{"id":161110,"date":"2022-10-25T15:31:33","date_gmt":"2022-10-25T11:31:33","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=161110","title":{"rendered":"&#8220;Donorluq \u0259n \u00fclvi, n\u0259cib h\u0259r\u0259k\u0259tdir&#8221; \u2013 <font color=red><b>V\u00fcsal\u0259 \u0130mamova<\/b><\/font>"},"content":{"rendered":"<p><em>Talassemiya x\u0259st\u0259liyinin \u0259sas m&uuml;alic\u0259 &uuml;sulu x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259r ay donor qan\u0131ndan haz\u0131rlanan eritrosit k&uuml;tl\u0259sinin k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;lm\u0259sind\u0259n ibar\u0259tdir. Bu, irsi qan x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259k\u0259nl\u0259ri &ouml;l&uuml;md\u0259n xilas etm\u0259y\u0259 k&ouml;m\u0259k edir.<br \/>\nBu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 t\u0259hl&uuml;k\u0259siz donor qan\u0131na ehtiyac g&uuml;nb\u0259g&uuml;n art\u0131r. Onun ehtiyat\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 qar\u015f\u0131da duran \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rd\u0259n birin\u0259 &ccedil;evrilir.<\/em><\/p>\n<p><em>Kifay\u0259t q\u0259d\u0259r t\u0259hl&uuml;k\u0259siz qan ehtiyatlar\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259sinin \u0259sas yolu is\u0259 k&ouml;n&uuml;ll&uuml;, t\u0259m\u0259nna g&uuml;dm\u0259y\u0259n donorlardan qan\u0131n g&ouml;t&uuml;r&uuml;lm\u0259sidir. Qan donoru n\u0259 q\u0259d\u0259r sa\u011flam olarsa, onun qan\u0131 bir o q\u0259d\u0259r yararl\u0131 say\u0131l\u0131r.<\/em><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki,&nbsp;M\u0259rk\u0259zi Qan Bank\u0131n\u0131n \u015e\u0259ki b&ouml;lm\u0259sinin m&uuml;diri V&uuml;sal\u0259 \u0130mamova&nbsp;bildirir ki, bu genofond &uuml;&ccedil;&uuml;n &ccedil;ox faydal\u0131d\u0131r.&nbsp; Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, x\u0259st\u0259y\u0259 ayda bir d\u0259f\u0259d\u0259n tutmu\u015f 4 d\u0259f\u0259y\u0259d\u0259k transfuziya \u0259m\u0259liyyat\u0131 h\u0259yata ke&ccedil;irilir. \u0130lkin olaraq x\u0259st\u0259 bizim b&ouml;lm\u0259y\u0259 g\u0259lir. Biz x\u0259st\u0259nin qan qrupunu (8 qan qrupu var), alt qrupunu d\u0259qiql\u0259\u015fdiririk v\u0259&nbsp; bundan sonra uy\u011fun qan se&ccedil;ilir.<\/p>\n<p>V&uuml;sal\u0259 \u0130mamova qeyd edir ki, x\u0259st\u0259y\u0259 qan vurmaqla i\u015f bitmir. &ldquo;Qan vurmaqla yana\u015f\u0131&nbsp; d\u0259mirin orqanizmd\u0259 &ccedil;ox toplanmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq &uuml;&ccedil;&uuml;n x\u0259st\u0259 hemotoloq n\u0259zar\u0259tind\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Eyni zamanda laz\u0131m olan preparatlar vaxt\u0131nda q\u0259bul etm\u0259lidir&rdquo;.<\/p>\n<p>Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, qan donorlar t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259min edilir. &ldquo;Donorluq \u0259n &uuml;lvi, n\u0259cib h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. \u0130nsan h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas edir. Kim donorluq edirs\u0259, &nbsp;verdiyi qan &ouml;z&uuml;n\u0259 qay\u0131tmasa bel\u0259, onun \u0259traf\u0131na, qohumuna, qon\u015fusuna m&uuml;tl\u0259q d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 qay\u0131dacaqd\u0131r. Qan is\u0259 m&uuml;tl\u0259q sa\u011flam b\u0259d\u0259nd\u0259n, ya\u015f\u0131 19-d\u0259n 61-d\u0259k, &ccedil;\u0259kisi 50 kiloqramdan yuxar\u0131 olan \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n al\u0131nmal\u0131d\u0131r&rdquo;.