{"id":163135,"date":"2022-11-21T15:07:13","date_gmt":"2022-11-21T11:07:13","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=163135","title":{"rendered":"\u201cAz\u0259rbaycanda yeralt\u0131 sular da neftl\u0259 \u00e7irkl\u0259nib\u201d &#8211; <font color=red><b>Ekspert<\/b><\/font>"},"content":{"rendered":"<p><strong>Az\u0259rbaycanda su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin monitorinqind\u0259 n\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>Qloballa\u015fan D&uuml;nyaya \u0130nteqrasiya \u0130ctmai Birliyi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 &ldquo;Bak\u0131 v\u0259 rayonlarda X\u0259z\u0259r sahill\u0259rinin v\u0259 dig\u0259r su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin monitorinqi&rdquo; layih\u0259sini h\u0259yata ke&ccedil;irir. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu yaz\u0131 layih\u0259 &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 t\u0259qdim edilir.<\/p>\n<p>&Ouml;lk\u0259nin m&ouml;vcud su h&ouml;vz\u0259l\u0259rind\u0259 ekoloji t\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyin t\u0259min olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 monitorinql\u0259rin t\u0259\u015fkili m&uuml;h&uuml;m \u015f\u0259rtdir. Bu istiqam\u0259td\u0259 realla\u015fan monitorinql\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 su h&ouml;vz\u0259l\u0259rind\u0259 probleml\u0259rin olmas\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir. M&uuml;sahibimiz Az\u0259rbaycan D&ouml;vl\u0259t Pedoqoji Universitetinin professoru, Ekologiya Standartlar\u0131n\u0131n Monitorinq Fondunun prezidenti Rauf Sultanovdur:<\/p>\n<p><strong>&#8211; Su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin &ccedil;irkl\u0259nm\u0259si \u0259halinin i&ccedil;m\u0259li su il\u0259 t\u0259minat\u0131nda keyfiyy\u0259t g&ouml;st\u0259ricil\u0259rin\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259sir edir?<\/strong><br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycanda \u0259n g&ouml;z\u0259l i&ccedil;m\u0259li su kimi X\u0259z\u0259r suyu daha effektlidir. O\u011fuz-Q\u0259b\u0259l\u0259 su k\u0259m\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 yerin a\u015fa\u011f\u0131 qatlar\u0131ndan artezian sular\u0131 &ccedil;\u0131xar\u0131l\u0131r v\u0259 Bak\u0131ya g\u0259tirilir. Dem\u0259k olar ki,&nbsp; i&ccedil;m\u0259li su kimi ondan istifad\u0259 edilm\u0259si o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli deyil.&nbsp; &Ccedil;&uuml;nki&nbsp; yer qat\u0131nda olan bu sular 40-200 il \u0259rzind\u0259 formala\u015f\u0131r v\u0259 cod sudur.&nbsp; Orqanizm\u0259 m\u0259nfi&nbsp; t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir. Beyn\u0259lxalq qanunlara g&ouml;r\u0259 d\u0259 h\u0259min su ehtiyat kimi saxlanmal\u0131d\u0131r. Laz\u0131m olduqda, Az\u0259rbaycanda su olmad\u0131qda yeralt\u0131 su m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 edilm\u0259lidir.&nbsp; Ekologiya Standartlar\u0131n Monitorinq Fondunun t\u0259\u015fkilat&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 d\u0259yirmi masalarda m&uuml;\u0259yy\u0259n ekoloqlarla bu m\u0259s\u0259l\u0259 m&uuml;zakir\u0259 olunub v\u0259 aidiyy\u0259ti qurumlara m\u0259lumat&nbsp; verilib. Bu g&uuml;n probleml\u0259r olduqca &ccedil;oxdur. \u0130&ccedil;m\u0259li su ifrat d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259, Az\u0259rbaycanda inki\u015faf etmi\u015f&nbsp; kapitalist &ouml;lk\u0259l\u0259ri il\u0259 m&uuml;qayis\u0259d\u0259 h\u0259r insana d&uuml;\u015f\u0259n su 10 d\u0259f\u0259 art\u0131qd\u0131r. Bu g&uuml;n marketl\u0259rd\u0259 qabla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259kild\u0259 sat\u0131lan suyun qiym\u0259ti az qal\u0131r neft\u0259 b\u0259rab\u0259r olsun. