{"id":133802,"date":"2021-11-09T15:22:34","date_gmt":"2021-11-09T11:22:34","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=133802","title":{"rendered":"12 noyabr &#8211; Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiya G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u018fvv\u0259lc\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiya qurulu\u015funun tarixin\u0259 q\u0131sa bir ekskurs ed\u0259k. 1918&ndash;1920-ci ill\u0259rd\u0259 23 ay m&ouml;vcud olmu\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C&uuml;mhuriyy\u0259ti d&ouml;vl\u0259tin \u0259sas Qanununu q\u0259bul ed\u0259 bilm\u0259mi\u015f v\u0259 bol\u015fevikl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunmu\u015fdu.<\/strong><\/p>\n<p>Bizim ilk Konstitusiyam\u0131z 1921-ci il may\u0131n 19-da I &Uuml;mumaz\u0259rbaycan Sovetl\u0259r Qurultay\u0131nda q\u0259bul edilmi\u015fdir. SSR\u0130-nin yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar 1925-ci il mart\u0131n 14-d\u0259 IV &Uuml;mumaz\u0259rbaycan Sovetl\u0259r Qurultay\u0131nda Konstitusiyaya \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r q\u0259bul olunub. 1927-ci il mart\u0131n 26-da V &Uuml;mumaz\u0259rbaycan Sovetl\u0259r Qurultay\u0131nda Az\u0259rbaycan SSR-in n&ouml;vb\u0259ti Konstitusiyas\u0131 t\u0259sdiq edilmi\u015fdir. 1936-c\u0131 ild\u0259 SSR\u0130-nin yeni Konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar 1937-ci il mart\u0131n 14-d\u0259 IX &Uuml;mumaz\u0259rbaycan Sovetl\u0259r Qurultay\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan SSR-in yeni Konstitusiyas\u0131 q&uuml;vv\u0259y\u0259 minmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1977-ci ild\u0259 SSR\u0130-nin yeni Konstitusiyas\u0131 q\u0259bul edildikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan SSR-in yeni Konstitusiya layih\u0259si haz\u0131rland\u0131 v\u0259 1978-ci il aprelin 2-d\u0259 h\u0259min layih\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetind\u0259 m\u0259ruz\u0259 il\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n &uuml;mummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259klifi il\u0259 73-c&uuml; madd\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 redaksiyada verildi: &ldquo;Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n d&ouml;vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir&rdquo;. 1978-ci il aprelin 21-d\u0259 Az\u0259rbaycan SSR-in sonuncu Konstitusiyas\u0131 q\u0259bul olunub. Burada Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d&ouml;vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259si &uuml;mummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq qar\u015f\u0131s\u0131nda tarixi xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. H\u0259min Konstitusiyaya 1980-ci ill\u0259rin ikinci yar\u0131s\u0131ndan etibar\u0259n &ccedil;oxsayl\u0131 \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edilib. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 ilkin redaksiyaya m&uuml;nasib\u0259td\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011frayan Konstitusiya 1995-ci ild\u0259 m&uuml;st\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 q\u0259bul edil\u0259n\u0259d\u0259k q&uuml;vv\u0259d\u0259 olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Ulu &Ouml;nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan d&ouml;vl\u0259t&ccedil;iliyi qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 \u0259n b&ouml;y&uuml;k xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biri m&uuml;st\u0259qil d&ouml;vl\u0259tin yeni, m&uuml;asir Konstitusiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131d\u0131r. Ulu &Ouml;nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev demi\u015fdir: &ldquo;Biz el\u0259 bir layih\u0259 haz\u0131rlamal\u0131 v\u0259 n\u0259hay\u0259t, el\u0259 bir Konstitusiya q\u0259bul etm\u0259liyik ki, o, m&uuml;st\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n demokratik prinsipl\u0259r \u0259sas\u0131nda uzun m&uuml;dd\u0259t sabit ya\u015famas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n \u018fsas Qanun, tarixi s\u0259n\u0259d olsun. Hakimiyy\u0259t b&ouml;lg&uuml;s&uuml; &ndash; ali icra, qanunvericilik, m\u0259hk\u0259m\u0259 hakimiyy\u0259ti &#8211; bunlar ham\u0131s\u0131 xalq\u0131n irad\u0259sin\u0259 s&ouml;yk\u0259nm\u0259li, se&ccedil;kil\u0259r yolu il\u0259 t\u0259min olunmal\u0131d\u0131r.&rdquo;&nbsp;<\/p>\n<p>&Uuml;mummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Konstitusiya komissiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n m&uuml;st\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 layih\u0259si haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. 