{"id":160063,"date":"2022-10-11T12:21:33","date_gmt":"2022-10-11T08:21:33","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=160063","title":{"rendered":"<font color=red><b>Talassemiya<\/b><\/font> &#8211; simptomlar\u0131, m\u00fcalic\u0259si"},"content":{"rendered":"<p><strong>Hemoqlobin genl\u0259rind\u0259 mutasiya m&uuml;\u0259yy\u0259n bir n&ouml;v z\u0259ncir sintezinin pozulmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur<\/strong><\/p>\n<p>Talassemiya d&uuml;nyada \u0259n &ccedil;ox yay\u0131lm\u0131\u015f irsi v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. Az\u0259rbaycanda da talassemiya ba\u015fqa irsi x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 m&uuml;qayis\u0259d\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 ild\u0259n-il\u0259 artmaqdad\u0131r. X\u0259st\u0259liyin s\u0259b\u0259bi is\u0259 orqanizmd\u0259 anormal hemoqlobin formas\u0131n\u0131n hasil edilm\u0259sidir. Yetkinl\u0259rd\u0259 hemoqlobin 4 elementin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaran\u0131r.&nbsp; Onlarda dominant hemoqlobin -hemoqlobin A (97 faiz) 2 alfa v\u0259 2 beta z\u0259ncirl\u0259rind\u0259n ibar\u0259tdir. Qamma (&gamma;) v\u0259 delta (&delta;) z\u0259n&ccedil;irl\u0259ri d\u0259 var ki, normal qan\u0131n ki&ccedil;ik bir hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edirl\u0259r. Normal qan\u0131n ki&ccedil;ik bir hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil ed\u0259n 2 alfa v\u0259 2 qamma-z\u0259ncirl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan hemoqlobin F (fetal) v\u0259 2 alfa v\u0259 2 delta z\u0259ncirl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t olan hemoqlobin A2 adlan\u0131r.<\/p>\n<p>Hemoqlobin genl\u0259rind\u0259 mutasiyan\u0131n olmas\u0131 m&uuml;\u0259yy\u0259n bir n&ouml;v z\u0259ncir sintezinin pozulmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, talassemiya \u0259n az\u0131 bir qlobin polipeptid z\u0259ncirinin (beta, alfa, qamma, delta) sintezinin azalmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan balanss\u0131z hemoglobin sintezinin n\u0259tic\u0259sidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, &alpha;- z\u0259ncirinin sintezinin pozulmas\u0131&nbsp;alfa-talassemiya, &beta;- z\u0259ncirinin sintezinin pozulmas\u0131 beta-talassemiya kimi tan\u0131nan klinik x\u0259st\u0259liy\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p><strong>Talasemiyan\u0131 n\u0259 yarad\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>\u0130nsan h&uuml;ceyr\u0259sinin genl\u0259rind\u0259 b\u0259d\u0259nin normal funksiyas\u0131n\u0131 t\u0259yin etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n informasiya olur. Hemoqlobin z&uuml;lal\u0131na aid olan informasiya iki m&uuml;xt\u0259lif gend\u0259 da\u015f\u0131n\u0131r. &alpha; z\u0259nciri 16-c\u0131 gend\u0259, &beta; z\u0259nciri is\u0259 11-ci gend\u0259 yerl\u0259\u015fir. H\u0259r insan\u0131n &alpha; v\u0259 &beta; genl\u0259rind\u0259n iki \u0259d\u0259d olur. Bu z\u0259ncirl\u0259rin yaranmas\u0131ndak\u0131 patologiyalar talassemiya x\u0259st\u0259liyin\u0259&nbsp;&nbsp;s\u0259b\u0259b olur. Alfa z\u0259ncirind\u0259ki \u0259ksiklikl\u0259r alfa, beta z\u0259ncirind\u0259ki azalmalar beta talassemiyalar olaraq adland\u0131r\u0131l\u0131r. Meydana g\u0259l\u0259n anormal hemaqlobin molekullar\u0131, oksigen da\u015f\u0131ma funksiyas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke&ccedil;ir\u0259 bilm\u0259diyind\u0259n v\u0259 normal eritrosit formala\u015fa bilm\u0259diyind\u0259n&nbsp;anemiyaya s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Alfa talassemiyan\u0131n \u0259n &ccedil;ox g&ouml;r&uuml;n\u0259n simptonlar\u0131:<\/p>\n<p>&#8211; yor\u011funluq, z\u0259iflik v\u0259 ya n\u0259f\u0259s darl\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n<p>&#8211; sol\u011fun bir g&ouml;r&uuml;n&uuml;\u015f v\u0259 ya d\u0259rid\u0259 sar\u0131 r\u0259ng.