{"id":163222,"date":"2022-11-22T13:59:29","date_gmt":"2022-11-22T09:59:29","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=163222","title":{"rendered":"Su h\u00f6vz\u0259l\u0259rini nec\u0259 qorumal\u0131y\u0131q?"},"content":{"rendered":"<p><strong>AB\u0130 r\u0259hb\u0259ri: &ldquo;Su h&ouml;vz\u0259l\u0259rind\u0259 biom&uuml;xt\u0259lifliyi qorumaq &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259sas m\u0259qamlardan biri &ouml;lk\u0259d\u0259 h\u0259v\u0259skar idman bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259kdir&rdquo;<\/strong><\/p>\n<p>Qloballa\u015fan D&uuml;nyaya \u0130nteqrasiya \u0130ctmai Birliyi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 &ldquo;Bak\u0131 v\u0259 rayonlarda X\u0259z\u0259r sahill\u0259rinin v\u0259 dig\u0259r su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin monitorinqi&rdquo; layih\u0259sini h\u0259yata ke&ccedil;irir. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, biloloji m&uuml;xt\u0259liflik yer &uuml;z\u0259rind\u0259 olan b&uuml;t&uuml;n canl\u0131lar\u0131n mikroorqanizm, bitki v\u0259 heyvanlar\u0131n m&uuml;xt\u0259lifliyidir. X\u0259z\u0259r v\u0259 dig\u0259r su h&ouml;vz\u0259l\u0259rind\u0259 olan biom&uuml;xt\u0259lifliyin qorunmas\u0131, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n bal\u0131qlar\u0131n inki\u015faf tendensiyas\u0131na n\u0259zar\u0259t m&uuml;h&uuml;m amildir. Az\u0259rbaycanda bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131 \u0259sas\u0259n 1970-1980-ci ill\u0259rd\u0259 zirv\u0259 n&ouml;qt\u0259sin\u0259 &ccedil;at\u0131b. Bu d&ouml;vrd\u0259 &ouml;lk\u0259d\u0259 orta illik 60 min ton bal\u0131q ovlan\u0131rd\u0131 v\u0259 40 min tondan &ccedil;ox bal\u0131q m\u0259hsulu istehsal olunurdu. 1988-ci ild\u0259n 2005-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r su bioloji resurslar\u0131n\u0131n ovlanmas\u0131n\u0131n &uuml;mumi h\u0259cmi 55 min tondan 9 min tona d&uuml;\u015f&uuml;b. Haz\u0131rda is\u0259 bal\u0131q ehtiyatlar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 respublikan\u0131n su h&ouml;vz\u0259l\u0259rind\u0259n h\u0259r il ovlanan bal\u0131\u011f\u0131n h\u0259cmi min tondan art\u0131q deyil. X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 n\u0259r\u0259l\u0259rin m&ouml;vcud d&uuml;nya ehtiyat\u0131n\u0131n 80%-i c\u0259ml\u0259\u015fib. X\u0259z\u0259r d\u0259nizi h&ouml;vz\u0259sind\u0259, &ccedil;aylar daxil olmaqla, c\u0259mi 153&nbsp; bal\u0131q n&ouml;v&uuml; var ki, bunlar\u0131n 81 n&ouml;v&uuml; endemikdir, y\u0259ni planetd\u0259 yaln\u0131z X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. X\u0259z\u0259rin Az\u0259rbaycan sektorunda 90-a q\u0259d\u0259r bal\u0131q n&ouml;v&uuml; var. X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 relikt v\u0259 endemik olan 6 n&ouml;v n\u0259r\u0259 cinsli bal\u0131q ya\u015fay\u0131r ki, bunlar b&ouml;lg\u0259, rus n\u0259r\u0259si, K&uuml;r n\u0259r\u0259si, uzunburun v\u0259 &ccedil;&ouml;k\u0259dir. X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 n\u0259r\u0259kimil\u0259rin ehtiyat\u0131 son 15-20&nbsp; ild\u0259 k\u0259skin azal\u0131b v\u0259 ke&ccedil;\u0259n \u0259srin 80-ci ili il\u0259 m&uuml;qayis\u0259d\u0259 30 d\u0259f\u0259 azalaraq, v\u0259t\u0259k\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tini itirm\u0259k h\u0259ddin\u0259 &ccedil;at\u0131b. Bal\u0131q ehtiyatlar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 yaln\u0131z Az\u0259rbaycan &uuml;&ccedil;&uuml;n