{"id":159232,"date":"2022-09-30T11:43:26","date_gmt":"2022-09-30T07:43:26","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=159232","title":{"rendered":"U\u015faqlar\u0131n boy v\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259ri m\u00fct\u0259nasib olmal\u0131d\u0131r &#8211; <font color=red><b>SN<\/b><\/font>"},"content":{"rendered":"<p><strong>&ldquo;Boyun uzanmas\u0131 u\u015faq v\u0259 yeniyetm\u0259lik d&ouml;vr&uuml;n&uuml;n problemidir&rdquo;.<\/strong><\/p>\n<p>Bunu S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m&uuml;t\u0259x\u0259ssis-eksperti, u\u015faq endokrinoloqu Azad \u018fkb\u0259rzad\u0259 bildirib. Onum s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, s&uuml;m&uuml;kl\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 &ldquo;b&ouml;y&uuml;m\u0259 zonalar\u0131&rdquo; ad\u0131n\u0131 verdiyimiz q\u0131\u011f\u0131rdaq toxumas\u0131ndak\u0131 h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rin m&uuml;xt\u0259lif amill\u0259rin t\u0259siri il\u0259 (x&uuml;susil\u0259 boy hormonu, qalxanvari v\u0259zi hormonlar\u0131 v\u0259 cinsiyy\u0259t hormonlar\u0131n\u0131n) b&ouml;l&uuml;n&uuml;b &ccedil;oxalmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 uzununa b&ouml;y&uuml;m\u0259 ba\u015f verir:<\/p>\n<p>&ldquo;T\u0259bii ki, genetik x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259r, qidalanma, sosial-ekonomik status, \u0259traf m&uuml;hit v\u0259 dig\u0259r amill\u0259r d\u0259 boyun uzanmas\u0131na t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir. Ya\u015f &ouml;td&uuml;kc\u0259 b&ouml;y&uuml;m\u0259 zonalar\u0131 t\u0259dric\u0259n s&uuml;m&uuml;kl\u0259\u015fir v\u0259 cinsi inki\u015faf d&ouml;vr&uuml;n&uuml;n sonunda tamamil\u0259 ba\u011flan\u0131r.<\/p>\n<p>U\u015faqlar\u0131n boy v\u0259 &ccedil;\u0259kil\u0259ri bir-biri il\u0259 m&uuml;t\u0259nasib olmal\u0131d\u0131r. Bu nisb\u0259ti m&uuml;\u0259yy\u0259n etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n q\u0259bulolunmu\u015f normativ c\u0259dv\u0259ll\u0259r m&ouml;vcuddur. Pediatr m&uuml;ayin\u0259sind\u0259 bu c\u0259dv\u0259l\u0259 \u0259sas\u0259n inki\u015faf x\u0259tti izl\u0259nir. Bel\u0259 c\u0259dv\u0259ll\u0259r a\u015fkar patologiyalar\u0131 m&uuml;\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 imkan verir, daha d\u0259qiq t\u0259hlil &uuml;&ccedil;&uuml;n h\u0259kim x&uuml;susi d&uuml;sturlardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u0259lav\u0259 g&ouml;st\u0259ricil\u0259ri hesablay\u0131r&rdquo;.<\/p>\n<p>O deyib ki, u\u015faq orqanizmi fizioloji x&uuml;susiyy\u0259t etibar\u0131 il\u0259 b&ouml;y&uuml;m\u0259y\u0259 proqramla\u015f\u0131b:<\/p>\n<p>&ldquo;Buna g&ouml;r\u0259 d\u0259 dey\u0259 bil\u0259rik ki, boyun uzanmas\u0131na m&uuml;sb\u0259t t\u0259sir ed\u0259n amill\u0259rin &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 el\u0259 &ouml;z&uuml; \u0259sas m\u0259nfi t\u0259sirdir. Hormonal, qastroenteroloji, revmatizmal, infeksion v\u0259 dig\u0259r xroniki x\u0259st\u0259likl\u0259r, h\u0259m&ccedil;inin z\u0259ngin qidalar\u0131n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r q\u0259bul edilm\u0259m\u0259si u\u015fa\u011f\u0131n boyunun uzanmas\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir.