{"id":131384,"date":"2021-10-11T11:34:02","date_gmt":"2021-10-11T07:34:02","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=131384","title":{"rendered":"Y\u00fcz ill\u0259rin, min ill\u0259rin informasiyas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 saxlayan Alban abid\u0259l\u0259ri &#8211; <font color=red><b>FOTO<\/b><\/font>"},"content":{"rendered":"<p><strong>Kiml\u0259rins\u0259 \u0259li il\u0259 tarixi ke&ccedil;mi\u015fimizi yox etm\u0259y\u0259 &ccedil;al\u0131\u015f\u0131rlar<\/strong><\/p>\n<p>Ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri ad\u0259t\u0259n &ccedil;ay v\u0259 ya dig\u0259r su h&ouml;vz\u0259l\u0259rin\u0259 yax\u0131n \u0259razid\u0259 sal\u0131n\u0131rd\u0131. Bu m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Q\u0259b\u0259l\u0259 rayonunun \u018fmirvan k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, D\u0259st\u0259maz &ccedil;ay\u0131 sahilind\u0259 q\u0259dim alban ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni olub. Yax\u0131nl\u0131qdak\u0131 me\u015f\u0259lik \u0259razid\u0259 q\u0259dim q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131n olmas\u0131 da bunun \u0259yani s&uuml;butudur.<br \/>\n\u018fmirvan k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259bind\u0259 m&uuml;\u0259llim i\u015fl\u0259diyim d&ouml;vrd\u0259 h\u0259min \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n alban q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131na-&uuml;&ccedil; Alban q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131 &ndash; ziyar\u0259t etmi\u015fdim.<\/p>\n<p>Q\u0259bir abid\u0259l\u0259rinin &uuml;z\u0259rind\u0259ki dam\u011falar\u0131n (h\u0259r hans\u0131 bir anlay\u0131\u015f\u0131n, ideyan\u0131n \u015f\u0259rti \u0259lam\u0259tini ifad\u0259 ed\u0259n i\u015far\u0259, r\u0259mzdir), r\u0259mz v\u0259 simvollar\u0131n z\u0259nginliyini g&ouml;r\u0259nd\u0259 &ccedil;ox t\u0259\u0259cc&uuml;bl\u0259nmi\u015fdim, &ccedil;&uuml;nki ba\u015fqa he&ccedil; bir yerd\u0259 &#8211; q\u0259bir da\u015flar\u0131nda &#8211; bu q\u0259d\u0259r z\u0259nginlik g&ouml;rm\u0259mi\u015fdim. G&ouml;r&uuml;n&uuml;r ki, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 onlar &ouml;t\u0259n \u0259srin 60-c\u0131 v\u0259 70-ci ill\u0259rd\u0259 arxeoloqlar\u0131n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olublar.<\/p>\n<p>Arxeoloq Firudin Q\u0259dirovun r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda ekspedisiya t\u0259\u015fkil olunub v\u0259 me\u015f\u0259lik \u0259razid\u0259ki q\u0259biristanl\u0131qlarda arxeoloji qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131b. Bu bar\u0259d\u0259 \u018fmirvan k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259binin direktoru \u018fmirxan Burzuyev deyir:<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2021\/november\/26\/medium\/eeee.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\n<em><strong>\u018fmirxan Burzuyev<\/strong><\/em><br \/>\n&ldquo; 1969-cu il idi. Tarix elml\u0259r namiz\u0259di Firudin Q\u0259dirovun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 me\u015f\u0259lik \u0259razid\u0259ki alban q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razid\u0259 arxeoloji qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131rd\u0131. H\u0259min vaxt Firudin Q\u0259dirov 1959-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n&nbsp;yarad\u0131lm\u0131\u015f Q\u0259b\u0259l\u0259&nbsp;arxeoloji&nbsp;ekspedisiyas\u0131 t\u0259rkibind\u0259 &ccedil;al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u018fmirvan k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259m me\u015f\u0259lik \u0259razid\u0259ki qaz\u0131nd\u0131 i\u015fl\u0259ri d\u0259 Q\u0259b\u0259l\u0259d\u0259 arxeoloji t\u0259dqiqatlar &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;irilirdi.<\/p>\n<p>Bir g&uuml;n Firudin Q\u0259dirov \u018fmirvan k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259binin r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 k&ouml;m\u0259klik g&ouml;st\u0259rilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;raci\u0259t etdi. Onun qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259ri apar\u0131lark\u0259n \u0259razid\u0259ki iri q\u0259bir da\u015flar\u0131ndan biri diqq\u0259tini c\u0259lb etmi\u015f, &uuml;z\u0259rind\u0259ki dam\u011falar mara\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 q\u0259bir da\u015f\u0131n\u0131 y&uuml;k ma\u015f\u0131n\u0131na y&uuml;kl\u0259yib Bak\u0131ya, Arxeologiya v\u0259 Etnoqrafiya institutuna aparmaq, dam\u011falar\u0131n m\u0259nalar\u0131n\u0131 &ouml;yr\u0259nm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 idi. Da\u015f a\u011f\u0131r oldu\u011fundan onu y&uuml;k ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131n (QAZ-51) ban\u0131na qald\u0131ra bilm\u0259mi\u015fdil\u0259r. Nadir N\u0259srullayev, Sabir Ayd\u0131nov, Arif Rizvanov, Sabir Rizvanov, Sabir M\u0259simov&nbsp; v\u0259 s. \u015fagirdl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t qrup yarad\u0131ld\u0131 v\u0259 k&ouml;m\u0259k g&ouml;st\u0259rilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n arxeoloji qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259ri apar\u0131lan \u0259raziy\u0259 g&ouml;nd\u0259rildil\u0259r. Q\u0259bir da\u015f\u0131 Bak\u0131ya, Arxeologiya v\u0259 Etnoqrafiya institutuna apar\u0131ld\u0131&rdquo;.