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 i&ccedil;m\u0259li sudan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 y&uuml;z minl\u0259rl\u0259 avtomobil var. Onlar\u0131n yuyulmas\u0131nda bu sudan istifad\u0259 edilir. Ancaq bu zaman h\u0259min sudan istifad\u0259 edilm\u0259si qorxulu deyil, n\u0259inki bu vaxt kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edilir.&nbsp; Bu h\u0259m d\u0259 X\u0259z\u0259rin, &ccedil;aylar\u0131n &ccedil;irkl\u0259nm\u0259sin\u0259 t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259n \u0259sas amill\u0259rdir v\u0259 bunun qa\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq laz\u0131md\u0131r. Az\u0259rbaycanda bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq m&uuml;st\u0259qillik d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 olduqca b&ouml;y&uuml;k i\u015fl\u0259r g&ouml;r&uuml;l&uuml;b.&nbsp; Sut\u0259mizl\u0259yici qur\u011fular yarad\u0131l\u0131b, sular\u0131n monitorinql\u0259ri apar\u0131l\u0131b. Ancaq g&ouml;r&uuml;l\u0259n i\u015fl\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r &ccedil;ox olsa da g&ouml;r&uuml;l\u0259c\u0259k i\u015fl\u0259r ondan az deyil. X\u0259z\u0259rin, K&uuml;r&uuml;n,&nbsp; Araz\u0131n&nbsp; t\u0259mizl\u0259nm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq layih\u0259l\u0259r h\u0259yata ke&ccedil;irm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bu layih\u0259l\u0259rin h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n milyardlarla v\u0259sait laz\u0131md\u0131r. Az\u0259rbaycan m&uuml;st\u0259qillik \u0259ld\u0259 etdiyi d&ouml;vrd\u0259 iqtisadi imkanlar\u0131 az olsa da son vaxtlar &ouml;lk\u0259nin&nbsp; iqtisadi v\u0259ziyy\u0259ti&nbsp; yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131qca ekoloji probleml\u0259rin h\u0259lli, \u0259halinin i&ccedil;m\u0259li suya olan t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n &ouml;d\u0259nilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 suyun t\u0259mizl\u0259n\u0259r\u0259k \u0259haliy\u0259 &ccedil;atd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 &ccedil;ox b&ouml;y&uuml;k&nbsp; layih\u0259l\u0259r h\u0259yata ke&ccedil;irilib.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin &ccedil;irkl\u0259nm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq &uuml;&ccedil;&uuml;n hans\u0131 add\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r?<\/strong><br \/>\n&#8211; Aliml\u0259rin apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259dqiqatlara g&ouml;r\u0259, neftda\u015f\u0131yan tankerl\u0259rd\u0259n&nbsp; 47 min ton ,&nbsp; g\u0259mil\u0259rd\u0259n is\u0259 7 min ton d\u0259niz\u0259 neft ax\u0131d\u0131l\u0131r. D\u0259nizd\u0259 olduqca &ccedil;oxlu q\u0259za hadis\u0259si ba\u015f verir. Onlar\u0131n itkisi olduqca &ccedil;ox, 4 min tona q\u0259d\u0259rdir. Aylarla s&ouml;nd&uuml;r&uuml;lm\u0259y\u0259n yan\u011f\u0131nlar olur ki, bu da Az\u0259rbaycanda&nbsp; d\u0259niz\u0259 v\u0259 &ccedil;aylara m\u0259nfi t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259n amill\u0259rd\u0259ndir.