay\u0131t, Maha&ccedil;qala, H\u0259\u015ft\u0259rxan, T&uuml;rkm\u0259nba\u015f\u0131, R\u0259\u015ft v\u0259 \u018fnz\u0259li \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n d\u0259niz\u0259 ax\u0131d\u0131lan tullant\u0131 sular\u0131 onun \u0259sas &ccedil;irkl\u0259ndiricil\u0259rind\u0259n hesab edilir.<\/p>\n<p>Ekoloji problemin s\u0259b\u0259bl\u0259ri d\u0259nizd\u0259 karbohidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131n axtar\u0131\u015f\u0131, hasilat\u0131 v\u0259 n\u0259qli zaman\u0131 ekoloji t\u0259l\u0259bl\u0259rin g&ouml;zl\u0259nilm\u0259m\u0259si, s\u0259naye tullant\u0131lar\u0131, &ccedil;ay sular\u0131 il\u0259 d\u0259niz\u0259 m&uuml;xt\u0259lif &ccedil;irkl\u0259ndirici madd\u0259l\u0259rin g\u0259tirilm\u0259si, m\u0259i\u015f\u0259t tullant\u0131 sular\u0131n\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259d\u0259n X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 ax\u0131d\u0131lmas\u0131, &uuml;z\u0259n vasit\u0259l\u0259rd\u0259n tullant\u0131lar, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr&uuml;fat\u0131nda istifad\u0259 olunan g&uuml;br\u0259l\u0259rin ya\u011f\u0131nt\u0131 v\u0259 suvarma sular\u0131 il\u0259 yuyularaq &ccedil;aylar-kanallar vasit\u0259sil\u0259 d\u0259niz\u0259 axmas\u0131 v\u0259 s. il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycana m\u0259nsub olan b&ouml;lm\u0259sind\u0259 v\u0259 onun sahil zola\u011f\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259n m&uuml;\u0259ssis\u0259 v\u0259 t\u0259\u015fkilatlarda, obyektl\u0259rd\u0259, &uuml;z\u0259n vasit\u0259l\u0259rd\u0259, sahilboyu \u0259razil\u0259rd\u0259n d\u0259niz\u0259 olan axarlarda h\u0259yata ke&ccedil;irilmi\u015f ekoloji monitorinql\u0259r zaman\u0131 X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 t&ouml;k&uuml;l\u0259n 128 axar qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b.<\/p>\n<p>Bu g&uuml;n X\u0259z\u0259rin \u0259sas probleml\u0259rind\u0259n biri suyun s\u0259viyy\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. 2005-ci ild\u0259n etibar\u0259n X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259si enm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. H\u0259min vaxtdan etibar\u0259n d\u0259nizin s\u0259viyy\u0259si m&uuml;nt\u0259z\u0259m enir. D\u0259nizin s\u0259viyy\u0259si 2005-ci ill\u0259 m&uuml;qayis\u0259d\u0259 1,19 metr a\u015fa\u011f\u0131 d&uuml;\u015f&uuml;b. Y\u0259ni \u0259n &ccedil;ox enm\u0259 30 santimetr olmaqla 2021-ci ild\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Son 5 ild\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 suyun a\u015fa\u011f\u0131 enm\u0259si prosesi daha da intensivl\u0259\u015fib ki, bu da iqlimd\u0259 ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r, quraql\u0131qla \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>M&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259rin s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, su &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 yax\u0131n 2-3 il \u0259rzind\u0259 &ouml;z&uuml;n&uuml; daha k\u0259skin b&uuml;ruz\u0259 ver\u0259c\u0259k. 2050-ci ild\u0259n sonra X\u0259z\u0259rd\u0259 suyun s\u0259viyy\u0259sinin artmas\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Ekologiya v\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r naziri Muxtar Babayev deyib ki, son 20 ild\u0259 X\u0259z\u0259rd\u0259 suyun s\u0259viyy\u0259sinin d&uuml;\u015fm\u0259si bizi &ccedil;ox narahat edir. Burada iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u0259sas amildir. Ancaq dig\u0259r amill\u0259r da var. T\u0259l\u0259bat, \u0259hali art\u0131b: &quot;Bizim m\u0259qs\u0259dimiz bu istehlak\u0131n daha s\u0259m\u0259r\u0259li, daha a\u011f\u0131ll\u0131 formada idar\u0259 olunmas\u0131d\u0131r. V\u0259t\u0259nda\u015flar da, istehlak&ccedil;\u0131lar da suya m&uuml;nasib\u0259td\u0259 m\u0259suliyy\u0259tli olmal\u0131d\u0131rlar&quot;.