<\/p>\n<p>B&ouml;lm\u0259 m&uuml;diri qeyd edir ki, qan verm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l \u0259m\u0259l edilm\u0259li qaydalar var. &ldquo;Qan v\u0259 onun komponentl\u0259ri donorlu\u011fu &ndash; qan v\u0259 onun komponentl\u0259rinin t\u0259hl&uuml;k\u0259siz t\u0259dar&uuml;k&uuml;n&uuml;n t\u0259\u015fkil olunmas\u0131na y&ouml;n\u0259lmi\u015f t\u0259dbirl\u0259r kompleksidir. M&uuml;alic\u0259vi m\u0259qs\u0259dl\u0259 istifad\u0259 olunmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan qan v\u0259 onun komponentl\u0259ri yaln\u0131z insandan, onun sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na he&ccedil; bir z\u0259r\u0259r vurmamaq \u015f\u0259rti il\u0259 almaq olar.&nbsp; Qan verm\u0259zd\u0259n &uuml;&ccedil; g&uuml;n qabaq aspirin, analgin, no\u015fpa v\u0259 dig\u0259r qan\u0131 duruldan d\u0259rmanlar q\u0259bul etm\u0259k olmaz. \u018fg\u0259r hans\u0131sa bir d\u0259rman q\u0259bul edilibs\u0259, o zaman qan ver\u0259n\u0259 kimi donor qan k&ouml;&ccedil;&uuml;rm\u0259 stansiyas\u0131n\u0131n tibb i\u015f&ccedil;il\u0259rind\u0259n m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r almal\u0131d\u0131r. Qan verm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l yax\u015f\u0131 yatmaq v\u0259 y&uuml;ng&uuml;l s\u0259h\u0259r yem\u0259yi m&uuml;tl\u0259qdir. Lakin q\u0131zard\u0131lm\u0131\u015f, istiotlu, duzlu, his\u0259 verilmi\u015f yem\u0259kl\u0259r, bundan \u0259lav\u0259 banan, yumurta, s&uuml;d m\u0259hsullar\u0131 v\u0259 ya\u011f yem\u0259k m\u0259sl\u0259h\u0259t deyil. Qidalanma zaman\u0131 laz\u0131mi q\u0259d\u0259r maye q\u0259bul etm\u0259k, m\u0259s\u0259l\u0259n, \u015firin &ccedil;ay, kompot, mineral su, m&uuml;r\u0259bb\u0259, &ccedil;&ouml;r\u0259k, suxar\u0131, suda qaynad\u0131lm\u0131\u015f yarma, bal\u0131q, t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 meyv\u0259 q\u0259bul edilm\u0259si daha m\u0259sl\u0259h\u0259tlidir. Qan verm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l i&ccedil;il\u0259n iki st\u0259kan \u015fir\u0259 v\u0259 ya su qan verdikd\u0259n sonra yax\u015f\u0131 \u0259hval-ruhiyy\u0259ni t\u0259min edir. H\u0259min qaydalara \u0259m\u0259l olunmas\u0131 x&uuml;sus\u0259n trombositl\u0259r v\u0259 ya plazma ver\u0259rk\u0259n daha vacibdir. Bel\u0259 ki, onlar\u0131n pozulmas\u0131 t\u0259dar&uuml;k olunan qan komponentl\u0259rinin keyfiyy\u0259tin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259r. Qanverm\u0259d\u0259n &ouml;nc\u0259 v\u0259 sonra 48 saat m&uuml;dd\u0259tind\u0259 alkoqol q\u0259bulu qada\u011fand\u0131r. &nbsp;Qanverm\u0259d\u0259n 1 saat &ouml;nc\u0259 v\u0259 1 saat sonra siqaret &ccedil;\u0259km\u0259k t&ouml;vsiy\u0259 olunmur. Siqaret &ccedil;\u0259kildiyi zaman qana ke&ccedil;\u0259n nikotinin toksiki t\u0259siri pasiyentl\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259hl&uuml;k\u0259lidir. \u018fks halda ba\u015fgic\u0259ll\u0259nm\u0259si, &uuml;r\u0259kbulanmas\u0131 ola bil\u0259r&rdquo;.<\/p>\n<p>V&uuml;sal\u0259 \u0130mamova bildirir ki, qanverm\u0259 il\u0259 qan analizi f\u0259rqlidir. Bel\u0259 ki, qan analizi ac qar\u0131na verilir, yem\u0259k yem\u0259k m\u0259sl\u0259h\u0259t g&ouml;r&uuml;lm&uuml;r, qanverm\u0259d\u0259 is\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n yem\u0259kl\u0259r, maye q\u0259bul etm\u0259k olar.