{"id":161994,"date":"2022-11-05T13:03:02","date_gmt":"2022-11-05T09:03:02","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=161994","title":{"rendered":"X\u0259z\u0259r sahill\u0259rini \u00e7irkl\u0259ndir\u0259n \u0259sas amill\u0259r"},"content":{"rendered":"<p><strong>Qloballa\u015fan D&uuml;nyaya \u0130nteqrasiya \u0130ctmai Birliyi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 &ldquo;Bak\u0131 v\u0259 rayonlarda X\u0259z\u0259r sahill\u0259rinin v\u0259 dig\u0259r su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin monitorinqi&rdquo; layih\u0259sini h\u0259yata ke&ccedil;irir. Bu yaz\u0131 layih\u0259 &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 t\u0259qdim edilir.<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda ekoloji siyas\u0259tin \u0259sas m\u0259qs\u0259di indiki v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin ehtiyaclar\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si namin\u0259 m&ouml;vcud ekoloji sisteml\u0259rin, iqtisadi potensial\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 t\u0259bii ehtiyatlardan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 edilm\u0259si il\u0259 davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n t\u0259min edilm\u0259sind\u0259n ibar\u0259tdir. \u0130nki\u015faf\u0131n ekoloji bax\u0131mdan davaml\u0131 olmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n iqtisadi f\u0259aliyy\u0259t zaman\u0131 meydana &ccedil;\u0131xan ciddi ekoloji probleml\u0259ri aradan qald\u0131rmaq, onlar\u0131n \u0259traf m&uuml;hit\u0259 m\u0259nfi t\u0259sirinin minimuma endirilm\u0259si t\u0259l\u0259b olunur. &Ouml;lk\u0259d\u0259 ekoloji probleml\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke&ccedil;irilir. Bunlardan biri kimi 2011-ci ild\u0259 t\u0259sdiq edil\u0259n &ldquo;Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin v\u0259 onun q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rinin sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131na dair yeni D&ouml;vl\u0259t Proqram\u0131&rdquo;nda da ekoloji v\u0259ziyy\u0259tin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na y&ouml;n\u0259l\u0259n layih\u0259l\u0259r, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n paytaxt \u0259traf\u0131ndak\u0131 neft v\u0259 &ccedil;irkab sular\u0131 il\u0259 &ccedil;irkl\u0259nmi\u015f g&ouml;ll\u0259rin t\u0259mizl\u0259nm\u0259si, qurudulmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u0259ksini tap\u0131b. Ekspertl\u0259rin fikrinc\u0259, bu g&uuml;n h\u0259l\u0259 d\u0259 bir s\u0131ra ekoloji probleml\u0259r qalmaqdad\u0131r. Burada X\u0259z\u0259rin, sahil \u0259razil\u0259rin &ccedil;irkl\u0259nm\u0259si, sularda biom&uuml;xt\u0259lifliyin qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259r &ouml;z \u0259ksini tap\u0131r.&nbsp; Bel\u0259 ki, X\u0259z\u0259r d\u0259nizin &ccedil;irkl\u0259nm\u0259sinin bir ne&ccedil;\u0259 \u0259sas istiqam\u0259ti g&ouml;st\u0259rilir ki, \u0259n b&ouml;y&uuml;k s\u0259b\u0259b kimi qurudan daxil olan v\u0259 ya quruda h\u0259yata ke&ccedil;iril\u0259n f\u0259aliyy\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan &ccedil;irkl\u0259nm\u0259 g&ouml;st\u0259rilir. \u018fn b&ouml;y&uuml;k tullant\u0131n\u0131n X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 &ccedil;aylar vasit\u0259sil\u0259 daxil oldu\u011fu, eyni zamanda, sahil \u0259razil\u0259rind\u0259 t\u0259s\u0259rr&uuml;fat f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n, m\u0259i\u015f\u0259t tullant\u0131lar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 &ccedil;irkl\u0259nm\u0259nin ba\u015f verdiyi vur\u011fulan\u0131r. Bundan &ccedil;\u0131x\u0131\u015f yolu t\u0259mizl\u0259nm\u0259mi\u015f tullant\u0131 sular\u0131n\u0131n X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 ax\u0131d\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 tullant\u0131 sular\u0131n\u0131n t\u0259mizl\u0259yici qur\u011fularda m&uuml;vafiq standartlara uy\u011fun t\u0259mizl\u0259nm\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si g&ouml;st\u0259rilir.