<\/p>\n<p>\u015e&uuml;bh\u0259siz, qeyri-sa\u011flam qidalanma u\u015fa\u011f\u0131n b&ouml;y&uuml;m\u0259sin\u0259 v\u0259 b\u0259d\u0259nin &uuml;mumi inki\u015faf\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u015firniyyat yem\u0259k qida rasionunda dig\u0259r z\u0259ruri qidalar\u0131n yerini tutdu\u011fu &uuml;&ccedil;&uuml;n inki\u015faf probleml\u0259ri \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tir\u0259 bil\u0259r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, t\u0259rkibind\u0259 qeyri-sa\u011flam doymu\u015f ya\u011flar olan qidalar (m\u0259s\u0259l\u0259n, &quot;fast food&quot;) u\u015faqlarda piyl\u0259nm\u0259 kimi x\u0259st\u0259likl\u0259rin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Normadan art\u0131q \u015f\u0259k\u0259rin q\u0259bulu, z&uuml;lal bax\u0131m\u0131ndan z\u0259if qidalar, h\u0259m&ccedil;inin vitamin &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 u\u015fa\u011f\u0131n fiziki inki\u015faf\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir.<\/p>\n<p>B\u0259zi fiziki f\u0259aliyy\u0259t n&ouml;vl\u0259ri u\u015fa\u011f\u0131n boyuna m&uuml;sb\u0259t t\u0259sir edir. Basketbol, voleybol, tennis, badminton kimi idman n&ouml;vl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan u\u015faqlar\u0131n boyu ya\u015f\u0131dlar\u0131na g&ouml;r\u0259 bir ne&ccedil;\u0259 santimetr art\u0131q olur. Amma bu idmanlardan boy uzatma bax\u0131m\u0131ndan fantastik n\u0259tic\u0259 g&ouml;zl\u0259m\u0259k d&uuml;zg&uuml;n deyil.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r u\u015fa\u011f\u0131n boyu h\u0259mya\u015f\u0131dlar\u0131ndan geri qal\u0131rsa, o zaman pediatr v\u0259 u\u015faq endokrinoloqu il\u0259 \u0259laq\u0259 saxlamaq laz\u0131md\u0131r. \u018fks t\u0259qdird\u0259 yanl\u0131\u015f &uuml;midl\u0259r bizi gecikdir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, professional idmanla m\u0259\u015f\u011ful olan u\u015fa\u011f\u0131n d&uuml;zg&uuml;n dietoloq konsultasiyas\u0131 almas\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259tdir. \u018fks t\u0259qdird\u0259 bu \u015f\u0259kild\u0259 kontrolsuz professional idman boya m\u0259nfi t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259r&rdquo;.<\/p>\n<p>H\u0259kim \u0259lav\u0259 edib ki, b&ouml;y&uuml;m\u0259 hormonunun ifraz\u0131 u\u015faqlar\u0131n yuxu rejimi il\u0259 birba\u015fa ba\u011fl\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p>&ldquo;Bel\u0259 ki, boy hormonu \u0259sas\u0259n gec\u0259 saat 22:00-02:00 aras\u0131nda v\u0259 u\u015faq yuxuda olark\u0259n \u0259n y&uuml;ks\u0259k ifraz olunma h\u0259ddin\u0259 &ccedil;at\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, bu saatlarda oyaq olan u\u015faqlar &ouml;z boy potensial\u0131ndan geri qal\u0131r. X&uuml;susil\u0259, mobil telefon, plan\u015fet, televizor il\u0259 &ccedil;ox vaxt ke&ccedil;ir\u0259nl\u0259r daha &ccedil;ox oyaq qalmal\u0131 olurlar, bu da onlar\u0131n sinir sisteminin inki\u015faf\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Bu o dem\u0259k deyil ki, h\u0259r vaxt\u0131nda yatan u\u015faq uzun boylu olacaq. Amma vaxt\u0131nda yatan u\u015faqlar &ouml;z genetik potensial\u0131n\u0131n maksimum h\u0259ddin\u0259 &ccedil;ata bilirl\u0259r.