{"id":158402,"date":"2022-09-20T11:31:14","date_gmt":"2022-09-20T07:31:14","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=158402","title":{"rendered":"U\u015faqlar aras\u0131nda yay\u0131lan m\u00f6vs\u00fcmi infeksiyalar &#8211; <font color=red><b>\u018flam\u0259tl\u0259ri<\/b><\/font>"},"content":{"rendered":"<p><strong>S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m&uuml;t\u0259x\u0259ssis-eksperti \u018fkb\u0259r Quliyev u\u015faqlar aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131lan m&ouml;vs&uuml;mi infeksiyalar v\u0259 \u0259lam\u0259tl\u0259rini a&ccedil;\u0131qlay\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, nazirliyin eksperti haz\u0131rk\u0131 m&ouml;vs&uuml;m\u0259 uy\u011fun olan infeksiyalara rotavirus, adenovirus v\u0259 influenza (qrip) virusuna aid oldu\u011funu bildirib. Bu x\u0259st\u0259likl\u0259rin h\u0259r birinin &ouml;z&uuml;n\u0259 xas x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259ri var:<\/p>\n<p>&ldquo;Rotavirus infeksiyas\u0131 \u0259sas\u0259n fekal-oral yolla &ouml;t&uuml;r&uuml;l&uuml;r v\u0259 m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq sisteminin infeksion x\u0259st\u0259liyidir. Bu zaman x\u0259st\u0259nin h\u0259rar\u0259t, &uuml;r\u0259kbulanma, qusma, qar\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131, ishal, hals\u0131zl\u0131q, i\u015ftahs\u0131zl\u0131q kimi \u015fikay\u0259tl\u0259ri olur.<\/p>\n<p>Adenovirus is\u0259 hava-damc\u0131 v\u0259 kontakt yolu il\u0259 ke&ccedil;ir. M\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq sisteminin v\u0259 &uuml;st t\u0259n\u0259ff&uuml;s yollar\u0131n\u0131n infeksion x\u0259st\u0259liyidir. Bu zaman is\u0259 \u015fikay\u0259tl\u0259r h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r rotavirusa b\u0259nz\u0259s\u0259 d\u0259, x&uuml;susi m\u0259qamlar var ki, bu x\u0259st\u0259likl\u0259ri bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndirm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Adenovirus infeksiyas\u0131 zaman\u0131 &uuml;r\u0259kbulanma, qusma, qar\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131, ishal il\u0259 yana\u015f\u0131 y&uuml;ks\u0259k h\u0259rar\u0259t, burun ax\u0131nt\u0131s\u0131, &ouml;sk&uuml;r\u0259k, g&ouml;zl\u0259rd\u0259 q\u0131zar\u0131ql\u0131q (konyuktivit) kimi \u0259lam\u0259tl\u0259r olur.<\/p>\n<p>\u0130nfluenza (qrip) virusu is\u0259 soyuq havalara daha davaml\u0131 virus oldu\u011fu &uuml;&ccedil;&uuml;n h\u0259r il pay\u0131z-q\u0131\u015f aylar\u0131nda qrip x\u0259st\u0259liyi il\u0259 daha s\u0131x qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131q. \u0130nfluenza virusu da hava-damc\u0131 yolu il\u0259 ke&ccedil;ir v\u0259 &uuml;st t\u0259n\u0259ff&uuml;s yollar\u0131n\u0131n x\u0259st\u0259liyidir. Anid\u0259n ba\u015flayan y&uuml;ks\u0259k h\u0259rar\u0259t (38&deg;\u0421-39&deg;\u0421), ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131, burun ax\u0131nt\u0131s\u0131, &ouml;sk&uuml;r\u0259k, bo\u011faz a\u011fr\u0131s\u0131, g&ouml;zl\u0259rd\u0259 sulanma, q\u0131zar\u0131ql\u0131q, s&uuml;m&uuml;k v\u0259 \u0259z\u0259l\u0259 a\u011fr\u0131lar\u0131 kimi \u0259lam\u0259tl\u0259rl\u0259 seyr edir. X\u0259st\u0259liyin gedi\u015fat\u0131 \u0259sas\u0259n y&uuml;ng&uuml;l olur. X&uuml;susi risk qrupunda olan u\u015faqlarda v\u0259 1 ya\u015fdan balaca u\u015faqlarda x\u0259st\u0259lik m&uuml;dd\u0259ti m&uuml;\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259 v\u0259 a\u011f\u0131rla\u015fmalar g&ouml;r&uuml;l\u0259 bil\u0259r&rdquo;.