<\/p>\n<p>Xat\u0131rladaq ki, &ouml;t\u0259n il L\u0259nk\u0259randa X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n &ccedil;im\u0259rlikl\u0259rd\u0259 monitorinql\u0259r ke&ccedil;irilib. Monitorinqin n\u0259tic\u0259sin\u0259 g&ouml;r\u0259, X\u0259z\u0259r\u0259 ax\u0131d\u0131lan tullant\u0131 sularda &ccedil;irkl\u0259ndirici madd\u0259l\u0259rin miqdar\u0131 normadan art\u0131q olub.<\/p>\n<p>Milli Ekoloji Proqnozla\u015fd\u0131rma M\u0259rk\u0259zinin r\u0259hb\u0259ri, ekoloq Telman Zeynalov&nbsp;deyir ki, sahil \u0259razil\u0259rin &ccedil;irkl\u0259nm\u0259si kimi probleml\u0259r var v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin sahilinin &ccedil;irkl\u0259nm\u0259sind\u0259 \u0259sas amill\u0259rd\u0259n biri turistl\u0259rdir:&nbsp;&quot;El\u0259c\u0259 d\u0259 d\u0259niz k\u0259nar\u0131nda istirah\u0259t zaman\u0131 insanlar tullant\u0131lar\u0131 \u0259trafa at\u0131rlar. Ancaq h\u0259min \u0259razil\u0259r d&ouml;vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n icra hakimiyy\u0259ti, yaxud b\u0259l\u0259diyy\u0259y\u0259 tabedir.&nbsp; Onlar buna n\u0259zar\u0259t etm\u0259lidirl\u0259r v\u0259 lakin fakt odur ki, h\u0259min \u0259razil\u0259r &ccedil;irkl\u0259nir&quot;.<\/p>\n<p>X\u0259z\u0259rin neftl\u0259 &ccedil;irkl\u0259nm\u0259sinin canl\u0131lara m\u0259nfi t\u0259sirin\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 ekoloq deyir ki, bu zaman canl\u0131 al\u0259m\u0259 m\u0259nfi t\u0259siri olmur: &quot;Neftl\u0259 &ccedil;irkl\u0259nmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 olan canl\u0131lar sonra suda oldu\u011fu zaman t\u0259dric\u0259n &ouml;z&uuml;n&uuml; t\u0259mizl\u0259y\u0259c\u0259k. El\u0259c\u0259 d\u0259 bu t\u0259bii prosesdir. \u0130nsan v&uuml;cudunda da neft olduqda he&ccedil; bir m\u0259nfi t\u0259siri olmur.&nbsp; Ondan qorxmaq la\u0131zm deyil, sad\u0259c\u0259 n\u0259zar\u0259ti g&uuml;cl\u0259ndirm\u0259k, \u0259traf m&uuml;hitin &ccedil;irkl\u0259nm\u0259sin\u0259 imkan verm\u0259m\u0259k laz\u0131md\u0131r.&nbsp; Sovet d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 sahil boyu X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259, \u0259sas\u0259n d\u0259 \u015e\u0131xovda girm\u0259k m&uuml;mk&uuml;n olmurdu. &Ccedil;&uuml;nki sular neftl\u0259 &ccedil;irkl\u0259nmi\u015fdi. Ancaq indi sular daha t\u0259mizdir&quot;.<\/p>\n<p>Ekoloqun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, X\u0259z\u0259ri &ccedil;irkl\u0259ndir\u0259n tullant\u0131lard\u0131r ki, K&uuml;r&uuml;n suyu da onlar\u0131 g\u0259tirib d\u0259nizin sahilin\u0259 &ccedil;\u0131xar\u0131r:&nbsp;&quot;Fikrimc\u0259, &ouml;lk\u0259 ba\u015f&ccedil;\u0131s\u0131n\u0131n bu istiqam\u0259td\u0259 ayr\u0131ca bir s\u0259r\u0259ncam\u0131 olmal\u0131d\u0131r. M\u0259n 12 il regionlarda k\u0259nd investisiya layih\u0259si h\u0259yata ke&ccedil;irmi\u015f\u0259m. Regionlarda \u0259traf m&uuml;hitin t\u0259mizl\u0259nm\u0259si,&nbsp; su , i\u015f\u0131qla t\u0259min olunmas\u0131, yollar\u0131n &ccedil;\u0259kilm\u0259si, artezian quyular\u0131n qaz\u0131lmas\u0131na n\u0259zar\u0259t edirdim.&nbsp; M\u0259n bir alim kimi v\u0259t\u0259nda\u015f borcumu yerin\u0259 yetirir\u0259m&quot;.