deyil, b&uuml;t&uuml;n X\u0259z\u0259r d\u0259nizi &uuml;&ccedil;&uuml;n s\u0259ciyy\u0259vi olan &uuml;mumi tendensiyad\u0131r. H\u0259m&ccedil;inin, eyni s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n X\u0259z\u0259rin Az\u0259rbaycan sektorunda n\u0259r\u0259 bal\u0131qlar\u0131n\u0131n ehtiyat\u0131 k\u0259skin azal\u0131b v\u0259 d\u0259nizd\u0259 &uuml;mumi ehtiyat\u0131n\u0131n 12-15%-ni t\u0259\u015fkil edir. &Ouml;lk\u0259nin m&ouml;vcud su h&ouml;vz\u0259l\u0259rind\u0259ki faunan\u0131, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n bal\u0131q ehtiyat\u0131n\u0131 qorumaq &uuml;&ccedil;&uuml;n bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259sin\u0259 ehtiyac var. M&uuml;sahibimiz bu istiqam\u0259td\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259n Az\u0259rbaycan Bal\u0131q&ccedil;\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri \u018ffqan \u018fliyevdir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Az\u0259rbaycan Bal\u0131q&ccedil;\u0131lar \u0130ttifaq\u0131 hans\u0131 z\u0259rur\u0259td\u0259n yarand\u0131?<\/strong><br \/>\n&#8211; M\u0259n uzun ill\u0259r Rusiyan\u0131n Moskva \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fad\u0131m. Son ill\u0259r Az\u0259rbaycanda su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin v\u0259 bioresurslar\u0131n k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 t&uuml;k\u0259nm\u0259si m\u0259ni narahat edirdi v\u0259 buna bigan\u0259 qala bilm\u0259dim. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 h\u0259l\u0259 Rusiyada ya\u015fayark\u0259n t\u0259bi\u0259ti qorumaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 2014-c&uuml; ild\u0259 Az\u0259rbaycan Bal\u0131q&ccedil;\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131 yaratd\u0131m. Bel\u0259likl\u0259, 2016-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycana qay\u0131td\u0131m. Az\u0259rbaycanda X\u0259z\u0259r v\u0259 daxili su h&ouml;vz\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259sas probleml\u0259rd\u0259n biri bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131\u011fa aid qurumun olmamas\u0131 v\u0259 d&ouml;vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qorunmamas\u0131d\u0131r. Bu istiqam\u0259td\u0259 bir qurum yarad\u0131lmal\u0131d\u0131r. Biz, sad\u0259c\u0259, qeyri-h&ouml;kum\u0259t t\u0259\u015fkilat\u0131y\u0131q. Ancaq d&ouml;vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 bu i\u015fl\u0259r g&ouml;r&uuml;lm\u0259lidir. Yaln\u0131z bal\u0131q&ccedil;\u0131lar deyil, d&ouml;vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 diqq\u0259t ayr\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bir vaxtlar &ouml;lk\u0259d\u0259 Bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131q Nazirliyi var idi v\u0259 bu qurum l\u0259\u011fv edildikd\u0259n sonra bal\u0131q k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 azalma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p><strong>&#8211; X\u0259z\u0259rd\u0259 v\u0259 dig\u0259r su h&ouml;vz\u0259l\u0259rind\u0259 bioresurslar\u0131n, bal\u0131qlar\u0131n t&uuml;k\u0259ndiyi deyilir. \u018fsas s\u0259b\u0259b n\u0259dir?