<\/p>\n<p>Ekspert deyib ki, infeksiyalar\u0131n h\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;nd\u0259 yana\u015fma simptomatikdir:<\/p>\n<p>&ldquo;M&uuml;alic\u0259 yaln\u0131z \u0259lam\u0259tl\u0259r\u0259 uy\u011fun t\u0259yin olunur. Rotavirus v\u0259 adenovirusun m&uuml;alic\u0259si zaman\u0131 \u0259sas m\u0259qs\u0259d dispeptik \u0259lam\u0259tl\u0259ri aradan qald\u0131rmaq v\u0259 h\u0259rar\u0259ti salmaqd\u0131r. Valideynl\u0259r\u0259 t&ouml;vsiy\u0259miz odur ki, bel\u0259 hallarda q\u0131zd\u0131rman\u0131 salan d\u0259rmanlardan istifad\u0259 etsinl\u0259r v\u0259 bol maye q\u0259bulunu t\u0259min etsinl\u0259r. \u018fg\u0259r u\u015faqda q\u0131zd\u0131rmasal\u0131c\u0131 d\u0259rmanlara tabe olmayan temperatur, maye itkisin\u0259 ba\u011fl\u0131 olaraq hals\u0131zl\u0131q, yor\u011funluq, i\u015ftahs\u0131zl\u0131q varsa, qusma v\u0259 ishal\u0131n say\u0131 g&uuml;n \u0259rzind\u0259 5-6 d\u0259f\u0259d\u0259n &ccedil;ox olarsa, m&uuml;tl\u0259q h\u0259kim\u0259 m&uuml;raci\u0259t edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u0130nfluenza (qrip) il\u0259 yoluxmadan 24-48 saat sonra x\u0259st\u0259liyin ilk \u0259lam\u0259tl\u0259ri t\u0259zah&uuml;r etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. X\u0259st\u0259lik 7-10 g&uuml;n davam edir. Temperaturlu m&uuml;dd\u0259t 3-5 g&uuml;n davam ed\u0259 bil\u0259r. &Ouml;sk&uuml;r\u0259k x\u0259st\u0259liyin ir\u0259lil\u0259y\u0259n d&ouml;vrl\u0259rind\u0259 ba\u015flaya bil\u0259r v\u0259 1-2 h\u0259ft\u0259 davam edir. Qrip x\u0259st\u0259liyi zaman\u0131 h\u0259rar\u0259ti salmaq, burun tutqunlu\u011funu aradan qald\u0131rmaq, bol maye q\u0259bulu v\u0259 istirah\u0259ti t\u0259min etm\u0259k vacib \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259ndir. Bundan \u0259lav\u0259, valideynl\u0259r h\u0259kiml\u0259 m&uuml;t\u0259madi \u0259laq\u0259 saxlamal\u0131d\u0131rlar. Bilm\u0259lisiniz ki, qripin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda f\u0259sadlar\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq &uuml;midi il\u0259 antibiotik q\u0259bul etm\u0259k yaln\u0131\u015f fikirdir. U\u015faqlarda yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rin a\u011f\u0131rla\u015fmalar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 olunan h\u0259r hans\u0131 bir antibiotik yaln\u0131z h\u0259kim t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259yin oldu\u011fu qayda il\u0259 q\u0259bul edil\u0259 bil\u0259r&rdquo;.<\/p>\n<p>H\u0259kim \u0259lav\u0259 edib ki, immunitetin yaranmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n peyv\u0259nd n\u0259 q\u0259d\u0259r &ouml;n\u0259mlidirs\u0259, qidalanman\u0131n da yet\u0259rli v\u0259 balansl\u0131 olmas\u0131 bir o q\u0259d\u0259r &ouml;n\u0259mlidir:<\/p>\n<p>&ldquo;Yet\u0259rsiz v\u0259 balansla\u015fd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f qidalanma infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 yoluxma riskini art\u0131r\u0131r v\u0259 x\u0259st\u0259liyin gedi\u015fat\u0131n\u0131 a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131r\u0131r. N\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131y\u0131q ki, x\u0259st\u0259lik d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 u\u015faqlarda i\u015ftahs\u0131zl\u0131q olur. Valideynl\u0259r\u0259 t&ouml;vsiy\u0259 edirik ki, bu bar\u0259d\u0259 bir q\u0259d\u0259r s\u0259brli olsunlar.