<\/p>\n<p>Ekoloq onu da vur\u011fulad\u0131 ki, Erm\u0259nistandan iki &ccedil;ay g\u0259lir v\u0259 onlar da Araza qovu\u015fur: &quot;Araz K&uuml;rl\u0259 qovu\u015fur v\u0259 indi h\u0259r iki &ccedil;ayda da su azal\u0131b. M&uuml;st\u0259qilik \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra bir &ccedil;ox \u015f\u0259xsl\u0259r \u015f\u0259xsi m&uuml;lkiyy\u0259t kimi&nbsp; yeni su b\u0259ndl\u0259ri yarad\u0131b bal\u0131q yeti\u015fdirirdil\u0259r. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 su azal\u0131r. Bundan ba\u015fqa Da\u011f\u0131stan da biziml\u0259 qon\u015fudur v\u0259 monitorinq aparmaq laz\u0131md\u0131r ki, g&ouml;r\u0259k bu tullant\u0131 haradan g\u0259lir. Baxmayaraq ki, h&ouml;kum\u0259t 10 ild\u0259n &ccedil;oxdur ki,&nbsp; monitorinq aparma\u011fa v\u0259sait ay\u0131r\u0131r, indiy\u0259d\u0259k he&ccedil; bir monitorinqin n\u0259tic\u0259si yoxdur. Ham\u0131s\u0131 s\u0131f\u0131ra b\u0259rab\u0259rdir&quot;.&nbsp;<\/p>\n<p>Kanalizasiya sular\u0131n\u0131n X\u0259z\u0259r\u0259 ax\u0131d\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na g\u0259ldikd\u0259 is\u0259&nbsp; ekoloq&nbsp; bu problemin h\u0259ll olunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyir:&nbsp;&ldquo;Milli parkdak\u0131 estakadada olark\u0259n asanl\u0131qla &uuml;fun\u0259t iyinin yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamaq olur. Yalandan hesabat yay\u0131rlar ki, t\u0259mizl\u0259nir. Sabiq nazir H&uuml;seyn Ba\u011f\u0131rovun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 t\u0259mizl\u0259nirdi.&nbsp; 7-8 kanalizasiya sular\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdirmi\u015fdil\u0259r apar\u0131rd\u0131 H&ouml;vsandak\u0131 t\u0259mizl\u0259yici anbara, orada t\u0259mizl\u0259nirdi. Qalan ham\u0131s\u0131 d\u0259niz\u0259 ax\u0131d\u0131l\u0131r. Bel\u0259 ki, Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131n\u0131n kanalizasiya \u015f\u0259b\u0259k\u0259si olmayan Bilg\u0259h, Buzovna, M\u0259rd\u0259kan, Pir\u015fa\u011f\u0131 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rinin sahil zola\u011f\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 Novxan\u0131 v\u0259 Corat ba\u011flar\u0131n\u0131n sahil boyu \u0259razil\u0259rind\u0259 beyn\u0259lxalq standartlara cavab ver\u0259n 17 \u0259d\u0259d modul tipli &ccedil;irkab sut\u0259mizl\u0259yici qur\u011fu qura\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Hesab edir\u0259m ki, c\u0259rim\u0259 metodlar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, m&uuml;vafiq orqanlar\u0131n n\u0259zar\u0259ti d\u0259 g&uuml;cl\u0259ndirilm\u0259lidir. X\u0259z\u0259r h\u0259r birimizin s\u0259rv\u0259tidir v\u0259 h\u0259r k\u0259s onun t\u0259miz saxlanmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. X\u0259z\u0259rd\u0259 bal\u0131qlar\u0131n azald\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi d\u0259niz\u0259 &ccedil;irkab sular\u0131n ax\u0131d\u0131lmas\u0131d\u0131r ki, ikinci s\u0259b\u0259b biom&uuml;xt\u0259lifliyin m\u0259hv edilm\u0259sidir&quot;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qloballa\u015fan D&uuml;nyaya \u0130nteqrasiya \u0130ctmai Birliyi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 &ldquo;Bak\u0131 v\u0259 rayonlarda X\u0259z\u0259r sahill\u0259rinin v\u0259 dig\u0259r su h&ouml;vz\u0259l\u0259rinin monitorinqi&rdquo; layih\u0259sini h\u0259yata ke&ccedil;irir. Bu yaz\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-161994","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/161994","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=161994"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/161994\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=161994"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=161994"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=161994"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}