<\/p>\n<p>\u0130kinci d\u0259f\u0259 bu \u0259razi 1970-ci ild\u0259 arxeoloqlar\u0131n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 oldu. \u018fmirvan k\u0259ndinin &ldquo;Ferma&rdquo; deyil\u0259n \u0259razisind\u0259 q\u0131\u015fa haz\u0131rl\u0131q m\u0259qs\u0259dil\u0259 silos quyusu qaz\u0131lark\u0259n q\u0259dim alban q\u0259biri- katakomba a\u015fkar olundu. Bu bar\u0259d\u0259 \u018fmirxan Burzuyev deyir: &nbsp;&ldquo;X\u0259b\u0259ri e\u015fid\u0259n kimi d\u0259rsl\u0259r aras\u0131 fasil\u0259d\u0259 m&uuml;\u0259lliml\u0259r\u0259 tap\u0131nt\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat verdim. Bel\u0259 q\u0259rara g\u0259ldik ki, bir qrup yarad\u0131ls\u0131n v\u0259 silos quyusu qaz\u0131lan yer\u0259 g&ouml;nd\u0259rilsin, qiym\u0259tli n\u0259 varsa toplan\u0131b m\u0259kt\u0259b\u0259 g\u0259tirilsin. Gecikm\u0259k olmazd\u0131, &ccedil;&uuml;nki olan-qalan n\u0259 varsa s\u0131nd\u0131r\u0131la, talan edil\u0259 bil\u0259rdi.<\/p>\n<p>\u0130lyas M\u0259mm\u0259dovun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 2-3 m&uuml;\u0259llim v\u0259 yuxar\u0131 sinif \u015fagirdl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t qrup yarad\u0131laraq qaz\u0131nt\u0131 yerin\u0259 g&ouml;nd\u0259rdik&rdquo;.<\/p>\n<p>Onlar q\u0259bir yerind\u0259 insan skeletin\u0259, bir-birind\u0259n z\u0259ngin saxs\u0131-gil qablara, t\u0259s\u0259rr&uuml;fat k&uuml;pl\u0259rin\u0259, m&ouml;h&uuml;r, tuncdan silah n&uuml;mun\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyalar\u0131na rast g\u0259lirl\u0259r v\u0259 &ccedil;\u0259tinlikl\u0259 d\u0259 olsa \u0259trafa da\u011f\u0131lm\u0131\u015f \u0259\u015fyalar\u0131-maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t qal\u0131qlar\u0131n\u0131 toplayaraq m\u0259kt\u0259b\u0259 g\u0259tirirl\u0259r. H\u0259min vaxt \u015eamax\u0131 rayonundan olan bir r\u0259ssam \u018fmirvan k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259bind\u0259 praktika ke&ccedil;irdi. O, h\u0259r bir \u0259\u015fyan\u0131n ayr\u0131ca \u015f\u0259kilini &ccedil;\u0259k\u0259r\u0259k sisteml\u0259\u015fdirir. \u015e\u0259kill\u0259r haz\u0131r olduqdan sonra m&uuml;\u0259lliml\u0259rin ad\u0131ndan Arxeologiya&nbsp;v\u0259&nbsp;Etnoqrafiya&nbsp;\u0130nstitutuna kollektiv m\u0259ktub yaz\u0131laraq g&ouml;nd\u0259rilir. Bir aydan sonra Q\u0259b\u0259l\u0259 rayonundan olan tarix elml\u0259r doktoru Qara \u018fhm\u0259dov h\u0259myerlisi F\u0259zli m&uuml;\u0259lliml\u0259 birlikd\u0259 m\u0259ktub \u0259sas\u0131nda m\u0259kt\u0259b\u0259 g\u0259lirl\u0259r.<\/p>\n<p>Qara \u018fhm\u0259dov, Arxeologiya sah\u0259sind\u0259 Tarix elml\u0259ri doktoru ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f ilk Az\u0259rbaycanl\u0131 alim idi. Arxeologiyaya dair monoqrafiyalar\u0131, elmi, elmi-k&uuml;tl\u0259vi kitablar\u0131 vard\u0131. Y\u0259ni bu sah\u0259nin m&uuml;t\u0259x\u0259ssisi idi. Bu bar\u0259d\u0259 m\u0259kt\u0259b direktoru \u018fmirxan Burzuyev deyir: &ldquo;Qara \u018fhm\u0259dov h\u0259r bir \u0259\u015fyan\u0131 diqq\u0259tl\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke&ccedil;irirdi, g&ouml;rd&uuml;kl\u0259rind\u0259n &ccedil;ox sevinirdi. Tap\u0131lm\u0131\u015f keramika n&uuml;mun\u0259l\u0259ri aras\u0131nda &uuml;z\u0259rin\u0259 m&uuml;xt\u0259lif r\u0259ngli boya il\u0259 nax\u0131\u015flar &ccedil;\u0259kilmi\u015f saxs\u0131 qab q\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131 b&ouml;y&uuml;k maraqla izl\u0259yirdi. H\u0259nd\u0259si, t\u0259bi\u0259t v\u0259 heyvan t\u0259svirl\u0259ri g&ouml;rd&uuml;kc\u0259 g&ouml;zl\u0259ri g&uuml;l&uuml;rd&uuml;. Tap\u0131lan \u0259\u015fyalar v\u0259 Qara \u018fhm\u0259dovun onlara reaksiyas\u0131 bel\u0259 dem\u0259y\u0259 \u0259sas verirdi ki, burada h\u0259yat t\u0259rzi y&uuml;ks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 inki\u015faf edib, y&uuml;ks\u0259k m\u0259d\u0259niyy\u0259t olub.<\/p>\n<p>Tunc x\u0259nc\u0259rin tap\u0131lmas\u0131n\u0131 is\u0259 q\u0259bird\u0259 y&uuml;ks\u0259k sosial statusa malik q\u0259dim tayfa ba\u015f&ccedil;\u0131s\u0131n\u0131n v\u0259 ya n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n birinin d\u0259fn edildiyini bildirdi.<br \/>\nQara \u018fhm\u0259dov h\u0259m d\u0259 tap\u0131lan maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t qal\u0131qlar\u0131n\u0131n tunc d&ouml;vr\u0259 aid oldu\u011funu s&ouml;yl\u0259di. Sonunda o, \u0259n qiym\u0259tli \u0259\u015fyalar\u0131 se&ccedil;di, &ouml;z&uuml; il\u0259 g&ouml;t&uuml;r&uuml;b Bak\u0131ya apard\u0131. Qalan \u0259\u015fyalardan is\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259 tarix gu\u015f\u0259si yarad\u0131ld\u0131&rdquo;.<br \/>\nBir m&uuml;dd\u0259td\u0259n sonra bu bar\u0259d\u0259 Qara \u018fhm\u0259dov &ouml;z m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeydl\u0259r etmi\u015fdi. Amma h\u0259min \u0259razi &ccedil;ox z\u0259if &ouml;yr\u0259nildi, daha do\u011frusu he&ccedil; &ouml;yr\u0259nilm\u0259di.<\/p>\n<p>\u018fmirvanl\u0131lar uzun ill\u0259r Arxeologiya&nbsp;v\u0259&nbsp;Etnoqrafiya&nbsp;\u0130nstitutundan ekspedisiya t\u0259\u015fkil olunaca\u011f\u0131na v\u0259 geni\u015f arxeoloji qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259rinin apar\u0131laca\u011f\u0131na inan\u0131rd\u0131lar. Lakin ill\u0259r bir-birini \u0259v\u0259z ets\u0259 d\u0259 n\u0259 g\u0259l\u0259n oldu, n\u0259 d\u0259 \u0259razinin geni\u015f ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 h\u0259yata ke&ccedil;irildi. Sonunda q\u0259birin tap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u0259razi k\u0259nd sakinl\u0259rin\u0259 h\u0259y\u0259tyan\u0131 sah\u0259 kimi payland\u0131, ya\u015fay\u0131\u015f evl\u0259ri tikildi. Tariximiz\u0259 i\u015f\u0131q sa&ccedil;acaq bir d&ouml;vr 2-3 metr d\u0259rinlikd\u0259&nbsp; bigan\u0259liyimizin qurban\u0131 oldu. Bu bigan\u0259lik yax\u0131nl\u0131qdak\u0131 me\u015f\u0259lik \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Alban q\u0259bir abid\u0259l\u0259rind\u0259n d\u0259 yan ke&ccedil;m\u0259di.