1995-ci il noyabr\u0131n 12-d\u0259 ke&ccedil;irilmi\u015f referendumda se&ccedil;icil\u0259rin 86 faizi i\u015ftirak etmi\u015f v\u0259 onlar\u0131n 91,9 faizi Konstitusiyan\u0131n q\u0259bul edilm\u0259sinin lehin\u0259 s\u0259s vermi\u015fdir. D&ouml;vl\u0259tin \u018fsas Qanunu 1995-ci il noyabr\u0131n 27-d\u0259 q&uuml;vv\u0259y\u0259 minmi\u015fdir. Konstitusiya q\u0259bul edil\u0259n g&uuml;n &#8211; noyabr\u0131n 12-d\u0259 respublika parlamentin\u0259 ilk d\u0259f\u0259 &ccedil;oxpartiyal\u0131 sistem \u0259sas\u0131nda demokratik se&ccedil;kil\u0259r d\u0259 ke&ccedil;irildi. \u0130lk Konstitusiyan\u0131n milli d&ouml;vl\u0259t&ccedil;ilik tarixind\u0259 m&uuml;st\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131naraq, Ulu &Ouml;nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 1996-c\u0131 il 1 noyabr tarixli F\u0259rman\u0131na \u0259sas\u0259n h\u0259r il noyabr\u0131n 12-si Konstitusiya G&uuml;n&uuml; kimi qeyd edilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Milli Konstitusiyam\u0131z m&uuml;st\u0259qil d&ouml;vl\u0259t quruculu\u011fu prosesini t\u0259nziml\u0259y\u0259n, demokratik inki\u015fafa v\u0259 s\u0259rb\u0259st bazar iqtisadiyyat\u0131na t\u0259minat yaradan, c\u0259miyy\u0259tin siyasi, sosial, m\u0259d\u0259ni, iqtisadi h\u0259yat\u0131nda t\u0259tbiq olunan \u0259sas normalar\u0131 &ouml;z&uuml;nd\u0259 ehtiva ed\u0259n, qanunvericiliyin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 h&uuml;quqi baza rolunu oynayan s\u0259n\u0259ddir. M&uuml;st\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 &ouml;lk\u0259mizd\u0259 demokratik, h&uuml;quqi, d&uuml;ny\u0259vi d&ouml;vl\u0259t quruculu\u011fu prosesin\u0259 h&uuml;quqi baza yaratd\u0131 v\u0259 onun inki\u015faf\u0131na g&uuml;cl&uuml; t\u0259kan verdi, hakimiyy\u0259t b&ouml;lg&uuml;s&uuml;n&uuml;n \u0259sas prinsipl\u0259rini m&uuml;\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi. \u0130nsan v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f h&uuml;quqlar\u0131n\u0131n, azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n m&uuml;dafi\u0259sini qanunvericilik, icra v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131 &uuml;z\u0259rin\u0259 &uuml;md\u0259 v\u0259zif\u0259 olaraq qoydu.&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fsas Qanunda d&ouml;vl\u0259tin m&uuml;st\u0259qilliyini, suverenliyini v\u0259 \u0259razi b&uuml;t&ouml;vl&uuml;y&uuml;n&uuml; qorumaq, c\u0259miyy\u0259tin demokratikl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tinin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131na nail olmaq, qanunlar\u0131n aliliyini t\u0259min ed\u0259n h&uuml;quqi, d&uuml;ny\u0259vi d&ouml;vl\u0259t qurmaq, bazar iqtisadiyyat\u0131na xas olan m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rin formala\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k v\u0259 s. bu kimi nailiyy\u0259tl\u0259r t\u0259sbit olunmu\u015fdu. Konstitusiyan\u0131n 48 madd\u0259si bilavasit\u0259 insan h&uuml;quqlar\u0131na v\u0259 onlar\u0131n t\u0259minatlar\u0131na h\u0259sr edilmi\u015fdir. Bir &ccedil;ox beyn\u0259lxalq h&uuml;quqi s\u0259n\u0259dl\u0259r Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131n\u0131n insan h&uuml;quq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u0259sbit ed\u0259n &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; f\u0259slinin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir;<\/p>\n<p>&Uuml;mummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev &ouml;z &ccedil;\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda vur\u011fulay\u0131rd\u0131 ki, milli ideologiyam\u0131z, ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 d&ouml;vl\u0259timizin konstitusiya normalar\u0131na, xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi ke&ccedil;mi\u015fin\u0259, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259, m&ouml;vcud ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259, &ouml;lk\u0259mizin bu g&uuml;n&uuml; v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. \u018fsas Qanunumuzda dilind\u0259n, dinind\u0259n, irqi m\u0259nsubiyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan b&uuml;t&uuml;n v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h&uuml;quq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131 geni\u015f t\u0259sbit olunmu\u015fdur;<\/p>\n<p>&Uuml;mumaz\u0259rbaycan&ccedil;\u0131l\u0131q qay\u0259sinin t\u0259m\u0259lind\u0259 \u0259dal\u0259tli v\u0259 ham\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n m\u0259qbul say\u0131lan ictimai h\u0259yat normalar\u0131na \u0259m\u0259l edilm\u0259si, &ouml;lk\u0259nin