<\/strong><br \/>\n&#8211; X\u0259z\u0259rd\u0259 v\u0259 daxili su h&ouml;vz\u0259l\u0259rind\u0259 bal\u0131qlar\u0131n son d\u0259r\u0259c\u0259 t&uuml;k\u0259nm\u0259sinin s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri odur ki, aidiyy\u0259ti qurumlar t\u0259r\u0259find\u0259n laz\u0131mi s\u0259viyy\u0259d\u0259 n\u0259zar\u0259t edilmir. \u0130ki il bundan &ouml;nc\u0259, y\u0259ni pandemiya d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 n\u0259 d\u0259niz\u0259 tor quran, n\u0259 su h&ouml;vz\u0259l\u0259rind\u0259 c\u0259r\u0259yanla bal\u0131q tutan oldu, n\u0259 d\u0259 sintetik&nbsp; torlardan istifad\u0259 edildi. Biz \u0259ks\u0259r s\u0259naye bal\u0131q&ccedil;\u0131lar\u0131ndan m&uuml;sahib\u0259 g&ouml;t&uuml;rm&uuml;\u015f&uuml;k, m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fmi\u015fik, t\u0259dqiqat aparm\u0131\u015f\u0131q. Pandemiyadan sonra su h&ouml;vz\u0259l\u0259ri bioresurslar\u0131nda bal\u0131q qism\u0259n artma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Bu, onu g&ouml;st\u0259rir ki, \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri insan faktoru&nbsp; v\u0259 qanunsuz bal\u0131q ovudur.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Brakonyerlikl\u0259 m&uuml;bariz\u0259 apar\u0131rs\u0131n\u0131z. Ancaq &ouml;lk\u0259 miyas\u0131nda bunun art\u0131q b&ouml;y&uuml;k problem oldu\u011fu g&ouml;r&uuml;n&uuml;r. Bu sah\u0259d\u0259 effektivliyi art\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n daha n\u0259l\u0259r etm\u0259k laz\u0131md\u0131r?<\/strong><br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycan Bal\u0131q&ccedil;\u0131lar \u0130ttifaq\u0131 m&uuml;st\u0259qil, ancaq qanun &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 m&uuml;bariz\u0259 g&ouml;st\u0259rir.&nbsp; Bundan \u0259lav\u0259, ekologiya v\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r naziri Muxtar Babayevin g&ouml;st\u0259ri\u015fi il\u0259 Az\u0259rbaycan Bal\u0131q&ccedil;\u0131lar \u0130ttifaq\u0131 ETSN il\u0259 birg\u0259 m&uuml;bariz\u0259 apar\u0131r. Ancaq laz\u0131mi q\u0259d\u0259r bu i\u015f\u0259 maliyy\u0259, diqq\u0259t ayr\u0131lmal\u0131d\u0131r. &Ccedil;&uuml;nki bizim o q\u0259d\u0259r g&uuml;c&uuml;m&uuml;z yoxdur. D&ouml;vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n maddi d\u0259st\u0259k ayr\u0131lm\u0131r. \u0130ttifaq\u0131n &uuml;zvl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n toplanan ian\u0259l\u0259rl\u0259 i\u015f g&ouml;r&uuml;r&uuml;k ki, bu da yetmir. Bu g&uuml;n \u0130ttifaq\u0131n 40 min &uuml;zv&uuml; var, bu da az r\u0259q\u0259m deyil. R\u0259q\u0259m &ccedil;ox olsa da, bu i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n texnika laz\u0131md\u0131r. Bizim m&uuml;\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r texnika var, ancaq Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259r bir n&ouml;qt\u0259sind\u0259ki su h&ouml;vz\u0259sind\u0259 m&uuml;bariz\u0259 aparma\u011fa &ccedil;atm\u0131r. &Ccedil;&uuml;nki bunun &uuml;&ccedil;&uuml;n texnika v\u0259 d&ouml;vl\u0259t d\u0259st\u0259yi olmal\u0131d\u0131r. Son zamanlar bu i\u015f\u0259 qism\u0259n d\u0259 olsa&nbsp; diqq\u0259t ayr\u0131l\u0131r. Biz d\u0259 bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n toplanan ian\u0259l\u0259rl\u0259 bal\u0131q al\u0131b su h&ouml;vz\u0259l\u0259rin\u0259 burax\u0131r\u0131q. Pandemiyadan sonra insanlar\u0131n g\u0259lirl\u0259ri azald\u0131\u011f\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0130ttifaq\u0131n m&uuml;\u0259yy\u0259n &uuml;zvl\u0259ri maddi d\u0259st\u0259k g&ouml;st\u0259r\u0259 bilirl\u0259r. Ancaq biz &ccedil;al\u0131\u015f\u0131r\u0131q ki, az da olsa, su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin canlanmas\u0131na t\u0259kan ver\u0259k. &Ccedil;al\u0131\u015f\u0131r\u0131q ki, su h&ouml;vz\u0259l\u0259ri bioresurslar\u0131n\u0131n artmas\u0131nda pay\u0131m\u0131z olsun, g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259limizd\u0259n g\u0259l\u0259ni \u0259sirg\u0259m\u0259y\u0259k.