<\/p>\n<p>M\u0259n 1991-c\u0131 ild\u0259 alban q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131na ziyar\u0259t ed\u0259nd\u0259 q\u0259bir da\u015flar\u0131 yerind\u0259 idi, q\u0131z\u0131l h\u0259risl\u0259ri \u0259razid\u0259 d\u0259lm\u0259-de\u015fikl\u0259r a&ccedil;mam\u0131\u015fd\u0131lar.<br \/>\nN\u0259hay\u0259t 30 ild\u0259n sonra, 2021-ci ild\u0259 Q\u0259b\u0259l\u0259y\u0259 s\u0259f\u0259rim zaman\u0131 yenid\u0259n Alban q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda oldum. G&ouml;rd&uuml;kl\u0259rimd\u0259n is\u0259 &ccedil;ox m\u0259yus qald\u0131m&#8230;<\/p>\n<p><strong>&ldquo;Tapd\u0131\u011f\u0131m muncuqlar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259y\u0259rli oldu\u011funu bilmirdim&rdquo;<\/strong><\/p>\n<p>Alban q\u0259bir da\u015flar\u0131 XXI \u0259srin \u0259vv\u0259lin\u0259d\u0259k ciddi da\u011f\u0131nt\u0131lara m\u0259ruz qalmam\u0131\u015fd\u0131. Metal v\u0259 q\u0131z\u0131l axtaran dedektor al\u0259tl\u0259r Q\u0259b\u0259l\u0259y\u0259 ayaq a&ccedil;d\u0131qdan sonra is\u0259 v\u0259ziyy\u0259t tamamil\u0259 d\u0259yi\u015fdi. Bu bar\u0259d\u0259 me\u015f\u0259lik \u0259razid\u0259 Alban q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n axtar\u0131\u015f\u0131nda m\u0259n\u0259 d\u0259st\u0259k olan Tarix \u0130nstitutunun doktorant\u0131 R\u0259\u015fad Seyidov deyir: &ldquo;Bizim k\u0259ndin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda kifay\u0259t q\u0259d\u0259r ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131 alban q\u0259birl\u0259ri, yar\u011fanl\u0131q \u0259razid\u0259 is\u0259 ma\u011fara var. Alban q\u0259birl\u0259ri bir \u0259razid\u0259 deyil, me\u015f\u0259nin m&uuml;xt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 topa \u015f\u0259klind\u0259dirl\u0259r. H\u0259min q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131n h&uuml;dudlar\u0131 daxilind\u0259 &ouml;l&uuml;l\u0259r m&uuml;xt\u0259lif qaydada d\u0259fn olunub v\u0259 q\u0259birl\u0259rin qurulu\u015fu onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, burada m&uuml;xt\u0259lif t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rin n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259fn olunub.<\/p>\n<p>Bu q\u0259biristanl\u0131qlardan biri d\u0259 bizim torpaq sah\u0259miz yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fir v\u0259 m\u0259n orada &ccedil;ox olmu\u015fam. H\u0259r bir q\u0259bir da\u015f\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 xat\u0131rlay\u0131ram. Onlar\u0131n aras\u0131nda x&uuml;susi se&ccedil;il\u0259n, &uuml;st&uuml;nd\u0259 ox &#8211; kaman, Alban xa&ccedil;\u0131, k&uuml;p, insan \u015f\u0259kill\u0259ri v\u0259 yaz\u0131lar olanlar vard\u0131. \u018fn iri q\u0259bir da\u015flar\u0131ndan biri d\u0259 yolun k\u0259nar\u0131nda idi. Amma bir g&uuml;n torpaq sah\u0259miz\u0259 ged\u0259nd\u0259 onu \u0259vv\u0259lki yerind\u0259 g&ouml;rm\u0259dim, bir k\u0259nara at\u0131lm\u0131\u015f, yeri is\u0259 qaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bunlar\u0131 q\u0131z\u0131l axtaranlar etmi\u015fdi. \u018ftraf\u0131 diqq\u0259tl\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke&ccedil;irdikd\u0259 bir ne&ccedil;\u0259 muncuq, tunc qolba\u011f\u0131 v\u0259 k&uuml;p par&ccedil;alar\u0131 tapd\u0131m. Qiym\u0259tli \u0259\u015fyalar\u0131 aparm\u0131\u015fd\u0131lar. O vaxt m\u0259kt\u0259bd\u0259 oxuyurdum, tapd\u0131\u011f\u0131m muncuq, qolba\u011f\u0131 v\u0259 k&uuml;p par&ccedil;as\u0131n\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259y\u0259rli oldu\u011funu bilmirdim. H\u0259r bir tap\u0131nt\u0131n\u0131n torpa\u011fa basd\u0131r\u0131lan vaxt, o \u0259razid\u0259 m&ouml;vcud olan ictimai, siyasi h\u0259yat\u0131n m\u0259nz\u0259r\u0259sini \u0259ks etdirdiyind\u0259n x\u0259b\u0259rsiz idim. M\u0259nim &uuml;&ccedil;&uuml;n adi b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyalar\u0131ndan ba\u015fqa bir \u015fey deyildil\u0259r. Uzun m&uuml;dd\u0259t evd\u0259 saxlad\u0131m, &ccedil;ox t\u0259\u0259ss&uuml;f ki, bu g&uuml;n onlar m\u0259nd\u0259 yoxdur, itibl\u0259r &rdquo;.<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2021\/november\/26\/medium\/t2.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\nS&ouml;hb\u0259t\u0259 davam ed\u0259n R\u0259\u015fad Seyidov maraql\u0131 bir m\u0259lumat da verdi. Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, o vaxtlar t\u0259s\u0259rr&uuml;fat k&uuml;pl\u0259ri bar\u0259d\u0259 d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. K\u0259nd sakinl\u0259rinin dediyin\u0259 g&ouml;r\u0259, saxs\u0131 k&uuml;pl\u0259rin b\u0259zisind\u0259 \u015f\u0259rab komponentl\u0259rinin izi qal\u0131bm\u0131\u015f. Bu onu g&ouml;st\u0259rir ki, Qafqaz Albaniyas\u0131 q\u0259dim \u015f\u0259rab&ccedil;\u0131l\u0131q m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olub.<\/p>\n<p>Ha\u015fiy\u0259: Aliml\u0259rin bildirdiyin\u0259 g&ouml;r\u0259, 2400 il bundan \u0259vv\u0259l q\u0259b\u0259l\u0259lil\u0259r indi oldu\u011fu kimi tax\u0131l&ccedil;\u0131l\u0131q, heyvandarl\u0131q, ba\u011f&ccedil;\u0131l\u0131q, &uuml;z&uuml;m&ccedil;&uuml;l&uuml;k v\u0259 \u015f\u0259rab&ccedil;\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olublar. \u015e\u0259raba d\u0259rman kimi, insanlararas\u0131 m&uuml;nasib\u0259tl\u0259ri h\u0259liml\u0259\u015fdir\u0259n amil kimi, d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259y\u0259 t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259n madd\u0259 v\u0259 &ccedil;ox qiym\u0259tli mal kimi bax\u0131blar \u015e\u0259rab\u0131n dindarl\u0131q, \u0259cza&ccedil;\u0131l\u0131q, c\u0259miyy\u0259t &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259h\u0259miyy\u0259ti b&ouml;y&uuml;k olub.