{"id":162565,"date":"2022-11-14T14:47:46","date_gmt":"2022-11-14T10:47:46","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=162565","title":{"rendered":"\u201cX\u0259z\u0259rsahili \u00f6lk\u0259l\u0259rin d\u0259nizi ifrat \u00e7irkl\u0259ndirm\u0259si bal\u0131q s\u0259nayesin\u0259 ciddi ziyan vurur\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>Qloballa\u015fan D&uuml;nyaya \u0130nteqrasiya \u0130ctmai Birliyi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 &ldquo;Bak\u0131 v\u0259 rayonlarda X\u0259z\u0259r sahill\u0259rinin v\u0259 dig\u0259r su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin monitorinqi&rdquo; layih\u0259sini h\u0259yata ke&ccedil;irir. Bu yaz\u0131 layih\u0259 &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 t\u0259qdim edilir.&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>Bioloji m&uuml;xt\u0259liflik b&uuml;t&uuml;n ya\u015fay\u0131\u015f m&uuml;hitl\u0259rind\u0259, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n quruda, d\u0259nizd\u0259 v\u0259 dig\u0259r su ekosisteml\u0259ri v\u0259 ekoloji kompleksl\u0259r d\u0259 daxil olmaqla, b&uuml;t&uuml;n canl\u0131 orqanizml\u0259rin n&ouml;v m&uuml;xt\u0259lifliyi dem\u0259kdir. Haz\u0131rda d&uuml;nyada 15 milyondan &ccedil;ox canl\u0131 n&ouml;vl\u0259ri m&ouml;vcuddur v\u0259 h\u0259r g&uuml;n onlar\u0131n y&uuml;z\u0259 yax\u0131n\u0131 b\u0259rpa olmadan m&uuml;xt\u0259lif s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n m\u0259hv olur v\u0259 bu, bir &ccedil;ox hallarda hiss olunmur. Lakin b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 bel\u0259 itkil\u0259rd\u0259n olduqca b&ouml;y&uuml;k ziyan\u0131 d\u0259yir. Bu gedi\u015fl\u0259 Yer k&uuml;r\u0259sinin t\u0259bii z\u0259nginliyi g&uuml;nd\u0259n-g&uuml;n\u0259 azal\u0131r. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 indiki v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n bioloji m&uuml;xt\u0259liflik misilsiz s\u0259rv\u0259tdir.<\/p>\n<p>Son ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda bioloji m&uuml;xt\u0259liflik h\u0259lli vacib problem kimi m&uuml;\u0259yy\u0259n edilib v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 ciddi s\u0259yl\u0259r g&ouml;st\u0259rilir. Bel\u0259 ki, bu probleml\u0259rin h\u0259lli istiqam\u0259tind\u0259 xeyli i\u015fl\u0259r g&ouml;r&uuml;l&uuml;b, &ldquo;Bitkil\u0259rin genetik ehtiyatlar\u0131na dair&rdquo; D&ouml;vl\u0259t Proqram\u0131, &ldquo;\u018ftraf m&uuml;hitin m&uuml;hafiz\u0259si &uuml;zr\u0259&rdquo; Milli F\u0259aliyy\u0259t Plan\u0131, &laquo;Ekoloji c\u0259h\u0259td\u0259n dayan\u0131ql\u0131 sosial iqtisadi inki\u015fafa dair&raquo; Milli Proqram v\u0259 dig\u0259r s\u0259n\u0259dl\u0259r q\u0259bul edil\u0259r\u0259k h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259kd\u0259dir. Az\u0259rbaycan Biom&uuml;xt\u0259liflik &uuml;zr\u0259 Konvensiyaya 2000-ci ild\u0259 qo\u015fulub. Prezidentin 2006-c\u0131 il 24 mart tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 &ldquo;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda bioloji m&uuml;xt\u0259lifliyin qorunmas\u0131 v\u0259 davaml\u0131 istifad\u0259sin\u0259 dair Milli Strategiya v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t Plan\u0131&rdquo; t\u0259sdiq edilib. Az\u0259rbaycan Qafqaz regionunda \u0259n z\u0259ngin t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r\u0259 malik &ouml;lk\u0259dir. Bioloji m&uuml;xt\u0259lifliyin\u0259 g&ouml;r\u0259 Az\u0259rbaycan d&uuml;nyada &ouml;z&uuml;n\u0259m\u0259xsus yerl\u0259rd\u0259n birini tutur. Burada m&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259rin v\u0259 b&uuml;t&uuml;n \u0259halinin qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u0259sas v\u0259zif\u0259 m&ouml;vcud t\u0259bii ekosisteml\u0259ri v\u0259 bioloji m&uuml;xt\u0259lifliyi qorumaq, bunun &uuml;&ccedil;&uuml;n is\u0259 insanlar\u0131n maarifl\u0259ndirilm\u0259sidir. Konvensiyan\u0131n t\u0259m\u0259l prinsipl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq respublika \u0259razisind\u0259 bioloji m&uuml;xt\u0259lifliyin qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 x&uuml;susi m&uuml;hafiz\u0259 olunan t\u0259bi\u0259t \u0259razil\u0259rinin m&ouml;vcud \u015f\u0259b\u0259k\u0259si geni\u015fl\u0259ndirilib, yeni milli parklar, d&ouml;vl\u0259t t\u0259bi\u0259t qoruqlar\u0131 yarad\u0131l\u0131b, h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 m&uuml;hafiz\u0259 rejiminin g&uuml;cl\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m&uuml;vafiq t\u0259dbirl\u0259r g&ouml;r&uuml;l&uuml;b. Ancaq bu g&uuml;n b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyada oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycanda da biom&uuml;xt\u0259lifliyin qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259r d\u0259 var. Onlar\u0131n ictimiayy\u0259t\u0259 &ccedil;atd\u0131r\u0131lmas\u0131 is\u0259 m&ouml;vcud probleml\u0259rin h\u0259llind\u0259 m&uuml;h&uuml;m rol oynay\u0131r.