<\/p>\n<p>\u018fsas m\u0259qs\u0259d maye v\u0259 mineral balans\u0131 t\u0259min etm\u0259kdir. X&uuml;susil\u0259 d\u0259 rotavirus, adenovirus zaman\u0131 daha b&ouml;y&uuml;k u\u015faqlar\u0131n qida rasionlar\u0131ndan \u0259tli, ya\u011fl\u0131, q\u0131zarm\u0131\u015f v\u0259 &ccedil;\u0259tin m\u0259nims\u0259n\u0259n qidalar &ccedil;\u0131xar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu\u011fda unundan haz\u0131rlanm\u0131\u015f &ccedil;&ouml;r\u0259k, ya\u011fs\u0131z \u0259t, qat\u0131q, meyv\u0259 v\u0259 t\u0259r\u0259v\u0259z kimi \u0259lav\u0259 \u015f\u0259k\u0259r qatq\u0131s\u0131 olmayan yumu\u015faq qidalar rasiona daxil edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Meyv\u0259 v\u0259 t\u0259r\u0259v\u0259zd\u0259 olan A vitamini h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rin yenil\u0259nm\u0259sini t\u0259min edir. C vitamini is\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m&uuml;qavim\u0259t formala\u015fd\u0131r\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bl\u0259 A v\u0259 C vitamini il\u0259 z\u0259ngin k&ouml;k, brokoli, kabak, k\u0259l\u0259m kimi t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259r, meyv\u0259l\u0259rd\u0259n is\u0259 porta\u011fal, mandarin, alma, qreyfurt se&ccedil;ilm\u0259lidir. E vitamini d\u0259 g&uuml;cl&uuml; antioksidant oldu\u011fu &uuml;&ccedil;&uuml;n immun sistem\u0259 m&uuml;sb\u0259t t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir. Ya\u015f\u0131l t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259r, brokoli, ispanaq, f\u0131nd\u0131q, f\u0131st\u0131q, badam v\u0259 s. kimi qidalarda E vitaminin d\u0259y\u0259ri olduqca y&uuml;ks\u0259kdir. B\u0259d\u0259n temperaturunun sabit saxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259 infeksion toksinl\u0259rin orqanizmd\u0259n xaric olunmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n 1.5-2 litr maye q\u0259bulu olmal\u0131d\u0131r. Temperaturun qalxd\u0131\u011f\u0131 d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 maye q\u0259bulu art\u0131r\u0131lmal\u0131 v\u0259 b\u0259d\u0259n yet\u0259rli enerji il\u0259 t\u0259min olunmal\u0131d\u0131r. Enerji qayna\u011f\u0131 kimi b\u0259sit karbohidratlar olan rafin\u0259 edilmi\u015f \u015f\u0259k\u0259r v\u0259 \u015f\u0259k\u0259rli qidalar yerin\u0259 tax\u0131l m\u0259hsullar\u0131na daha &ccedil;ox &uuml;st&uuml;nl&uuml;k verilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Yet\u0259rli v\u0259 balansl\u0131 qidalanma dedikd\u0259 4 qida qrupunun birlikd\u0259 q\u0259bul olunmas\u0131 &ouml;n\u0259mlidir: s&uuml;d v\u0259 s&uuml;d m\u0259hsullar\u0131; q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0259t, toyuq, bal\u0131q; makaron, d&uuml;y&uuml;, bul\u011fur, qar\u011f\u0131dal\u0131 v\u0259 s; meyv\u0259 v\u0259 t\u0259r\u0259v\u0259z&rdquo;.<\/p>\n<p>M&uuml;t\u0259x\u0259ssis vur\u011fulay\u0131b ki, pay\u0131z v\u0259 q\u0131\u015f m&ouml;vs&uuml;ml\u0259rind\u0259 qrip virusuna daha &ccedil;ox rast g\u0259linir:<\/p>\n<p>&ldquo;H\u0259r bir halda bu d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 insanlar\u0131n s\u0131x oldu\u011fu m\u0259kanlarda olmama\u011fa &ccedil;al\u0131\u015fmaq, x\u0259st\u0259 il\u0259 kontakt zaman\u0131 maskadan istifad\u0259 etm\u0259k, &uuml;mumi gigiyena qaydalar\u0131na riay\u0259t etm\u0259k, sa\u011flam qidalanma, m&ouml;vs&uuml;m\u0259 g&ouml;r\u0259 geyinm\u0259 kimi f\u0259rdi t\u0259dbirl\u0259rin g&ouml;r&uuml;lm\u0259si vacibdir. Bundan \u0259lav\u0259, u\u015faqlar\u0131n oldu\u011fu