<\/p>\n<p><strong>Bigan\u0259liyinmiz&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>S&ouml;hb\u0259t ed\u0259 &#8211; ed\u0259 Alban q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131na do\u011fru getdik. Kol &#8211; kos basm\u0131\u015f \u0259razid\u0259n ke&ccedil;\u0259r\u0259k me\u015f\u0259liy\u0259 daxil olmaq m&uuml;mk&uuml;n olmad\u0131. Kollu\u011fun \u0259traf\u0131ndan f\u0131rlanaraq zo\u011fal a\u011fac\u0131n\u0131n yan\u0131ndak\u0131 a&ccedil;\u0131q sah\u0259d\u0259n q\u0259biristanl\u0131\u011fa daxil olduq.<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2021\/november\/26\/medium\/t1.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\n\u018frazid\u0259 is\u0259 s\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, topa \u015f\u0259kilind\u0259 y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f q\u0259bir da\u015flar\u0131, &ccedil;uxurlar, &ccedil;alalar v\u0259 mal &#8211; qara vard\u0131. Sanki in\u0259kl\u0259rin otlaq sah\u0259sidir. Bunlar xalq\u0131m\u0131z\u0131n &ccedil;ox\u0259srlik tarixi ke&ccedil;mi\u015find\u0259n yadigar qalm\u0131\u015f tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259rirdi. Bu h\u0259m d\u0259 m&uuml;vafiq orqanlar\u0131n m\u0259suliyy\u0259tsizliyi v\u0259 bizim tarixi irsimiz\u0259 bigan\u0259liyimizin n\u0259tic\u0259si idi. Halbuki \u0259razi m&uuml;hafiz\u0259 olunmal\u0131, qorunmal\u0131 idi. \u018fg\u0259r qoruya bilmiriks\u0259 v\u0259 &ldquo;Biz m&uuml;s\u0259lman\u0131q, q\u0259bir da\u015flar\u0131nda xa&ccedil; var, biz\u0259 aid deyil &rdquo; t\u0259f\u0259kk&uuml;r&uuml; il\u0259 ya\u015fay\u0131r\u0131qsa, onda bir &ccedil;ox tarixi abid\u0259l\u0259rimiz\u0259 ba\u015fqalar\u0131 sahib &ccedil;\u0131xacaq, &ouml;z&uuml;nk&uuml;l\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k, &ldquo;m\u0259nimdir&rdquo; dey\u0259c\u0259kl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r kimi.<\/p>\n<p>Unutmayaq ki, onlar ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda m\u0259skunla\u015f\u0131b, sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 bu torpaqlar\u0131 &ouml;z&uuml;n&uuml;nk&uuml; elan etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n tarixi abid\u0259l\u0259rimiz\u0259 g&ouml;z dikib, imkan daxilind\u0259 onu &ouml;yr\u0259nib v\u0259 daha sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 is\u0259 m\u0259nims\u0259yib v\u0259 n\u0259hay\u0259t, onlar\u0131 &ouml;z&uuml;n&uuml;n maddi &#8211; m\u0259n\u0259vi irs n&uuml;mun\u0259l\u0259ri elan edib, tirajlay\u0131b v\u0259 yay\u0131blar. Erm\u0259nil\u0259r beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259tin r\u0259yini &ccedil;irkin niyy\u0259tl\u0259rin\u0259 istiqam\u0259tl\u0259ndirm\u0259y\u0259 &ccedil;al\u0131\u015f\u0131blar. Bu bar\u0259d\u0259 yaz\u0131&ccedil;\u0131 F\u0259xri U\u011furlu yaz\u0131r: &ldquo;B\u0259li, Albaniya \u0259halisinin &ccedil;oxu sonradan m&uuml;s\u0259lmanla\u015fd\u0131, ancaq bu, &ouml;z&uuml;nd\u0259n \u0259vv\u0259lki dini-m\u0259d\u0259ni irs\u0259 bigan\u0259 yana\u015fma\u011fa b\u0259ra\u0259t qazand\u0131rm\u0131r.<\/p>\n<p>Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, yem\u0259y\u0259nin pay\u0131n\u0131 yey\u0259rl\u0259r &ndash; bir d\u0259 onda ay\u0131ld\u0131q ki, Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259ki xristian m\u0259d\u0259niyy\u0259ti qal\u0131qlar\u0131 b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyaya erm\u0259ni-qriqorian irsi kimi t\u0259qdim olunur&rdquo;.<\/p>\n<p>Qeyd edim ki, son d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 alban dini &#8211; m\u0259d\u0259ni irsin\u0259 sahib &ccedil;\u0131xmaq iddias\u0131nda olan g&uuml;rc&uuml;l\u0259r d\u0259 f\u0259alla\u015f\u0131b.<\/p>\n<p><strong>&#8230; v\u0259 \u015fayi\u0259l\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>Me\u015f\u0259lik \u0259razid\u0259ki alban q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131nda \u015fayi\u0259l\u0259rin d\u0259 rolu az olmay\u0131b. Bu bar\u0259d\u0259 R\u0259\u015fad Seyidov deyir: &ldquo;M\u0259kt\u0259bd\u0259 oxuyurdum. Q\u0259dim q\u0259birl\u0259rd\u0259 q\u0131z\u0131l\u0131n olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 \u015fayi\u0259l\u0259r b&ouml;y&uuml;k s&uuml;r\u0259tl\u0259 yay\u0131ld\u0131, nam\u0259lum adamlar q\u0131z\u0131l axtarmaq ad\u0131 il\u0259 kort\u0259bii qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259ri apard\u0131lar. Bu q\u0259bir abid\u0259l\u0259rin b&ouml;y&uuml;k \u0259ks\u0259riyy\u0259ti onlar t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131. Y&uuml;z ill\u0259rin, min ill\u0259rin informasiyas\u0131n\u0131 &ouml;z&uuml;nd\u0259 saxlayan abid\u0259l\u0259r m\u0259hv edildi. Bu cinay\u0259tdir!