<\/p>\n<p>Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, qan verm\u0259k ist\u0259y\u0259n donor ilk &ouml;nc\u0259 b&ouml;lm\u0259y\u0259 m&uuml;raci\u0259t edir v\u0259 onun haqq\u0131nda m\u0259lumatlar d\u0259qiql\u0259\u015fdirilir. Bundan sonra h\u0259kim m&uuml;ayin\u0259sind\u0259n ke&ccedil;ir, sa\u011flaml\u0131q d\u0259r\u0259c\u0259si a\u015fkara &ccedil;\u0131xar\u0131l\u0131r. &ldquo;Bizim kriterl\u0259r &ccedil;oxdur. Qan verm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;raci\u0259t ed\u0259n h\u0259r \u015f\u0259xsd\u0259n qan g&ouml;t&uuml;r&uuml;lm&uuml;r. Qan donoru olmaq ist\u0259y\u0259n v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n qan donorlu\u011funa uy\u011funlu\u011funun qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si qan banklar\u0131nda h\u0259kim-m&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke&ccedil;irilir. Qan verm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259ks g&ouml;st\u0259ri\u015fl\u0259rin olub olmad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ke&ccedil;mi\u015f x\u0259st\u0259likl\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Donorun m&uuml;ayin\u0259si zaman\u0131 b\u0259d\u0259n &ccedil;\u0259kisi, temperaturu, qan t\u0259zyiqi, n\u0259bzi &ouml;l&ccedil;&uuml;r v\u0259 yoxlan\u0131l\u0131r. Laborator m&uuml;ayin\u0259 zaman\u0131 ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 hemoqlobin d\u0259y\u0259ri &ouml;l&ccedil;&uuml;l&uuml;r. Qan\u0131n kliniki v\u0259 biokimy\u0259vi analizl\u0259ri h\u0259yata ke&ccedil;irilir. Bir s&ouml;zl\u0259 h\u0259kim t\u0259r\u0259find\u0259n obyektiv, subyektiv m&uuml;ayin\u0259 metodlar\u0131 h\u0259yata ke&ccedil;ilir. Qanverm\u0259 zaman\u0131 donorlar isti &ccedil;ay, q\u0259hv\u0259 v\u0259 \u015firniyyatla t\u0259min olunurlar.<br \/>\n&nbsp;\u018fg\u0259r h\u0259r \u015fey qaydas\u0131ndad\u0131rsa, o zaman donordan qan al\u0131n\u0131r. X\u0259st\u0259likl\u0259rin m&ouml;vcudlu\u011funa \u015f&uuml;bh\u0259 yarand\u0131qda is\u0259 ona qan verm\u0259y\u0259 icaz\u0259 verilmir. M\u0259s\u0259l\u0259n, donor bir il m&uuml;dd\u0259tind\u0259 \u0259m\u0259liyyatdan ke&ccedil;ibs\u0259 ondan qan g&ouml;t&uuml;rm\u0259k olmaz. Bundan ba\u015fqa, xronik x\u0259st\u0259liyi olan \u015f\u0259xsl\u0259r v\u0259 \u015f\u0259k\u0259rli diabet, astma, epilepsiya, qanama diatezi kardiovaskulyar problemi olan, sistemik x\u0259st\u0259liyi olanlar donor ola bilm\u0259zl\u0259r. El\u0259c\u0259 d\u0259, infeksion x\u0259st\u0259liyi, hepatit virusu, A\u0130DS-\u0259 yoluxmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r donor kimi q\u0259bul olunmurlar. Bundan \u0259lav\u0259, narkotik, psixotrop v\u0259 dig\u0259r g&uuml;cl&uuml; t\u0259sir ed\u0259n madd\u0259l\u0259rin istifad\u0259&ccedil;il\u0259ri, h\u0259m&ccedil;inin hamil\u0259 v\u0259 s&uuml;dver\u0259n analar da donorluq &uuml;&ccedil;&uuml;n uy\u011fun deyill\u0259r.<\/p>\n<p>B&ouml;lm\u0259 m&uuml;dirinin s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, m&uuml;ayin\u0259nin n\u0259tic\u0259l\u0259ri m&uuml;sb\u0259t olduqdan sonra donordan qan al\u0131n\u0131r. &ldquo;Qanverm\u0259 prosesi &ccedil;ox uzun &ccedil;\u0259kmir, 15-20 d\u0259qiq\u0259d\u0259 ba\u015fa &ccedil;at\u0131r. Al\u0131nan qan\u0131n standart dozas\u0131 400 ml t\u0259\u015fkil edir. Qan verdikd\u0259n sonra donora d\u0259rhal aya\u011fa qalxmaq m\u0259sl\u0259h\u0259t g&ouml;r&uuml;lm&uuml;r, 10-15 d\u0259qiq\u0259 \u0259rzind\u0259 donor sakitc\u0259 \u0259yl\u0259\u015fm\u0259li, dinc\u0259lm\u0259lidir. O, ba\u015fgic\u0259ll\u0259nm\u0259 v\u0259 z\u0259iflik hiss ed\u0259rs\u0259, d\u0259rhal uzan\u0131b ayaqlar\u0131 yuxar\u0131ya do\u011fru qald\u0131rmal\u0131, dinc\u0259lm\u0259lidir. \u018fg\u0259r narahat&ccedil;\u0131l\u0131q davam ed\u0259rs\u0259, tibb personal\u0131na m&uuml;raci\u0259t edilm\u0259li, onlar\u0131n dedikl\u0259rin\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259lidir. Du\u015f v\u0259 vanna is\u0259 &nbsp;bir g&uuml;n sonra q\u0259bul etm\u0259k olar. &nbsp;24 saat m&uuml;dd\u0259tind\u0259 idmanla m\u0259\u015f\u011ful olmaq v\u0259 a\u011f\u0131r y&uuml;k qald\u0131rmaq t&ouml;vsiy\u0259 olunmur.