&nbsp; Rusiyadan sonra X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin &ccedil;irkl\u0259nm\u0259sind\u0259 ikinci d&ouml;vl\u0259t Az\u0259rbaycan hesab olunur. T&uuml;rkm\u0259nistan,&nbsp; \u0130ran v\u0259 Qazax\u0131stan \u0259razisind\u0259 X\u0259z\u0259rin &ccedil;irkl\u0259nm\u0259si iki &ouml;lk\u0259 il\u0259 m&uuml;qayis\u0259d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259dir. \u018fg\u0259r biz X\u0259z\u0259rin g\u0259l\u0259c\u0259k taleyini fikirl\u0259\u015firiks\u0259, Rusiya v\u0259 Az\u0259rbaycan bu bar\u0259d\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n i\u015fl\u0259r h\u0259yata ke&ccedil;irm\u0259lidir. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;r\u0259m ki, bu istiqam\u0259td\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n layih\u0259l\u0259r i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Ekologiya Standartlar\u0131n Monitorinq Fondu su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin &ccedil;irkl\u0259nm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 monitorinql\u0259r t\u0259\u015fkil edibmi?<\/strong><br \/>\n&#8211; Ekologiya Standartlar\u0131n Monitorinq Fondu, Epidemioloji m\u0259rk\u0259zl\u0259 birlikd\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 h\u0259tta qabla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f i&ccedil;m\u0259li sular\u0131n bel\u0259, monitorinqini aparm\u0131\u015f\u0131q. H\u0259tta oradak\u0131 laboratoriya m&uuml;\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015fdi ki, qabla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sular\u0131n &ouml;z&uuml; bel\u0259 ekoloji bax\u0131mdan yax\u015f\u0131 deyil, n\u0259zar\u0259t edilmir. X\u0259z\u0259rin &ccedil;irkl\u0259nm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 olduqca &ccedil;oxlu m&uuml;\u0259ssis\u0259l\u0259r var. Araz\u0131n, K&uuml;r&uuml;n suyu il\u0259 ba\u011fl\u0131 ETSN t\u0259r\u0259find\u0259n m&uuml;\u0259yy\u0259n monitorinql\u0259r apar\u0131l\u0131r v\u0259 ictimaiyy\u0259t\u0259 &ccedil;atd\u0131r\u0131l\u0131r. Bizim fondun bel\u0259 bir laboratoriyas\u0131 yoxdur, m&uuml;vafiq qurumla birlikd\u0259 bel\u0259 monitorinql\u0259r apar\u0131r\u0131q v\u0259&nbsp; onlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 edirik, maarifl\u0259ndirm\u0259 m\u0259qs\u0259di il\u0259 ke&ccedil;iril\u0259n d\u0259yirmi masalarda bu n\u0259tic\u0259l\u0259r t\u0259qdim edilir. H\u0259tta&nbsp; Fondun sayt\u0131nda m&uuml;x\u0259lif dill\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fdirdiyimiz m\u0259lumatlar\u0131 70-80 min n\u0259f\u0259r izl\u0259yirdi. Bu g&uuml;n&nbsp; d\u0259 &ouml;lk\u0259d\u0259 monitorinql\u0259r apar\u0131l\u0131r. Be\u015f &ouml;lk\u0259nin ekoloqlar\u0131 birlikd\u0259 m&uuml;zakir\u0259l\u0259r apar\u0131l\u0131r. X\u0259z\u0259rd\u0259 bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131\u011fa m\u0259nfi&nbsp; t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259n amill\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 5 &ouml;lk\u0259nin ekoloqlar\u0131, m&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259ri konfranslar ke&ccedil;irir, m&uuml;zakir\u0259l\u0259r apar\u0131rlar. D&ouml;vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 d\u0259 m&uuml;vafiq s\u0259n\u0259dl\u0259r haz\u0131rlan\u0131r. BMT-d\u0259 d\u0259 bu i\u015fl\u0259 \u0259laq\u0259dar monitorinql\u0259r apar\u0131l\u0131r v\u0259 hesabatlarda d\u0259rc edilir. Sovet d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 Az\u0259rbaycanda Ekologiya Nazirliyi yox idi. H\u0259min d&ouml;vrd\u0259 d&uuml;nya miqyas\u0131nda tan\u0131nm\u0131\u015f, bir g&ouml;rk\u0259mli alim var idi v\u0259 o &ccedil;\u0131x\u0131\u015f\u0131nda bildirdi ki, \u0259g\u0259r