&rdquo;<\/p>\n<p>B\u0259li, cinay\u0259tdir! Bu cinay\u0259td\u0259 onlarla birlikd\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n, q\u0259bir abid\u0259l\u0259rinin yeri bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat ver\u0259n, y\u0259ni onlarla ortaq olan yerli sakinl\u0259r d\u0259 cavabdehlik da\u015f\u0131y\u0131rlar. \u018fslind\u0259 ham\u0131s\u0131 bir yerd\u0259 i\u015fl\u0259yib. Qiym\u0259tli bir \u015fey tapan kimi &ouml;z aralar\u0131nda b&ouml;l&uuml;\u015f&uuml;bl\u0259r, d\u0259llallara y&uuml;ks\u0259k qiym\u0259t\u0259 sat\u0131blar. \u0130stisna deyil ki, bir hiss\u0259si &ouml;lk\u0259d\u0259n &ccedil;\u0131xar\u0131laraq erm\u0259nil\u0259r\u0259 sat\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>R\u0259\u015fad Seyidovun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, bu rayonun \u0259razisind\u0259 birinci hadis\u0259 deyil. \u018fvv\u0259ll\u0259r d\u0259 Q\u0259b\u0259l\u0259 rayonunun m&uuml;xt\u0259lif \u0259razil\u0259rind\u0259 q\u0131z\u0131l axtaranlar b\u0259d niyy\u0259tl\u0259rini h\u0259yata ke&ccedil;irmi\u015fdil\u0259r. Yiy\u0259sizlik, laqeyd m&uuml;nasib\u0259t s\u0259b\u0259bind\u0259n q\u0259dim q\u0259biristanl\u0131qlar, dini xatir\u0259 abid\u0259l\u0259ri, dig\u0259r d\u0259fn yerl\u0259ri, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n, kurqanlar v\u0259 torpaq q\u0259birl\u0259r kompleksl\u0259ri, k&uuml;p q\u0259birl\u0259r, q\u0259dim t\u0259s\u0259rr&uuml;fat yerl\u0259rinin qal\u0131qlar\u0131 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, qiym\u0259tli n\u0259 varsa o\u011furlanm\u0131\u015fd\u0131. &ldquo;Bir tarix&ccedil;i kimi bu, m\u0259ni &ccedil;ox narahat edir. El\u0259 bil ki, kiml\u0259rins\u0259 \u0259li il\u0259 bu tarixi ke&ccedil;mi\u015fimizi q\u0259sd\u0259n yox etm\u0259y\u0259 &ccedil;al\u0131\u015f\u0131rlar&rdquo;,- o deyir.<\/p>\n<p><strong>Axtar\u0131\u015f\u0131m u\u011fursuz oldu<\/strong><\/p>\n<p>Ba\u015f\u0131m\u0131z s&ouml;hb\u0259t\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131ndan az qala q\u0259bir da\u015flar\u0131ndan birinin alt\u0131nda qaz\u0131lm\u0131\u015f &ccedil;uxura d&uuml;\u015f\u0259c\u0259kdim. Bir an &ouml;z&uuml;m&uuml; toparlad\u0131m, diqq\u0259tl\u0259 ornament v\u0259 m&uuml;xt\u0259lif elementl\u0259rl\u0259 z\u0259ngin d&ouml;rdbucaq formas\u0131nda olan q\u0259bir da\u015f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke&ccedil;irdim. Da\u015f\u0131n alt\u0131nda 1.5 &ndash; 2 metr d\u0259rinlikd\u0259 &ccedil;uxur qaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Onun &ccedil;&ouml;km\u0259m\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n is\u0259 alt\u0131na uzununa dir\u0259kl\u0259r, a\u011fac tirl\u0259r qoyulmu\u015fdu. &ldquo;&Ccedil;uxurda q\u0131z\u0131l h\u0259risl\u0259rind\u0259n ola bilsin ki, n\u0259s\u0259 qal\u0131b&rdquo; d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259si il\u0259 onun i&ccedil;\u0259risin\u0259 d&uuml;\u015f&uuml;b &ldquo;axtar\u0131\u015f\u0131m\u0131&rdquo; davam etdirs\u0259m d\u0259, k&uuml;p q\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131nda ba\u015fqa he&ccedil; n\u0259 tapmad\u0131m. Kimliyi bilinm\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r tarixi m\u0259zar\u0131 b\u0259rbad hala salm\u0131\u015fd\u0131lar. Bir s&ouml;zl\u0259 tayfa ba\u015f&ccedil;\u0131s\u0131na v\u0259 ya tayfa iyerarxiyas\u0131nda y&uuml;ks\u0259k m&ouml;vqe tutan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 aid oldu\u011fu ehtimal olunan q\u0259bird\u0259ki s&uuml;m&uuml;kl\u0259r &ccedil;\u0131xar\u0131l\u0131b \u0259trafa at\u0131lm\u0131\u015f, k&uuml;pl\u0259r s\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, qiym\u0259tli \u0259\u015fyalar\u0131 o\u011furlanm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2021\/november\/26\/medium\/tertt.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\n3 &#8211; 4 metr aral\u0131da torpaq t\u0259p\u0259si daha d\u0259rin &ccedil;uxurdan x\u0259b\u0259r verirdi. Yan\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131m, qaz\u0131lm\u0131\u015f &ccedil;uxur 3 metrd\u0259n d\u0259rin idi v\u0259 ekskavatorla qaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bu da \u0259razid\u0259ki q\u0259birl\u0259rin d\u0259rinliyinin \u0259n az\u0131 1,2 m-d\u0259n 3,1 m-\u0259 q\u0259d\u0259r oldu\u011fundan x\u0259b\u0259r verirdi. Da\u011f\u0131nt\u0131 yaln\u0131z bu iki q\u0259birl\u0259 ba\u011fl\u0131 deyildi. \u018ftrafdak\u0131 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f q\u0259bir da\u015flar\u0131n\u0131n b&ouml;y&uuml;k \u0259ks\u0259riyy\u0259ti tamamil\u0259 m\u0259hv edilmi\u015fdi &#8211; qaz\u0131lm\u0131\u015f q\u0259birl\u0259r, s\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ba\u015f v\u0259 sin\u0259 da\u015flar\u0131&#8230; Xo\u015f olmayan ac\u0131nacaql\u0131 m\u0259nz\u0259r\u0259 vard\u0131.<\/p>\n<p>Bu da\u011f\u0131nt\u0131lar aras\u0131nda yar\u0131 torpa\u011fa batm\u0131\u015f v\u0259 &uuml;z\u0259rind\u0259 xa&ccedil; olan da\u015f mara\u011f\u0131ma s\u0259b\u0259b oldu. Onun \u0259traf\u0131n\u0131 t\u0259mizl\u0259m\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n xeyli z\u0259hm\u0259t &ccedil;\u0259km\u0259li oldum. Xa&ccedil; da\u015f\u0131 daha &ccedil;ox Yeniv\u0259ng xa&ccedil; da\u015flar\u0131na ox\u015fay\u0131rd\u0131 v\u0259 q\u0259bir da\u015f\u0131n\u0131n bir par&ccedil;as\u0131 idi. Q\u0131z\u0131l h\u0259risl\u0259ri &ldquo;q\u0259bir da\u015f\u0131n\u0131n i&ccedil;\u0259risind\u0259 q\u0131z\u0131l var&rdquo; d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259si il\u0259 onu s\u0131nd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. Bu siz\u0259 q\u0259rib\u0259 g\u0259lm\u0259sin, do\u011frudan da q\u0259bir da\u015flar\u0131 s\u0131nd\u0131r\u0131laraq ic\u0259risind\u0259 q\u0131z\u0131l axtar\u0131l\u0131b. \u018ftrafa s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f s\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f da\u015flar da bunun s&uuml;butudur.