h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan d&ouml;vl\u0259tin\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131, onu &ouml;z&uuml;n&uuml;n g&uuml;v\u0259nc yeri saymas\u0131, do\u011fma V\u0259t\u0259ni q&uuml;rur m\u0259nb\u0259yi hesab etm\u0259si, ba\u015fqa etnik-dini m\u0259nsubiyy\u0259ti olan v\u0259t\u0259nda\u015flarla multikultural birg\u0259ya\u015fay\u0131\u015f normalar\u0131n\u0131n b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131 v\u0259 s. kimi t\u0259l\u0259bl\u0259r dayan\u0131r. G&uuml;cl&uuml; Az\u0259rbaycan d&ouml;vl\u0259ti anlay\u0131\u015f\u0131 xalq\u0131m\u0131z\u0131n &ccedil;ox\u0259srlik d&ouml;vl\u0259t&ccedil;ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 s&ouml;yk\u0259n\u0259r\u0259k onlar\u0131 daim ya\u015fadacaq v\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k bir siyasi-iqtisadi v\u0259 sosial-m\u0259n\u0259vi idar\u0259&ccedil;ilik institutunun m&ouml;vcudlu\u011funu ehtiva edir;&nbsp;<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131nda edil\u0259n \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u018fsas Qanun t\u0259kmill\u0259\u015fdi, habel\u0259 yeni d&ouml;vr&uuml;n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. &Ouml;t\u0259n&nbsp; ill\u0259r \u0259rzind\u0259 &ouml;lk\u0259mizin s&uuml;r\u0259tli inki\u015faf\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yeni d&ouml;vr&uuml;n t\u0259l\u0259bl\u0259rinin yaratd\u0131\u011f\u0131 z\u0259rur\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259dar Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131nda bir ne&ccedil;\u0259 d\u0259f\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r v\u0259 \u0259lav\u0259l\u0259r edilib. 2002-ci il avqustun 24-d\u0259 referendum yolu il\u0259 Konstitusiyan\u0131n 24 madd\u0259sind\u0259 29, 2009-cu il mart\u0131n 18-d\u0259 is\u0259 25 madd\u0259y\u0259 30-dan art\u0131q \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklik olunub. Bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r Az\u0259rbaycan d&ouml;vl\u0259tinin sosial-iqtisadi bazas\u0131n\u0131n daha da g&uuml;cl\u0259nm\u0259sind\u0259n, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h&uuml;quq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131na daha etibarl\u0131 t\u0259minat verilm\u0259sind\u0259n, sosial d&ouml;vl\u0259t prinsipl\u0259rini t\u0259sbit etm\u0259k imkanlar\u0131n\u0131n daha da geni\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi.&nbsp;<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;s&uuml; il\u0259 2016-c\u0131 il sentyabr\u0131n 26-da ke&ccedil;irilmi\u015f referendumla Konstitusiyada &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; d\u0259f\u0259 \u0259lav\u0259l\u0259r v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edilib. Konstitusiyan\u0131n 29 madd\u0259sind\u0259 edil\u0259n 41 \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklik m&uuml;xt\u0259lif sah\u0259l\u0259ri \u0259hat\u0259 etm\u0259kl\u0259, ali d&ouml;vl\u0259t hakimiyy\u0259ti, m\u0259hk\u0259m\u0259 hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131n\u0131n v\u0259 b\u0259l\u0259diyy\u0259l\u0259rin i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259, insan h&uuml;quqlar\u0131 v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n daha s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259min edilm\u0259sin\u0259, h&uuml;quq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n m&uuml;dafi\u0259sind\u0259 d&ouml;vl\u0259t v\u0259 b\u0259l\u0259diyy\u0259l\u0259rin m\u0259suliyy\u0259tinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na y&ouml;n\u0259lmi\u015fdir.<\/p>\n<p><strong>\u018fliyeva Selenay -N\u0259rimanov rayonunun f\u0259al g\u0259nci<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fvv\u0259lc\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiya qurulu\u015funun tarixin\u0259 q\u0131sa bir ekskurs ed\u0259k. 1918&ndash;1920-ci ill\u0259rd\u0259 23 ay m&ouml;vcud olmu\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C&uuml;mhuriyy\u0259ti d&ouml;vl\u0259tin \u0259sas Qanununu q\u0259bul ed\u0259 bilm\u0259mi\u015f v\u0259 bol\u015fevikl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunmu\u015fdu.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-133802","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=133802"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133802\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=133802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=133802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=133802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}