{"id":158407,"date":"2022-09-20T11:58:56","date_gmt":"2022-09-20T07:58:56","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=158407","title":{"rendered":"\u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi geosiyasi al\u0259t\u0259 \u00e7evrildi\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>V&uuml;qar Bayramov: &ldquo;Qlobal arenada enerji t\u0259zhizat&ccedil;\u0131s\u0131 kimi Az\u0259rbaycanin m&uuml;st\u0259qil beyn\u0259lxalq siyas\u0259t h\u0259yata ke&ccedil;irm\u0259 imkanlar\u0131 m&ouml;hk\u0259ml\u0259ndi&rdquo;<\/strong><\/p>\n<p>&ldquo;T\u0259m\u0259li Milli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n formala\u015fd\u0131r\u0131lan enerji siyas\u0259ti &ldquo;\u018fsrin M&uuml;qavil\u0259si&rdquo; il\u0259 d&uuml;nyan\u0131n ilk neft hasilat&ccedil;\u0131lar\u0131ndan olan Az\u0259rbaycan\u0131 beyn\u0259lxalq enerji bazarlar\u0131nda birba\u015fa i\u015ftirak&ccedil;\u0131ya &ccedil;evrdi. Bel\u0259likl\u0259, 28 il \u0259vv\u0259l d&uuml;nyan\u0131n m&uuml;xt\u0259lif &ouml;lk\u0259l\u0259rini t\u0259msil ed\u0259n \u015firk\u0259t n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259ri Bak\u0131da bir araya g\u0259l\u0259nd\u0259 &ccedil;ox azlar\u0131 d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;rd&uuml; ki, q\u0131sa m&uuml;dd\u0259td\u0259n sonra Avropan\u0131n enerji t\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyinin t\u0259min edilm\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan apar\u0131c\u0131 &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259n birin\u0259 &ccedil;evril\u0259c\u0259k. Q\u0131sa olaraq &ldquo;\u018fsrin M&uuml;qavil\u0259si&rdquo;n\u0259 n\u0259z\u0259r salaq. M&uuml;qavil\u0259nin operator kimi &ccedil;\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n BP \u015firk\u0259ti \u0259n &ccedil;ox paya malik idi: ingilsl\u0259r 34.1 faiz paya sahib ola bilmi\u015fdirl\u0259r. Qalan paylar dig\u0259r i\u015ftirak\u0131 \u015firk\u0259tl\u0259r aras\u0131nda b&ouml;l&uuml;\u015fd&uuml;r&uuml;lm&uuml;\u015fd&uuml;r: Chevron-Texaco (10.2%), Lukoil (10%), ARDN\u015e (10%), Statoil (8.6%), ExxonMobil (8%), TPAO (6.8%), Devon Energy (5.6%), Itochu (3.9%), Amerada Hess (2.7%). D&uuml;nyan\u0131n 7 &ouml;lk\u0259sin\u0259 m\u0259nsub olan 11 neft \u015firk\u0259ti sonradan bir araya g\u0259l\u0259r\u0259k konsorsium yaradaraq Az\u0259rbaycan D&ouml;vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti (ARDN\u015e) il\u0259 birlikd\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan sektorunda olan &quot;Az\u0259ri&quot;, &quot;&Ccedil;\u0131raq&quot; v\u0259 &quot;G&uuml;n\u0259\u015fli&quot; yataqlar\u0131n\u0131n d\u0259rinlikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n hiss\u0259sinin m&uuml;\u015ft\u0259r\u0259k i\u015fl\u0259nm\u0259si haqq\u0131nda m&uuml;qavil\u0259 imzalad\u0131lar. Sazi\u015f &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 20 milyard dollar investisiya neft sektoruna y&ouml;n\u0259ldilmi\u015fdir v\u0259 6.5 milyard bareld\u0259n art\u0131q neft hasil edilm\u0259si proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. M&uuml;qavil\u0259 &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 &quot;&Ccedil;\u0131raq&quot; neft yata\u011f\u0131ndan hasil edil\u0259n neftin ixrac\u0131na 1999-ci ild\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fvv\u0259lc\u0259 4 platformadan &uuml;mumi olaraq g&uuml;nd\u0259 674 min barrel neft ixrac edilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r ki, bunun da 131 min bareli &ldquo;&Ccedil;\u0131raq&rdquo;, qalan\u0131 is\u0259 &ldquo;Az\u0259ri&rdquo; yata\u011f\u0131nda hasil edilmi\u015fdir. Yeni \u0259srd\u0259n is\u0259 Az\u0259rbaycan &ldquo;Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan&rdquo; neft k\u0259m\u0259ri il\u0259 neft ixrac\u0131n\u0131 g&uuml;nd\u0259lik olaraq 1 milyon bareld\u0259n &ccedil;ox art\u0131rma\u011fa nail olmu\u015fdur. &quot;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&quot; sonradan d&uuml;nyan\u0131n 19 &ouml;lk\u0259sinin 41 neft \u015firk\u0259ti il\u0259 30-d\u0259k sazi\u015fin imzalanmas\u0131 il\u0259 davam etdirildi. &quot;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&quot; h\u0259m karbohidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131n