<\/p>\n<p>Bildirilir ki, Az\u0259rbaycanda X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin \u0259traf m&uuml;hit\u0259 m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rini minimuma endirm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n ard\u0131c\u0131l t\u0259dbirl\u0259r g&ouml;r&uuml;l&uuml;r. X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131na m\u0259nsub olan b&ouml;lm\u0259sind\u0259 ekoloji v\u0259ziyy\u0259tin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 i\u015fl\u0259r davam etdirilir, d\u0259nizin bioloji ehtiyatlar\u0131n\u0131n v\u0259 hidroloji v\u0259ziyy\u0259tinin &ouml;yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 \u0259traf m&uuml;hit\u0259 m&uuml;mk&uuml;n neqativ t\u0259sirl\u0259rin m&uuml;\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyinin &quot;\u018flif Hac\u0131yev&quot; elmi-t\u0259dqiqat g\u0259misi il\u0259 m&uuml;t\u0259madi ekspedisiyalar ke&ccedil;irir.<\/p>\n<p>Mehman Axundov deyib ki, X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259sinin d\u0259yi\u015fm\u0259si fonunda onun canl\u0131 al\u0259mi d\u0259 d\u0259yi\u015fikliy\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r. Bel\u0259 ki, s\u0259viyy\u0259nin enm\u0259si bal\u0131qlar\u0131n yerl\u0259rini itirm\u0259sin\u0259, &uuml;mumiyy\u0259tl\u0259, bal\u0131q ehtiyat\u0131n\u0131n azalmas\u0131na g\u0259tirib &ccedil;\u0131xar\u0131r. Bal\u0131qlar\u0131n say\u0131n\u0131n azalmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda brokonyerlik v\u0259 suyun &ccedil;irkli olmas\u0131 g&ouml;st\u0259rils\u0259 d\u0259, son ill\u0259r &ccedil;irkl\u0259nm\u0259nin rolu olmad\u0131\u011f\u0131 deyilir. Qeyd edilir ki, iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dar d\u0259nizd\u0259 suyun temperaturunun artmas\u0131 onlar\u0131n populyasiyas\u0131na t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir v\u0259 onlar dig\u0259r areallara do\u011fru miqrasiya edirl\u0259r. Bunlar is\u0259 s\u0131rf iqlim faktorlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Mehman Axundov qeyd edib ki, X\u0259z\u0259rd\u0259ki bal\u0131q populyasiyas\u0131n\u0131n azalmas\u0131 birba\u015fa iqlim d\u0259yi\u015fikliyi v\u0259 temperaturla \u0259laq\u0259dard\u0131r. Anomal istilik X\u0259z\u0259r regionunda biom&uuml;xt\u0259lifliyin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur: &quot;Bununla \u0259laq\u0259dar olaraq, bal\u0131qlar\u0131n t\u0259bii &ccedil;oxalmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratmaq v\u0259 biom&uuml;xt\u0259lifliy\u0259 m\u0259nfi t\u0259zyiqi azaltmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 axan &ccedil;aylarda suyun al\u0131nmas\u0131n\u0131 optimalla\u015fd\u0131rma\u011fa v\u0259 su-elektrik stansiyalar\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n b\u0259ndl\u0259rin tikintisini dayand\u0131rma\u011fa &ccedil;a\u011f\u0131r\u0131r\u0131q. \u018fks halda, X\u0259z\u0259rd\u0259 Aral d\u0259nizinin yoxa &ccedil;\u0131xmas\u0131na b\u0259nz\u0259r ssenari ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r&quot;.<\/p>\n<p>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin &ouml;yr\u0259nilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m&uuml;xt\u0259lif &ouml;lk\u0259l\u0259rin aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ara\u015fd\u0131rmalar bu g&uuml;n d\u0259 davam edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qloballa\u015fan D&uuml;nyaya \u0130nteqrasiya \u0130ctmai Birliyi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 &ldquo;Bak\u0131 v\u0259 rayonlarda X\u0259z\u0259r sahill\u0259rinin v\u0259 dig\u0259r su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin monitorinqi&rdquo; layih\u0259sini h\u0259yata ke&ccedil;irir.&nbsp; Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-163740","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/163740","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=163740"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/163740\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=163740"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=163740"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=163740"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}