<\/p>\n<p>Ekoloji \u0130nformasiya \u0130ctimai Birliyinin&nbsp;s\u0259dri&nbsp;Musa Muradl\u0131 bildirdi ki, biom&uuml;xt\u0259lifliyin azalmas\u0131na \u0259sas s\u0259b\u0259b yaln\u0131z iqlim d\u0259yi\u015fikliyi deyil: &ldquo;Burada dig\u0259r amill\u0259ri d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n t\u0259bi\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 amans\u0131z, \u015f&uuml;urdan k\u0259nar h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri say\u0259sind\u0259 v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259t m\u0259hv\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r. Ov&ccedil;uluq m\u0259d\u0259niyy\u0259ti olmad\u0131\u011f\u0131ndan insanlar t\u0259bii resurslara qar\u015f\u0131 da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 davran\u0131\u015f n&uuml;mayi\u015f etdirirl\u0259r&rdquo;.<\/p>\n<p>M.Muradl\u0131n\u0131n s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, su m&uuml;hitinin Az\u0259rbaycan da daxil olmaqla X\u0259z\u0259rsahili &ouml;lk\u0259l\u0259rin neft hasilat\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ifrat &ccedil;irkl\u0259nm\u0259si bal\u0131q s\u0259nayesin\u0259 ciddi ziyan vurur: &ldquo;X\u0259z\u0259r d\u0259nizi &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259n t\u0259hl&uuml;k\u0259li &ccedil;irkl\u0259nm\u0259 t\u0259rkibind\u0259 z\u0259r\u0259rli kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259r olan tullant\u0131larla &ccedil;irkl\u0259nm\u0259dir. Bunlardan neft karbohidrogenl\u0259rini, karbonukleidl\u0259ri, xlor &uuml;zvi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri v\u0259 a\u011f\u0131r metallar\u0131 g&ouml;st\u0259rm\u0259k olar. Kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259r suyun v\u0259 qruntun t\u0259rkibini d\u0259yi\u015fdirir. Bu da &ouml;z n&ouml;vb\u0259sind\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin flora v\u0259 faunas\u0131na &ouml;ld&uuml;r&uuml;c&uuml; t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir. Bunlar genl\u0259rd\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur ki, onlar da r&uuml;\u015feyml\u0259ri m\u0259hv edir, irsiyy\u0259t v\u0259 n\u0259sil artma kimi bioloji funksiyalar\u0131n pozulmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r&rdquo;.<\/p>\n<p>Birliyin s\u0259drinin fikrinc\u0259, haz\u0131rda &ouml;lk\u0259d\u0259 bal\u0131q ovuna qar\u015f\u0131 m&uuml;bariz\u0259ni yet\u0259rli hesab etm\u0259k olmaz: &ldquo;Bununda s\u0259b\u0259bi is\u0259 Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n m&uuml;hafiz\u0259ni d&uuml;zg&uuml;n aparmamas\u0131d\u0131r. Bir &ccedil;ox hallarda ekologiya idar\u0259l\u0259rinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 qanunsuz \u0259m\u0259ll\u0259r\u0259 g&ouml;z yumurlar. Bel\u0259likl\u0259, bal\u0131q ov&ccedil;ular\u0131 m&uuml;xt\u0259lif vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k brakonyer f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini h\u0259yata ke&ccedil;ir\u0259 bilirl\u0259r. Bu istiqam\u0259td\u0259 m&uuml;sb\u0259t f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r d\u0259 var. Bal\u0131\u011f\u0131n n\u0259sil v\u0259 k&ouml;k&uuml;n&uuml;n qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 su h&ouml;vz\u0259l\u0259rin\u0259 bal\u0131q burax\u0131l\u0131r. Bu g&uuml;nl\u0259rd\u0259 H\u0259k\u0259ri &ccedil;ay\u0131na bal\u0131q burax\u0131lmas\u0131 da bu bax\u0131mdan m&uuml;sb\u0259t hald\u0131r&rdquo;.<\/p>\n<p>M.Muradl\u0131 deyir ki, &ouml;lk\u0259d\u0259 ekoloji maarif&ccedil;ilik h\u0259yata ke&ccedil;irilir: &ldquo;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n QHT-l\u0259r\u0259 D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 yard\u0131m\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;iril\u0259n layih\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fi apar\u0131l\u0131r. Ancaq maarif&ccedil;ilik n\u0259 q\u0259d\u0259r geni\u015f yay\u0131lsa o q\u0259d\u0259r faydal\u0131 olar. C\u0259miyy\u0259tin ekoloji m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin y&uuml;ks\u0259ldilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n daha &ccedil;ox i\u015f g&ouml;r&uuml;lm\u0259lidir&rdquo;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qloballa\u015fan D&uuml;nyaya \u0130nteqrasiya \u0130ctmai Birliyi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 &ldquo;Bak\u0131 v\u0259 rayonlarda X\u0259z\u0259r sahill\u0259rinin v\u0259 dig\u0259r su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin monitorinqi&rdquo; layih\u0259sini h\u0259yata ke&ccedil;irir. Bu yaz\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[91],"tags":[],"class_list":["post-162565","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-olkeici"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/162565","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=162565"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/162565\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=162565"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=162565"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=162565"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}