<\/p>\n<p>&#8211; q\u0131c\u0131qlanmaq.<\/p>\n<p>&#8211;&nbsp;&uuml;z s&uuml;m&uuml;kl\u0259rinin deformasiyas\u0131.<\/p>\n<p>&#8211; inki\u015fafdan qalma<\/p>\n<p>&#8211; \u015fi\u015flmi\u015f qar\u0131n.<\/p>\n<p>&#8211; t&uuml;nd sidik.<\/p>\n<p><strong>Alfa talassemiya<\/strong><\/p>\n<p>Alfa talassemiya hemoglobin istehsal\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131 bir qan x\u0259st\u0259liyidir. Hemoqlobin q\u0131rm\u0131z\u0131 qan h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rind\u0259 oksigeni b&uuml;t&uuml;n b\u0259d\u0259n h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rin\u0259 da\u015f\u0131yan bir proteindir. Alfa talassemiyan\u0131n xarakterik \u0259lam\u0259tl\u0259ri olan insanlarda hemoqlobinin azalmas\u0131 orqanizmin toxumalar\u0131na kifay\u0259t q\u0259d\u0259r oksigenin daxil olmas\u0131na mane olur. T\u0259sir\u0259 m\u0259ruz qalanlarda h\u0259m&ccedil;inin q\u0131rm\u0131z\u0131 qan h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rinin &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 (anemiya) var ki, bu da sol\u011fun d\u0259ri, z\u0259iflik, yor\u011funluq v\u0259 daha ciddi f\u0259sadlara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Qeyud etdiyimiz kimi alfa talassemiya bir v\u0259 ya bir ne&ccedil;\u0259 alfa z\u0259nciri geninin silinm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 alfa polipeptid z\u0259ncirl\u0259rinin sintezinin azalmas\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. \u0130nsanlar ad\u0259t\u0259n d&ouml;rd alfa z\u0259nciri geni olur v\u0259 insanda 16- c\u0131 xromosomda meydana g\u0259lir. H\u0259r iki valideyind\u0259n k&ouml;rp\u0259y\u0259 c\u0259mi 2 c&uuml;t gen ke&ccedil;ir.<\/p>\n<p>1.(aa\/a-). Bu genl\u0259rd\u0259n bir d\u0259n\u0259sinin \u0259ksik olmas\u0131 s\u0259ssiz da\u015f\u0131y\u0131c\u0131 adlan\u0131r. H\u0259r hans\u0131 \u015fikay\u0259t v\u0259 \u0259lam\u0259t olmur. Burada bir gen \u0259skik v\u0259 ya z\u0259d\u0259l\u0259nmi\u015f, dig\u0259r 3 gen normald\u0131r. Qan testl\u0259ri ad\u0259t\u0259n normald\u0131r. Q\u0131rm\u0131z\u0131 qan h&uuml;ceyr\u0259l\u0259ri normaldan daha ki&ccedil;ik ola bil\u0259r. S\u0259ssiz da\u015f\u0131y\u0131c\u0131 olmaq o dem\u0259kdir ki, sizd\u0259 x\u0259st\u0259lik \u0259lam\u0259tl\u0259ri yoxdur, ancaq z\u0259d\u0259l\u0259nmi\u015f geni u\u015fa\u011f\u0131n\u0131za &ouml;t&uuml;r&uuml;l\u0259 bil\u0259r. Bu, DNT testl\u0259ri il\u0259 t\u0259sdiql\u0259nir.<\/p>\n<p>2.(a-\/a-). Bu genl\u0259rd\u0259n ikisinin \u0259ksik olmas\u0131 talassemiya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 adlan\u0131r. Bu \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259 orta d\u0259r\u0259c\u0259li anemiya vard\u0131r.