<\/p>\n<p>&Uuml;r\u0259ka\u011fr\u0131d\u0131c\u0131 bir m\u0259nz\u0259r\u0259ni seyr etm\u0259k m\u0259nim &uuml;&ccedil;&uuml;n &ccedil;ox a\u011f\u0131r idi. H\u0259m d\u0259 ona g&ouml;r\u0259 a\u011f\u0131r idi ki, q\u0259bir da\u015flar\u0131ndak\u0131 dam\u011falar, r\u0259mzl\u0259r ke&ccedil;mi\u015fimiz\u0259, tariximiz\u0259 i\u015f\u0131q sa&ccedil;sa da, \u0259ks\u0259riyy\u0259timiz bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumats\u0131z\u0131q. Bu m\u0259n\u0259 onlar\u0131n m\u0259nas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rma aparma\u011fa z&ouml;vq etdi. \u018fld\u0259 etdiyim m\u0259lumatlar\u0131 oxucularla b&ouml;l&uuml;\u015fm\u0259yi &ouml;z&uuml;m\u0259 borc bildim.<\/p>\n<p><strong>&Ouml;yr\u0259nm\u0259k ist\u0259yi&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Q\u0259bir da\u015flar\u0131nda \u0259n &ccedil;ox diqq\u0259timi &ccedil;\u0259k\u0259n d\u0259 onlar\u0131n &uuml;z\u0259rind\u0259 h\u0259kk olunmu\u015f b\u0259rab\u0259rt\u0259r\u0259fli xa&ccedil;lar oldu v\u0259 dem\u0259k olar ki, bir-birin\u0259 ox\u015far idil\u0259r. Tan\u0131nm\u0131\u015f ingilis alimi A. Van bu bar\u0259d\u0259 yaz\u0131r: &quot;Qafqaz albanlar\u0131n\u0131n q\u0259dimd\u0259n riay\u0259t etdikl\u0259ri v\u0259 h\u0259l\u0259 o zamanlar m\u0259rhumun xatir\u0259sini yad etm\u0259k kimi saxlanm\u0131\u015f ad\u0259t\u0259 g&ouml;r\u0259 ucald\u0131lan ads\u0131z q\u0259bir da\u015flar\u0131 &ndash; xa&ccedil; da\u015flar\u0131 vard\u0131&quot;.<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2021\/november\/26\/medium\/t5.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\nBu xa&ccedil; da\u015flar\u0131 b\u0259dii ornament v\u0259 elementl\u0259ri il\u0259 &ccedil;ox z\u0259ngin idil\u0259r. G&uuml;rc&uuml; alimi A. \u015eanidzenin 1938-ci ild\u0259 &ccedil;ap olunmu\u015f &ldquo; Qafqaz Albanlar\u0131n\u0131n yeni k\u0259\u015ff edilmi\u015f \u0259lifbas\u0131 v\u0259 elm &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259h\u0259miyy\u0259ti&rdquo; \u0259s\u0259rind\u0259 bildirilir: &ldquo;Qafqaz Albaniyas\u0131 erk\u0259n xristianl\u0131q inc\u0259s\u0259n\u0259tinin meydana &ccedil;\u0131xmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 tamamil\u0259 orijinal, &ouml;z&uuml;n\u0259m\u0259xsus yolla getmi\u015fdir. B&uuml;t&uuml;n alban yaz\u0131l\u0131 da\u015flar\u0131n\u0131n &uuml;z\u0259rind\u0259ki xristianl\u0131\u011fa q\u0259d\u0259rki inamlar\u0131n v\u0259 kainat q&uuml;vv\u0259l\u0259rinin qanunauy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 dini-b\u0259dii qanunlara tabe edilmi\u015f &ouml;z&uuml;n\u0259m\u0259xsus t\u0259svirl\u0259r t\u0259\u015fkil edir ki, bu da ba\u015fqa xalqlar\u0131n xa&ccedil; t\u0259svirl\u0259rind\u0259 yoxdur. Odur ki, alban da\u015f yaz\u0131 n&uuml;mun\u0259l\u0259rinin (xa&ccedil; da\u015flar\u0131n\u0131n, ba\u015f da\u015flar\u0131n\u0131n v\u0259 ni\u015fan da\u015flar\u0131n\u0131n) bu c&uuml;r orijinall\u0131\u011f\u0131 v\u0259 &ouml;z&uuml;n\u0259m\u0259xsuslu\u011fu onu dig\u0259r xalqlar\u0131n da\u015f yaz\u0131 n&uuml;mun\u0259l\u0259rind\u0259n k&ouml;kl&uuml; sur\u0259td\u0259 f\u0259rql\u0259ndirir&rdquo;.<\/p>\n<p>Daha sonra g&uuml;rc&uuml; alimi yaz\u0131r: &ldquo;Alban xa&ccedil;\u0131 d&uuml;nyada yegan\u0259 xa&ccedil;d\u0131r ki, xristianl\u0131\u011fa q\u0259d\u0259rki inamlar\u0131n v\u0259 kainat\u0131 d\u0259rketm\u0259nin \u0259lam\u0259tl\u0259rini &ouml;z&uuml;nd\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdir\u0259n i\u015far\u0259l\u0259r\u0259 malikdir. Bu xa&ccedil;lar\u0131n b&uuml;t&uuml;n kompozisiyalar\u0131 g&ouml;yl\u0259 yerin \u0259laq\u0259si, g&uuml;n\u0259\u015f, i\u015f\u0131q, nur v\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131q simvolu kimi \u0259ks olunmu\u015fdur. B&uuml;t&uuml;n alban yaz\u0131l\u0131 da\u015flar\u0131n\u0131n &uuml;z\u0259rind\u0259ki xristianl\u0131\u011fa q\u0259d\u0259rki inamlar\u0131n v\u0259 kainat q&uuml;vv\u0259l\u0259rinin qanunauy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 dini-b\u0259dii qanunlara tabe edilmi\u015f &ouml;z&uuml;n\u0259m\u0259xsus t\u0259svirl\u0259r t\u0259\u015fkil edir ki, bu da ba\u015fqa xalqlar\u0131n xa&ccedil; t\u0259svirl\u0259rind\u0259 yoxdur&rdquo;.<\/p>\n<p>Buradan da ayd\u0131n olur ki, bu xa&ccedil;lar albanlar\u0131n xristianl\u0131qdan \u0259vv\u0259l g&uuml;n\u0259\u015f\u0259 v\u0259 oda sitayi\u015f etdiyini g&ouml;st\u0259rir, xristianl\u0131\u011fa q\u0259d\u0259rki elementl\u0259r v\u0259 dini ayinl\u0259rl\u0259 birba\u015fa ba\u011fl\u0131d\u0131r.<br \/>\nQ\u0259bir da\u015flar\u0131nda diqq\u0259timi &ccedil;\u0259k\u0259n dig\u0259r bir &ouml;z\u0259llik is\u0259 Alban xa&ccedil;\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259fl\u0259rinin ucunun sonda &uuml;&ccedil; t\u0259r\u0259f\u0259 \u015fax\u0259l\u0259nm\u0259si, yarpaqlar\u0131n olmas\u0131d\u0131r ki, bu da onu qriqoryan xa&ccedil;\u0131ndan f\u0259rql\u0259ndirir v\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q sal\u0131nma ehtimal\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131ra endirir.<\/p>\n<p>\u0130nna Simirnova 2006-c\u0131 i\u0131d\u0259 Moskvada &ccedil;ap olunmu\u015f&nbsp; &quot;Xa&ccedil;\u0131n Gizli Tarixi&quot; kitab\u0131nda&nbsp; yaz\u0131r: Alban xa&ccedil;lar\u0131 &uuml;&ccedil; yarpaql\u0131d\u0131r v\u0259 &ldquo;g&uuml;l-yarpaq&rdquo; xa&ccedil;lar n&ouml;v&uuml;n\u0259 aid edilirl\u0259r. Bunlara m&uuml;\u0259yy\u0259n \u0259d\u0259biyyatda &ldquo;liliyafl&uuml;or&rdquo; xa&ccedil;\u0131 da deyirl\u0259r v\u0259 bu xa&ccedil;lar\u0131n qol-qanadlar\u0131ndak\u0131 &ldquo;&uuml;&ccedil;l&uuml;k&rdquo; albanlar\u0131n q\u0259dim inanclar\u0131n\u0131 (G&uuml;n\u0259\u015f, Ay v\u0259 Od) t\u0259sbit edir&rdquo;.