X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259&nbsp; neft deyil, bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131q inki\u015faf etdirils\u0259, yaln\u0131z Az\u0259rbaycan deyil, X\u0259z\u0259r \u0259traf\u0131 &ouml;lk\u0259l\u0259r neftd\u0259n al\u0131nan g\u0259lird\u0259n 10-20 d\u0259f\u0259 art\u0131q g\u0259lir g&ouml;t&uuml;r\u0259 bil\u0259r. Onun &ccedil;\u0131x\u0131\u015f\u0131na g&ouml;r\u0259 SSR\u0130 miqyas\u0131nda ona qar\u015f\u0131 t\u0259sir g&ouml;st\u0259rdil\u0259r. H\u0259tta Az\u0259rbaycanda da onu t\u0259nbeh etdil\u0259r.&nbsp; &Ccedil;&uuml;nki o zaman SSR\u0130-ni X\u0259z\u0259rin ekologiyas\u0131 yox, nefti maraqland\u0131r\u0131rd\u0131.&nbsp; Bu g&uuml;n d\u0259 el\u0259 X\u0259z\u0259rin el\u0259 \u0259razil\u0259ri&nbsp; var ki, neftl\u0259 &ccedil;irkl\u0259nib. Ab\u015feron \u0259razisind\u0259 neftl\u0259 &ccedil;irkl\u0259n\u0259n \u0259razil\u0259r olduqca &ccedil;oxdur. Onlar\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n xeyli v\u0259sait laz\u0131md\u0131r.&nbsp; Bu \u0259razil\u0259rin t\u0259mizl\u0259nm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;\u0259yy\u0259n texnologiyalardan istifad\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Biz Amerikada f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259n bir \u015firk\u0259tin n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259rini d\u0259v\u0259t etdik v\u0259 onlar g\u0259ldil\u0259r, konfrans ke&ccedil;irdik. Neftl\u0259 &ccedil;irkl\u0259nmi\u015f \u0259razil\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259cr&uuml;b\u0259l\u0259r apar\u0131ld\u0131, m&uuml;\u0259yy\u0259n effekt qazan\u0131ld\u0131.&nbsp; Ancaq bu effekt m&uuml;v\u0259qq\u0259ti oldu. H\u0259tta orada m&uuml;\u0259yy\u0259n&nbsp; bitkil\u0259r d\u0259&nbsp; yeti\u015fdirdil\u0259r. Ya\u011f\u0131\u015f ya\u011fanda h\u0259min \u0259razil\u0259rin yeralt\u0131 sular\u0131 neftl\u0259 &ccedil;irkl\u0259ndiyi &uuml;&ccedil;&uuml;n &uuml;z\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131r v\u0259 yenid\u0259n &ccedil;irkl\u0259ndirir. Yeralt\u0131 sular &ouml;zl\u0259ri d\u0259 neftl\u0259 &ccedil;irkl\u0259nib. T\u0259bi\u0259t ona d\u0259y\u0259n ziyan\u0131 m&uuml;\u0259yy\u0259n m&uuml;dd\u0259td\u0259n sonra b\u0259rpa etm\u0259k qabiliyy\u0259tin\u0259 malikdir. Ancaq antropogen o q\u0259d\u0259r g&uuml;cl&uuml;d&uuml;r ki, bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq &ccedil;\u0259tindir. Buna baxmayaraq, &ouml;lk\u0259d\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 m&uuml;h&uuml;m t\u0259dbirl\u0259r g&ouml;r&uuml;l&uuml;r.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin monitorinqind\u0259 n\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r? Qloballa\u015fan D&uuml;nyaya \u0130nteqrasiya \u0130ctmai Birliyi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 &ldquo;Bak\u0131 v\u0259 rayonlarda X\u0259z\u0259r sahill\u0259rinin v\u0259 dig\u0259r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[91],"tags":[],"class_list":["post-163135","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-olkeici"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/163135","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=163135"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/163135\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=163135"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=163135"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=163135"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}