ota\u011f\u0131n havas\u0131 tez-tez d\u0259yi\u015fdirilm\u0259li, g&uuml;n \u0259rzind\u0259 \u0259n az\u0131 45-60 d\u0259qiq\u0259 t\u0259miz havada olmaq laz\u0131md\u0131r. Lakin yoluxma saylar\u0131n\u0131n azaltmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259n effektiv qorunma &uuml;sulu peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259dir. Peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259 say\u0259sind\u0259 x\u0259st\u0259liyin a\u011f\u0131r ke&ccedil;m\u0259si v\u0259 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259c\u0259k a\u011f\u0131rla\u015fmalar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m&uuml;mk&uuml;nd&uuml;r. Peyv\u0259ndin qoruyuculu\u011fu 70%-90%-dir. \u0130nfluenza virusu antigenl\u0259ri h\u0259r il d\u0259yi\u015fk\u0259n olur. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n ke&ccedil;iril\u0259n qrip x\u0259st\u0259liyi v\u0259 vurulan peyv\u0259nd &ouml;m&uuml;rl&uuml;k immunitet yaratm\u0131r. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 h\u0259r il qrip\u0259 qar\u015f\u0131 peyv\u0259nd olunma\u011f\u0131 t&ouml;vsiy\u0259 edirik. \u018fsas\u0259n oktyabr ay\u0131nda t\u0259qvim immunla\u015fd\u0131rma t\u0259dbirl\u0259ri apar\u0131l\u0131r. H\u0259r hans\u0131 bir s\u0259b\u0259bd\u0259n peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259si gecik\u0259n u\u015faqlara n&ouml;vb\u0259ti aylarda immunla\u015fd\u0131rma apar\u0131la bil\u0259r. Peyv\u0259ndin qoruyuculu\u011fu 6-8 ay davam edir. 6 aydan sonra b&uuml;t&uuml;n u\u015faqlar\u0131 peyv\u0259nd etm\u0259k olar.<\/p>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 qrupa aid olan u\u015faqlara is\u0259 peyv\u0259nd x&uuml;susi olaraq t&ouml;vsiy\u0259 olunur: bronx hiperreaktivliyi olan v\u0259 bronxial astma olan u\u015faqlar; &uuml;r\u0259k-a\u011fciy\u0259r x\u0259st\u0259liyi olan u\u015faqlar; xroniki davam ed\u0259n x\u0259st\u0259liyi olan u\u015faqlar; immun sistemi z\u0259if olan v\u0259 tez-tez x\u0259st\u0259l\u0259n\u0259n u\u015faqlar. Bununla bel\u0259, 6 aydan ki&ccedil;ik k&ouml;rp\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 yumurta allergiyas\u0131 olan u\u015faqlara, h\u0259m&ccedil;inin \u0259vv\u0259lki peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259 zaman\u0131 allergik reaksiyas\u0131 v\u0259 yaxud peyv\u0259ndin t\u0259rkibind\u0259ki h\u0259r hans\u0131 komponent\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 olan u\u015faqlara qrip\u0259 qar\u015f\u0131 peyv\u0259nd edilm\u0259m\u0259lidir&rdquo;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m&uuml;t\u0259x\u0259ssis-eksperti \u018fkb\u0259r Quliyev u\u015faqlar aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131lan m&ouml;vs&uuml;mi infeksiyalar v\u0259 \u0259lam\u0259tl\u0259rini a&ccedil;\u0131qlay\u0131b. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, nazirliyin eksperti haz\u0131rk\u0131 m&ouml;vs&uuml;m\u0259 uy\u011fun olan infeksiyalara rotavirus, adenovirus v\u0259 influenza (qrip)&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-158402","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/158402","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=158402"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/158402\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=158402"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=158402"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=158402"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}