miqdar\u0131na, h\u0259m d\u0259 qoyulan s\u0259rmay\u0259l\u0259rin h\u0259cmin\u0259 g&ouml;r\u0259 d&uuml;nyada ba\u011flanan \u0259n iri sazi\u015fl\u0259rd\u0259n biridir. \u0130mzalanm\u0131\u015f neft sazi\u015fl\u0259ri &uuml;zr\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n neft s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f 64 milyard AB\u015e dollar\u0131 investisiya qoyulu\u015funun 57,6 milyard\u0131 d\u0259niz yataqlar\u0131n\u0131n m\u0259nims\u0259nilm\u0259sin\u0259 v\u0259 perspektivli strukturlarda axtar\u0131\u015f-k\u0259\u015ffiyyat i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131na y&ouml;n\u0259ldilmi\u015fdir. N\u0259hay\u0259t, 1999-cu ilin dekabr\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n &quot;m\u0259nf\u0259\u0259t nefti&quot; il\u0259 doldurulmu\u015f ilk tanker d&uuml;nya bazarlar\u0131na &ccedil;\u0131xar\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259d\u0259, enerji resurslar\u0131 &ouml;lk\u0259miz &uuml;&ccedil;&uuml;n yaln\u0131z d&ouml;vl\u0259t g\u0259lirl\u0259rinin artmas\u0131 m\u0259nb\u0259yi deyil, h\u0259m&ccedil;inin ciddi geo-siyasi al\u0259t\u0259 &ccedil;evrildi. Az\u0259rbaycan art\u0131q d&uuml;nya enerji t\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyin\u0259 t&ouml;hv\u0259 vermi\u015f &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259n say\u0131l\u0131r. Dig\u0259r maraql\u0131 n&uuml;ans olaraq qeyd etm\u0259k ist\u0259rdik ki, qlobal arenada enerji t\u0259zhizat&ccedil;\u0131s\u0131 kimi Az\u0259rbaycanin m&uuml;st\u0259qil beyn\u0259lxalq siyas\u0259t h\u0259yata ke&ccedil;irm\u0259 imkanlar\u0131 m&ouml;hk\u0259ml\u0259ndi.<\/p>\n<p>\u018fsrin M&uuml;qavil\u0259si ilk olaraq &ouml;lk\u0259nin beyn\u0259lxalq g&uuml;v\u0259nini ciddi \u015f\u0259kild\u0259 art\u0131rmaqla xarici investisiya ax\u0131nlar\u0131n\u0131 s&uuml;r\u0259tl\u0259ndirdi. Bu investisiyalar\u0131n b&ouml;y&uuml;k bir qismi enerji sektoruna y&ouml;n\u0259ls\u0259 d\u0259 bel\u0259, s&ouml;z&uuml;ged\u0259n s\u0259rmay\u0259l\u0259rin &ouml;lk\u0259 iqtisadiyat\u0131n\u0131n dig\u0259r sferalar\u0131na v\u0259 i\u015fsizlik kimi sosial probleml\u0259r\u0259 m&uuml;sb\u0259t m\u0259nada t\u0259sirsiz deyildi. Bel\u0259likl\u0259, 1994-c&uuml; ild\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycan qlobal enerji bazar\u0131n\u0131n \u0259n b&ouml;y&uuml;k akt\u0131rlar\u0131 il\u0259 r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa ba\u015flad\u0131. At\u0259\u015fk\u0259s sazi\u015fi v\u0259 \u018fsrin M&uuml;qavil\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 &ouml;lk\u0259 iqtisadiyat\u0131n\u0131n \u0259n uzunm&uuml;dd\u0259tli t\u0259nn\u0259zz&uuml;l prosesi dayand\u0131r\u0131d\u0131 v\u0259 1995-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq t\u0259r\u0259qqi meyll\u0259ri m&uuml;\u015fahid\u0259 edildi. \u018fg\u0259r &ouml;lk\u0259 iqtisadiyat\u0131 1994-c&uuml; ild\u0259 11.8% ki&ccedil;ilmi\u015fdis\u0259 1995-ci ild\u0259 1.3% art\u0131m d\u0259rin depresiyan\u0131n sonu oldu. T\u0259bii ki, h\u0259l\u0259 s&uuml;r\u0259tli inki\u015faf d&ouml;vr&uuml; qar\u015f\u0131da idi v\u0259 Az\u0259rbaycan nefti ilk d\u0259f\u0259 2005-ci ild\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neft k\u0259m\u0259ri il\u0259 d&uuml;nya bazarlar\u0131na &ccedil;\u0131xacaq v\u0259 neft g\u0259lirl\u0259ri &ouml;lk\u0259nin inki\u015faf\u0131nda, infrastrukturun b\u0259rpas\u0131nda v\u0259 sosial imkanlar\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259si-b&uuml;dc\u0259 g\u0259lirl\u0259rinin artmas\u0131nda ciddi rol aynayacaqd\u0131.<\/p>\n<p>\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259sinin davam\u0131 v\u0259 onun yaratd\u0131\u011f\u0131 imkanlar kontektsind\u0259 2017-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan daha bir strateji layih\u0259y\u0259 imza atd\u0131. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda h\u0259yata ke&ccedil;iril\u0259n enerji strategiyas\u0131 2050-ci il\u0259d\u0259k &ouml;lk\u0259mizin neft hasilat\u0131n\u0131n stabil \u015f\u0259kild\u0259 davam etdirilm\u0259sini, d&ouml;vl\u0259t g\u0259lirl\u0259rinin art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 qeyri-neft sektorunun inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n maliyy\u0259 t\u0259minat\u0131 formala\u015fd\u0131rmaqdad\u0131r&rdquo;. Bu bar\u0259d\u0259 iqtisad&ccedil;\u0131 V&uuml;qar Bayramov deyir. Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, &ldquo;Az\u0259ri-&Ccedil;\u0131raq-G&uuml;n\u0259\u015fli&rdquo; neft-qaz yataqlar\u0131 blokunun i\u015fl\u0259nm\u0259si &uuml;zr\u0259 sazi\u015fin uzad\u0131lmas\u0131nda diqq\u0259t&ccedil;\u0259k\u0259n bir m\u0259qam da odur ki, qlobal investorlar art\u0131q tam \u0259mindirl\u0259r ki, Az\u0259rbaycan Prezident \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda investisiyalar &uuml;&ccedil;&uuml;n etibarl\u0131 v\u0259 t\u0259hl&uuml;k\u0259siz &ouml;lk\u0259 hesab olunur. &quot;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo;nin Az\u0259rbaycan\u0131n milli maraqlar\u0131na tam cavab verm\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131 &ldquo;Yeni \u0259srin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo; &ouml;lk\u0259mizin m&uuml;asir iqtisadi g&uuml;c&uuml;n\u0259 uy\u011fun olaraq \u015f\u0259rtl\u0259rin daha yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na imkan yaratd\u0131. &ldquo;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo; il\u0259 &ldquo;Yeni \u0259srin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo;nin m&uuml;qayis\u0259si v\u0259 eyni zamanda bu sazi\u015fin Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131na, el\u0259c\u0259 d\u0259 regionda d&ouml;vl\u0259timizin m&ouml;vqeyin\u0259 t\u0259sirl\u0259rini qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n zaman bir m\u0259qama diqq\u0259t ay\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r ki, 1994-c&uuml; ild\u0259 &ouml;lk\u0259mizin iqtisadiyyat\u0131 v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 iqtisadi g&uuml;c&uuml; t\u0259bii ki, tamamil\u0259 f\u0259rqli idi.<\/p>\n<p>&ldquo;Yeni \u0259srin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo; &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131na 40 milyard dollar investisiya qoyulacaq. Bu, h\u0259m neft sektorunun inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan vacibdir, eyni zamanda, neft sektoruna yard\u0131m&ccedil;\u0131 sah\u0259l\u0259rin, h\u0259tta qeyri-neft sektorunun inki\u015faf\u0131n\u0131 stimulla\u015fd\u0131ran bir amildir. &Ccedil;&uuml;nki b&uuml;t&uuml;n hallarda neft sektoruna y&ouml;n\u0259ldil\u0259n investisiya h\u0259m d\u0259 qeyri-neft sektorunun inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n bir maliyy\u0259 t\u0259minat\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Bu is\u0259 o dem\u0259kdir ki, Az\u0259rbaycan enerji &ouml;lk\u0259si statusunu h\u0259l\u0259 uzun m&uuml;dd\u0259t qoruyub saxlayacaq. B&uuml;t&uuml;n bunlar il\u0259 yana\u015f\u0131 is\u0259, qeyri-neft sektorunun daha da inki\u015faf etdirm\u0259si, iqtisadiyyat\u0131n diversifikasiyas\u0131 daha da priorietl\u0259\u015fm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>Neft&ccedil;il\u0259rimizi pe\u015f\u0259 bayram\u0131 m&uuml;basib\u0259til\u0259 t\u0259brik edir, onlara \u015f\u0259r\u0259fli v\u0259 vacib f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rnd\u0259 yeni-yeni u\u011furlar arzu edirik&rdquo;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V&uuml;qar Bayramov: &ldquo;Qlobal arenada enerji t\u0259zhizat&ccedil;\u0131s\u0131 kimi Az\u0259rbaycanin m&uuml;st\u0259qil beyn\u0259lxalq siyas\u0259t h\u0259yata ke&ccedil;irm\u0259 imkanlar\u0131 m&ouml;hk\u0259ml\u0259ndi&rdquo; &ldquo;T\u0259m\u0259li Milli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n formala\u015fd\u0131r\u0131lan enerji siyas\u0259ti &ldquo;\u018fsrin M&uuml;qavil\u0259si&rdquo; il\u0259 d&uuml;nyan\u0131n ilk neft&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-158407","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/158407","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=158407"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/158407\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=158407"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=158407"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=158407"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}