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u0130dman bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n geni\u015f inti\u015far tapmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n n\u0259 t\u0259klif ed\u0259rdiniz?<\/strong><br \/>\n&#8211; \u0130dman bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u0259ldikd\u0259, &ouml;lk\u0259d\u0259 son zamanlar bu istiqam\u0259td\u0259 b&ouml;y&uuml;k maraq var. Biz 22 turnir ke&ccedil;irmi\u015fik ki, buraya beyn\u0259lxalq turnirl\u0259r, Z\u0259f\u0259r turnirl\u0259ri d\u0259 daxildir. Noyabr\u0131n 19-da biz n&ouml;vb\u0259ti turnir ke&ccedil;irdik. Bu turnird\u0259 5-6 &ouml;lk\u0259 i\u015ftirak edirdi. Biz h\u0259r zaman aprel \u015f\u0259hidl\u0259rinin xatir\u0259sin\u0259 h\u0259sr edil\u0259n turnir ke&ccedil;irirdik. Ancaq bu turniri Z\u0259f\u0259r G&uuml;n&uuml;n\u0259 h\u0259sr etm\u0259kl\u0259 m&ouml;vs&uuml;m&uuml;n ilk turnirini ba\u015flad\u0131q. &Ouml;lk\u0259d\u0259 son zamanlar idman bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131na b&ouml;y&uuml;k maraq var. Bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131q idman\u0131, h\u0259v\u0259skar balq\u0131&ccedil;\u0131l\u0131qla ba\u011fl\u0131 b&ouml;y&uuml;k inki\u015faf var. &Uuml;mumiyy\u0259tl\u0259, b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyada bel\u0259dir ki, h\u0259v\u0259skar idman bal\u0131q&ccedil;\u0131lar\u0131 t\u0259bi\u0259t\u0259, su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131na daha diqq\u0259tli olurlar. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 biz &ccedil;al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131q ki, &ouml;lk\u0259d\u0259 bu idman\u0131, h\u0259v\u0259skar bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u011f\u0131 daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdir\u0259k, inki\u015faf etdir\u0259k. Sivil qaydada bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131q ovunu insanlar, g\u0259nc n\u0259sil aras\u0131nda yayaq. &Ccedil;&uuml;nki d&uuml;nya statistikas\u0131nda bel\u0259 bir amil var ki, h\u0259v\u0259skar idman bal\u0131q&ccedil;\u0131lar\u0131 aras\u0131nda he&ccedil; vaxt narkotika alud\u0259&ccedil;il\u0259ri olmur. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 m\u0259qs\u0259dimiz Az\u0259rbaycanda&nbsp; m\u0259hz bu idman n&ouml;v&uuml;n&uuml; inki\u015faf etdirm\u0259kdir.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AB\u0130 r\u0259hb\u0259ri: &ldquo;Su h&ouml;vz\u0259l\u0259rind\u0259 biom&uuml;xt\u0259lifliyi qorumaq &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259sas m\u0259qamlardan biri &ouml;lk\u0259d\u0259 h\u0259v\u0259skar idman bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259kdir&rdquo; Qloballa\u015fan D&uuml;nyaya \u0130nteqrasiya \u0130ctmai Birliyi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-163222","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/163222","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=163222"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/163222\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=163222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=163222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=163222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}