<\/p>\n<p>Q\u0131zlarda boy art\u0131m\u0131 \u0259sas\u0259n 16 ya\u015f, o\u011flanlarda is\u0259 18 ya\u015fa q\u0259d\u0259r davam edir. Nadir hallarda boy uzanmas\u0131 23-25 ya\u015fa q\u0259d\u0259r davam ed\u0259 bil\u0259r. Amma bu zaman da altda yatan patoloji s\u0259b\u0259b ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259r ya\u015f d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 u\u015faqlar\u0131n b&ouml;y&uuml;m\u0259 s&uuml;r\u0259ti m&uuml;xt\u0259lif olur. U\u015faqlar h\u0259yat\u0131n ilk ilind\u0259 orta hesabla 25 sm, ikinci ilind\u0259 10-12 sm, 2-5 ya\u015f aras\u0131nda 7 sm, 5 ya\u015fdan cinsi inki\u015faf d&ouml;vr&uuml;n\u0259 q\u0259d\u0259r 5-6 sm, cinsi inki\u015faf d&ouml;vr&uuml;nd\u0259ki boy s\u0131&ccedil;ramas\u0131 is\u0259 ild\u0259 8-10 sm olur. M\u0259hz bu son boy s\u0131&ccedil;ramas\u0131n\u0131 etdikd\u0259n sonra s&uuml;m&uuml;kl\u0259rimizd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n b&ouml;y&uuml;m\u0259 zonalar\u0131 &ouml;z s&uuml;m&uuml;kl\u0259\u015fm\u0259sinin 98-99 %-ni ba\u015fa &ccedil;atd\u0131r\u0131r&rdquo;.<\/p>\n<p>H\u0259kim b\u0259zi u\u015faqlar\u0131n boyunun sonradan uzanmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 d\u0259 toxunub. O vur\u011fulay\u0131b ki, uzun m&uuml;dd\u0259t ya\u015f\u0131dlar\u0131ndan geri qalan u\u015faqlar qrupu var:<\/p>\n<p>&ldquo;Amma m\u0259kt\u0259bin son sinifl\u0259rind\u0259 boylar\u0131 s&uuml;r\u0259tl\u0259 uzan\u0131r v\u0259 g\u0259lib ya\u015f\u0131dlar\u0131na &ccedil;at\u0131rlar, h\u0259tta onlar\u0131 ke&ccedil;irl\u0259r. El\u0259 buna g&ouml;r\u0259 d\u0259, valideynl\u0259r b\u0259z\u0259n q\u0131saboylu u\u015faqlar\u0131n\u0131 bu &uuml;midl\u0259 h\u0259kim\u0259 g\u0259tirm\u0259kd\u0259 s\u0259hl\u0259nkarl\u0131q edirl\u0259r. Art\u0131q b&ouml;y&uuml;m\u0259 zonalar\u0131 tamamil\u0259 ba\u011fland\u0131qda, boyun he&ccedil; uzanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss etdikl\u0259ri zaman h\u0259kim\u0259 m&uuml;raci\u0259t edirl\u0259r ki, o zaman da bir \u015fey etm\u0259k m&uuml;mk&uuml;n olmur&rdquo;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&ldquo;Boyun uzanmas\u0131 u\u015faq v\u0259 yeniyetm\u0259lik d&ouml;vr&uuml;n&uuml;n problemidir&rdquo;. Bunu S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m&uuml;t\u0259x\u0259ssis-eksperti, u\u015faq endokrinoloqu Azad \u018fkb\u0259rzad\u0259 bildirib. Onum s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, s&uuml;m&uuml;kl\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 &ldquo;b&ouml;y&uuml;m\u0259 zonalar\u0131&rdquo; ad\u0131n\u0131 verdiyimiz q\u0131\u011f\u0131rdaq toxumas\u0131ndak\u0131 h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rin m&uuml;xt\u0259lif&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-159232","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/159232","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=159232"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/159232\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=159232"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=159232"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=159232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}