<\/p>\n<p>3. (a-\/&#8211;) &Uuml;&ccedil; gen \u0259ksik olduqda bu hemaqlobin H x\u0259st\u0259liyi olaraq da adland\u0131r\u0131l\u0131r. X\u0259st\u0259 orta v\u0259 ya a\u011f\u0131r anemiya ola bil\u0259r. Bu x\u0259st\u0259lik s&uuml;m&uuml;k probleml\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Yanaqlar, al\u0131n v\u0259 &ccedil;\u0259n\u0259 x\u0259tti b&ouml;y&uuml;y&uuml;r. Bundan \u0259lav\u0259, hemoglobin H x\u0259st\u0259liyi a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r: sar\u0131l\u0131q, son d\u0259r\u0259c\u0259 geni\u015fl\u0259nmi\u015f dalaq, qidalanma. Semptomlar q\u0131zd\u0131rma il\u0259 pisl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259r. X\u0259st\u0259lik h\u0259m&ccedil;inin m&uuml;\u0259yy\u0259n d\u0259rmanlara, kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 ya yoluxucu agentl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qald\u0131qda daha da pisl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259r. Tez-tez qank&ouml;&ccedil;&uuml;rm\u0259 t\u0259l\u0259b olunur. Alfa talassemiyal\u0131 bir u\u015faq sahibi olma riskiniz daha y&uuml;ks\u0259kdir. Talassemiyan\u0131n simptomlar\u0131&nbsp;daha ciddidirl\u0259r&nbsp;v\u0259 x\u0259st\u0259liyi daim izl\u0259m\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>4.&nbsp; Alfa talassemiya \u0259sas.&nbsp;B&uuml;t&uuml;n 4 gen yoxdur. Bu, a\u011f\u0131r anemiyaya s\u0259b\u0259b olur. \u018fks\u0259r hallarda x\u0259st\u0259likd\u0259n \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259k\u0259n k&ouml;rp\u0259 do\u011fu\u015fdan \u0259vv\u0259l &ouml;l&uuml;r. &Ccedil;ox ciddi bir x\u0259st\u0259likdir.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, iki n&ouml;v alfa talassemiya sa\u011flaml\u0131q &uuml;&ccedil;&uuml;n &ccedil;ox t\u0259hl&uuml;k\u0259lidir. Daha a\u011f\u0131r tip hidrosel hemoqlobin Barth sindromu kimi tan\u0131n\u0131r, bu da hemoqlobin Barth sindromu v\u0259 ya alfa talassemiya major adlan\u0131r. Daha y&uuml;ng&uuml;l forma HbH x\u0259st\u0259liyi adlan\u0131r. Bart sindromu, do\u011fu\u015fdan \u0259vv\u0259l b\u0259d\u0259nd\u0259 art\u0131q mayenin y\u0131\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir v\u0259ziyy\u0259t olan fetal damc\u0131 il\u0259 xarakteriz\u0259 olunur. \u018flav\u0259 \u0259lam\u0259tl\u0259r v\u0259 simptomlar is\u0259 a\u011f\u0131r anemiya, qaraciy\u0259r v\u0259 dala\u011f\u0131n b&ouml;y&uuml;m\u0259si (hepatosplenomeqaliya), &uuml;r\u0259k q&uuml;surlar\u0131, sidik sisteminin v\u0259 ya cinsiyy\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n anormall\u0131qlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259 bil\u0259r. Bu ciddi sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 bu x\u0259st\u0259liy\u0259 tutulan k&ouml;rp\u0259l\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti &ouml;l&uuml; do\u011fulur v\u0259 ya do\u011fu\u015fdan q\u0131sa m&uuml;dd\u0259t sonra &ouml;l&uuml;r. Bart sindromu hamil\u0259lik d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 qad\u0131nlarda \u015fi\u015flik (preeklampsi), vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l do\u011fu\u015f v\u0259 anormal qanaxma il\u0259 t\u0259hl&uuml;k\u0259li y&uuml;ks\u0259k qan t\u0259zyiqi d\u0259 daxil olmaqla ciddi f\u0259sadlara s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>X\u0259st\u0259liyi y&uuml;ng&uuml;l v\u0259 orta d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 anemiya, hepatosplenomeqaliya, g&ouml;zl\u0259rin v\u0259 d\u0259rinin sararmas\u0131na (sar\u0131l\u0131q) s\u0259b\u0259b olur. B\u0259zi x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 yuxar\u0131 &ccedil;\u0259n\u0259nin h\u0259ddind\u0259n art\u0131q b&ouml;y&uuml;m\u0259si v\u0259 qeyri-adi &ccedil;\u0131x\u0131nt\u0131l\u0131 al\u0131n kimi s&uuml;m&uuml;k d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri d\u0259 olur. HbH x\u0259st\u0259liyinin \u0259lam\u0259tl\u0259ri ad\u0259t\u0259n erk\u0259n u\u015faql\u0131qda g&ouml;r&uuml;n&uuml;r v\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r ad\u0259t\u0259n yetkinlik ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r sa\u011f qal\u0131rlar.