<\/p>\n<p><strong>D&ouml;rd dam\u011fada d&ouml;rd xa&ccedil;<\/strong><\/p>\n<p>Alban q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda diqq\u0259timi &ccedil;\u0259k\u0259n bir ba\u015f da\u015f\u0131n\u0131 da x&uuml;susil\u0259 qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. Onu ba\u015fqalar\u0131ndan f\u0259rql\u0259ndir\u0259n d&ouml;rd dair\u0259 formas\u0131ndak\u0131 dam\u011fada d&ouml;rd b\u0259rab\u0259rt\u0259r\u0259fli xa&ccedil; olmas\u0131 idi. Buna ilk d\u0259f\u0259 \u0259kin sah\u0259sinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Alban q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda rast g\u0259lmi\u015fdim. M\u0259nim &uuml;&ccedil;&uuml;n &ccedil;ox maraql\u0131 idi. N\u0259 &uuml;&ccedil;&uuml;n bir ba\u015fda\u015f\u0131ndak\u0131 d&ouml;rd dam\u011fada d&ouml;rd xa&ccedil; var. S\u0259n dem\u0259 bu d&ouml;rd c\u0259h\u0259tin r\u0259mzidir &#8211; \u015e\u0259rqi, Q\u0259rbi, \u015eimal\u0131 v\u0259 C\u0259nubu v\u0259 dair\u0259vi h\u0259r\u0259k\u0259ti simvoliz\u0259 edir.<br \/>\nEl\u0259c\u0259 d\u0259 t\u0259bi\u0259tin d&ouml;rd &uuml;ns&uuml;r&uuml;n&uuml; &ndash; Odu, Suyu, Torpa\u011f\u0131 v\u0259 Havan\u0131 &ouml;z&uuml;nd\u0259 \u0259ks etdirir.<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2021\/november\/26\/medium\/t12.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\nBu bar\u0259d\u0259 &nbsp;Dini Qurumlarla \u0130\u015f &uuml;zr\u0259 D&ouml;vl\u0259t Komit\u0259sinin \u015f&ouml;b\u0259 m&uuml;diri Sadiq Mirz\u0259yev yaz\u0131r: &ldquo; Xristianl\u0131\u011f\u0131n burada yay\u0131l\u0131b q\u0259bul edilm\u0259sin\u0259d\u0259k albanlar m&uuml;xt\u0259lif tanr\u0131lara &ndash; G&uuml;n\u0259\u015f tanr\u0131s\u0131na, G&ouml;y tanr\u0131s\u0131na, Ay tanr\u0131s\u0131na v\u0259 dig\u0259r s\u0259ma cisiml\u0259rin\u0259, h\u0259m&ccedil;inin t\u0259bi\u0259t q&uuml;vv\u0259l\u0259rin\u0259 &#8211; suya, oda, torpa\u011fa sitayi\u015f edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130lk orta \u0259sr m&uuml;\u0259llifl\u0259rinin m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, Xristianl\u0131\u011f\u0131n q\u0259buluna q\u0259d\u0259r yerli \u0259halinin bir hiss\u0259si b&uuml;tp\u0259r\u0259st olmu\u015fdur. B&uuml;tp\u0259r\u0259stliy\u0259 aid m\u0259b\u0259dl\u0259r Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda m&uuml;h&uuml;m rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. &Ouml;lk\u0259d\u0259 m&uuml;xt\u0259lif d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 &ccedil;oxallahl\u0131l\u0131q, b&uuml;tp\u0259r\u0259stlik, at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stliyin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 arxeoloji ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 tap\u0131lan kurqanlar, da\u015f qutu v\u0259 torpaq q\u0259birl\u0259r, katakombalar, sarkofaqlar, k&uuml;p q\u0259birl\u0259r v\u0259 s. t\u0259sdiql\u0259yir. Bu tap\u0131nt\u0131lar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259halinin d\u0259fn ad\u0259tl\u0259ri v\u0259 dini h\u0259yat\u0131 bar\u0259d\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n t\u0259s\u0259vv&uuml;rl\u0259r formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r&rdquo;.<br \/>\nM\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki, alban xa&ccedil;lar\u0131 &ouml;z&uuml;n&uuml;n daha &ccedil;ox klassik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131b, xristianl\u0131\u011fa q\u0259d\u0259rki inamlar\u0131n v\u0259 kainat q&uuml;vv\u0259l\u0259rinin qanunauy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 dini-b\u0259dii qanunlara tabe edilib. Dem\u0259li, bu da xristianl\u0131qdan &ouml;nc\u0259 Albaniyada m&ouml;vcud olmu\u015f inanclar\u0131n qal\u0131qlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Tale v\u0259 c\u0259nn\u0259tin simvolu<\/strong><\/p>\n<p>Alban q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131ndak\u0131 ba\u015f da\u015flar\u0131nda bir dam\u011faya (svastika) da tez-tez rast g\u0259lirdim. Ayd\u0131nd\u0131r ki onun n\u0259 m\u0259na da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 da mara\u011f\u0131ma s\u0259b\u0259b oldu. M\u0259lum oldu ki bu dam\u011fa m&uuml;xt\u0259lif m\u0259na da\u015f\u0131y\u0131r. \u018fvv\u0259lc\u0259 G&uuml;n\u0259\u015f r\u0259mzi olan dam\u011fa (svastika), sonralar &ldquo;&ccedil;\u0259rxi f\u0259l\u0259k&rdquo; ifad\u0259sind\u0259 qalm\u0131\u015f, sonsuzluq, \u0259b\u0259diyy\u0259t m\u0259nas\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. Zaman\u0131n sonsu\u011flu\u011fu v\u0259 &ouml;lm\u0259zliyi m\u0259nas\u0131n\u0131 verir. Bu h\u0259m d\u0259 &ldquo;Dair\u0259vi tarix (zaman) anlay\u0131\u015f\u0131&rdquo;, y\u0259ni, zaman\u0131n bir &ccedil;arx, t\u0259k\u0259r kimi daim t\u0259krarlanan t\u0259s\u0259vv&uuml;r edilm\u0259si, gedib-geri qay\u0131d\u0131\u015f\u0131, f\u0131rlan\u0131\u015f\u0131 kimi ba\u015fa d&uuml;\u015f&uuml;l&uuml;r. Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r dair\u0259vi h\u0259r\u0259k\u0259tin sonu \u0259vv\u0259l\u0259, ba\u015flan\u011f\u0131ca qay\u0131d\u0131\u015fd\u0131r. &nbsp;Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n m&ouml;h&uuml;r&nbsp; dam\u011fas\u0131d\u0131r.<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2021\/november\/26\/medium\/t10.