<\/p>\n<p>V&uuml;sal\u0259 \u0130mamovan\u0131n s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, qan verm\u0259 orqanizmi yenil\u0259yir, sa\u011flamla\u015fd\u0131r\u0131r. \u0130nsan\u0131 b\u0259zi x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 yoluxma tezliyinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r: \u015f\u0259k\u0259rli diabet, y&uuml;ks\u0259k xolesterin, y&uuml;ks\u0259k t\u0259zyiq, qaraciy\u0259r, &uuml;r\u0259k-damar v\u0259 x\u0259r&ccedil;\u0259ng x\u0259st\u0259likl\u0259rinin riski az olur. S&uuml;but olunub ki, daim qan ver\u0259n insan\u0131n m&uuml;xt\u0259lif travmalar, q\u0259zalar v\u0259 s. n\u0259tic\u0259sind\u0259 &nbsp;qanaxmadan h\u0259lak olmaq riski adi insanla m&uuml;qayis\u0259d\u0259 daha azd\u0131r. Y\u0259ni donor v\u0259 adi insan eyni travma alarsa, donorun sa\u011f qalmaq ehtimal\u0131 daha y&uuml;ks\u0259kdir. O aterosklerozun, infarkt\u0131n, insultun profilaktikas\u0131 say\u0131l\u0131r. Qanverm\u0259 tromblara meylli olan insanlar &uuml;&ccedil;&uuml;n d\u0259 xeyirlidir. Bundan ba\u015fqa, immun sisteminin, qara ciy\u0259rin, dala\u011f\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r, m&uuml;badil\u0259 prosesl\u0259rini s&uuml;r\u0259tl\u0259ndirir. &Uuml;mumd&uuml;nya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n m\u0259lumatlar\u0131na \u0259sas\u0259n, donorlar adi insanlarla m&uuml;qayis\u0259d\u0259 orta hesabla 5 il &ccedil;ox ya\u015fay\u0131rlar.<\/p>\n<p>H\u0259m&ccedil;inin qanverm\u0259 yeni h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sini stimulla\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 daha yax\u015f\u0131 psixi sa\u011flaml\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b olur. H\u0259r qanverm\u0259d\u0259 donorlar\u0131n pulsuz tibbi m&uuml;ayin\u0259 ke&ccedil;diyi t\u0259min olunur. Onlar x\u0259st\u0259liyinin olub-olmamas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatland\u0131r\u0131l\u0131r.&nbsp; Bu is\u0259 vaxt\u0131nda x\u0259st\u0259liyin m&uuml;alic\u0259sin\u0259 imkan verir.<\/p>\n<p><strong>P&uuml;nhan \u018ff\u0259ndiyev<\/strong><\/p>\n<p><em>Yaz\u0131 &quot;Leykozlu U\u015faqlara D\u0259st\u0259k&quot; ictimai birliyinin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 yard\u0131m\u0131 il\u0259 &ldquo;Regionlarda talassemiya v\u0259 qan donorlu\u011fu bar\u0259d\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259&rdquo; layih\u0259si &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Talassemiya x\u0259st\u0259liyinin \u0259sas m&uuml;alic\u0259 &uuml;sulu x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259r ay donor qan\u0131ndan haz\u0131rlanan eritrosit k&uuml;tl\u0259sinin k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;lm\u0259sind\u0259n ibar\u0259tdir. Bu, irsi qan x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259k\u0259nl\u0259ri &ouml;l&uuml;md\u0259n xilas etm\u0259y\u0259 k&ouml;m\u0259k edir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 t\u0259hl&uuml;k\u0259siz&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[108],"tags":[],"class_list":["post-161110","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-leykoz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/161110","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=161110"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/161110\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=161110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=161110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=161110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}