<\/p>\n<p><strong>Alfa-talassemiyan\u0131n m&uuml;alic\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>Alfa-talassemiyan\u0131n y&uuml;ng&uuml;l formas\u0131 olan insanlar hemoqlobinin a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259sini n\u0259zar\u0259t etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n z\u0259ruri olan hallar istisna olmaqla, x&uuml;susi m&uuml;alic\u0259y\u0259 ehtiyac duymaya bil\u0259rl\u0259r. S\u0259ssiz da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar v\u0259 alfa-talassemiya \u0259lam\u0259tl\u0259ri olan \u015f\u0259xsl\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n proqnoz yax\u015f\u0131d\u0131r. HbH x\u0259st\u0259liyi olan insanlar &uuml;&ccedil;&uuml;n &uuml;mumi sa\u011fqalma d\u0259r\u0259c\u0259si d\u0259yi\u015fir, lakin &uuml;mumiyy\u0259tl\u0259 yax\u015f\u0131d\u0131r. X\u0259st\u0259l\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti yetkinlik ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r ya\u015fay\u0131r. Ancaq b\u0259zi x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 daha m&uuml;r\u0259kk\u0259b ged\u0131\u015f m&uuml;\u015fahid\u0259 olunur v\u0259 h\u0259yat boyu qan k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;lm\u0259sin\u0259 ehtiyac duyurlar. B\u0259zi x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259mir v\u0259 ya fol tur\u015fusu \u0259lav\u0259 etm\u0259k faydal\u0131 ola bil\u0259r. Daha a\u011f\u0131r anemiya x\u0259st\u0259l\u0259rin\u0259 &ouml;m&uuml;rl&uuml;k transfuziya m&uuml;alic\u0259si t\u0259l\u0259b olunur. &Ccedil;ox a\u011f\u0131r hallarda allogen hemopoetik k&ouml;k h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rinin transplantasiyas\u0131 ehtimal\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke&ccedil;irm\u0259k olar. HbH x\u0259st\u0259liyi olan b\u0259zi x\u0259st\u0259l\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n splenektomiya faydal\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>P&uuml;nhan \u018ff\u0259ndiyev<\/strong><\/p>\n<p><em>Yaz\u0131 &quot;Leykozlu U\u015faqlara D\u0259st\u0259k&quot; ictimai birliyinin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H&ouml;kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 yard\u0131m\u0131 il\u0259 &ldquo;Regionlarda talassemiya v\u0259 qan donorlu\u011fu bar\u0259d\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259&rdquo; layih\u0259si &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hemoqlobin genl\u0259rind\u0259 mutasiya m&uuml;\u0259yy\u0259n bir n&ouml;v z\u0259ncir sintezinin pozulmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur Talassemiya d&uuml;nyada \u0259n &ccedil;ox yay\u0131lm\u0131\u015f irsi v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. Az\u0259rbaycanda da talassemiya ba\u015fqa irsi x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 m&uuml;qayis\u0259d\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 ild\u0259n-il\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[108],"tags":[],"class_list":["post-160063","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-leykoz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/160063","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=160063"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/160063\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=160063"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=160063"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=160063"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}