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\nBu dam\u011fan\u0131n ba\u015fqa m\u0259nalar\u0131 da var; m\u0259s\u0259l\u0259n, q\u0259dim t&uuml;rkl\u0259rd\u0259 bu dam\u011fa Tanr\u0131, G&uuml;n\u0259\u015fi v\u0259 qartal m\u0259nas\u0131n\u0131 verir. \u0130nsan\u0131 qoruyan, onu m&uuml;dafi\u0259 ed\u0259n simvoldur; Daha do\u011frusu tale v\u0259 c\u0259nn\u0259tin simvoludur. Onun pis ruhlar\u0131n m\u0259zara girm\u0259sin\u0259 icaz\u0259 verm\u0259diyin\u0259 v\u0259 m\u0259rhumu m&uuml;mk&uuml;n \u0259zabdan azad etdiyin\u0259 inan\u0131l\u0131rd\u0131. G&ouml;r&uuml;n&uuml;r bu q\u0259bir da\u015f\u0131nda bu m\u0259nan\u0131 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 daha inand\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Dem\u0259li, ba\u015f da\u015f\u0131ndak\u0131 bu dam\u011fa c\u0259nn\u0259t\u0259 i\u015far\u0259dir v\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xsin yax\u0131nlar\u0131n\u0131n onun c\u0259nn\u0259t\u0259 d&uuml;\u015fm\u0259, rahatl\u0131q tapmas\u0131 arzusunun g&ouml;st\u0259ricisidir.<br \/>\nQeyd edim ki, bu dam\u011fadan xal&ccedil;a&ccedil;\u0131l\u0131qda da istifad\u0259 olunur v\u0259 xal&ccedil;an\u0131n \u0259hd-peyman olaraq toxundu\u011funu bildirir.<\/p>\n<p><strong>Ox-yay dam\u011fas\u0131 hakimiyy\u0259t r\u0259mzidir<\/strong><\/p>\n<p>Q\u0259bir da\u015flar\u0131nda ox-yay dam\u011fas\u0131 da xeyli maraql\u0131d\u0131r. \u018fvv\u0259lc\u0259 d\u0259fn olunan \u015f\u0259xsin ov&ccedil;u, d&ouml;y&uuml;\u015f&ccedil;&uuml; oldu\u011fu q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259ldim. D&uuml;\u015f&uuml;nd&uuml;m ki, h\u0259min \u015f\u0259xs&nbsp; sakinl\u0259rin ov \u0259ti il\u0259 t\u0259min olunmas\u0131nda v\u0259 ya d&ouml;y&uuml;\u015fl\u0259rd\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131qlar g&ouml;st\u0259rib v\u0259 bu s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n d\u0259 h&ouml;rm\u0259t \u0259lam\u0259ti olaraq onun q\u0259bir da\u015f\u0131nda ox-yay h\u0259kk olunub. Amma yan\u0131ld\u0131m, t\u0259sad&uuml;f\u0259n \u0259lim\u0259 Araz Qurbanovun &ldquo;Dam\u011falar, r\u0259mzl\u0259r&hellip; m\u0259nims\u0259l\u0259r&rdquo; kitab\u0131 d&uuml;\u015fd&uuml; v\u0259 kitabda damqan\u0131n &ccedil;ox f\u0259rqli izah\u0131 verilmi\u015fdi.<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2021\/november\/26\/medium\/t9.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\nKitabda bildirilir ki, bu dam\u011fa i\u015far\u0259si m&uuml;lkiyy\u0259t h&uuml;quqlar\u0131, s\u0259lahiyy\u0259t b&ouml;lg&uuml;l\u0259ri v\u0259 h\u0259rb s\u0259n\u0259tind\u0259n savay\u0131, h\u0259m d\u0259 d&ouml;vl\u0259t&ccedil;ilik tarixi v\u0259&nbsp;\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri il\u0259 d\u0259 s\u0131x \u015f\u0259kild\u0259&nbsp;ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, yay h&ouml;kmdar\u0131n r\u0259mzin\u0259, ox is\u0259 (x&uuml;susil\u0259 q\u0131z\u0131l v\u0259 ya&nbsp;g&uuml;m&uuml;\u015f&nbsp;d\u0259mr\u0259li&nbsp;oxlar)&nbsp;onun vassallar\u0131n\u0131n, el&ccedil;il\u0259rinin s\u0259lahiyy\u0259t g&ouml;st\u0259ricisidir, eyni zamanda birg\u0259 sava\u015fa &ccedil;a\u011f\u0131ran d\u0259v\u0259t&nbsp;&ldquo;m\u0259ktubu&rdquo;dur.<br \/>\nAraz Qurbanova g&ouml;r\u0259 yay hakimiyy\u0259t, ox vassal\u0131q bildir\u0259n dam\u011falar\u0131n birliyidir.<\/p>\n<p><strong>&quot;S\u0259ni leyl\u0259k g\u0259tirib&quot;<\/strong><\/p>\n<p>Mara\u011f\u0131ma s\u0259b\u0259b olan iki dam\u011fa da q\u0259bir da\u015flar\u0131nda f\u0259rql\u0259nirdi. Onlardan birind\u0259 iri dair\u0259 v\u0259 onun da ortas\u0131nda &ccedil;ox ki&ccedil;ik dair\u0259 vard\u0131. Dam\u011fa sematikas\u0131 &uuml;zr\u0259 m&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259rin bir &ccedil;oxu bu i\u015far\u0259ni mifoloji &ldquo;D&uuml;nyan\u0131n yaranmas\u0131&rdquo;n\u0131n, &ldquo; Ana v\u0259 b\u0259tnind\u0259ki &ouml;vlad&rdquo; anlam\u0131n\u0131n qrafik t\u0259haz&uuml;r&uuml; kimi yozurlar. H\u0259tta da\u015f abid\u0259l\u0259rin birind\u0259 bu dam\u011fa qu\u015fun dimdiyind\u0259 t\u0259svir olunur v\u0259 bu biz\u0259 u\u015faqlar\u0131n m&uuml;\u0259yy\u0259n ya\u015f d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 valideynd\u0259n soru\u015fdu\u011fu &#8211; &ldquo;Hadadan g\u0259lmi\u015f\u0259m? sual\u0131n\u0131n cavab\u0131n\u0131- &quot;S\u0259ni leyl\u0259k g\u0259tirib&quot;i xat\u0131rlad\u0131r. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bir ba\u011fl\u0131l\u0131q var. &nbsp;Amma burada g&uuml;n\u0259\u015f v\u0259 aydan s&ouml;hb\u0259t gedir.<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2021\/november\/26\/medium\/24250046017389972129371944431238654608104245n.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\nQ\u0259bir abid\u0259l\u0259rin dig\u0259rind\u0259 is\u0259 \u0259ll\u0259rini yanlara a&ccedil;m\u0131\u015f adam t\u0259sviri mara\u011f\u0131ma s\u0259b\u0259b oldu. G&ouml;r&uuml;n&uuml;r \u0259ll\u0259rini yanlara a&ccedil;\u0131b g&uuml;n\u0259\u015f\u0259 sitayi\u015f edir.<\/p>\n<p>G&ouml;r&uuml;nd&uuml;y&uuml; kimi, bu simvol v\u0259 r\u0259mzl\u0259r qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 sintez \u0259sas\u0131nda bir ne&ccedil;\u0259 dinin t\u0259siri alt\u0131nda t\u0259\u015f\u0259kk&uuml;l tapm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 tariximizin&nbsp; z\u0259nginliyini g&ouml;st\u0259rir.<\/p>\n<p>G&ouml;rd&uuml;kl\u0259rim v\u0259 &ouml;yr\u0259ndikl\u0259rim onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, bu yerl\u0259rin \u0259trafl\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r faydal\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r ver\u0259 bil\u0259r. Gec d\u0259 olsa t\u0259dqiq edib tariximizin q\u0259dimiliyi bar\u0259d\u0259 m&uuml;h&uuml;m faktlar \u0259ld\u0259 ed\u0259, bir s\u0131ra sirl\u0259ri i\u015f\u0131q &uuml;z&uuml;n\u0259 &ccedil;\u0131xara bil\u0259rik. Ciddi i\u015fl\u0259r g&ouml;r&uuml;lm\u0259lidir. Unutmayaq ki, Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n tarixi yaln\u0131z bir ne&ccedil;\u0259 icman\u0131n, ya etnik qrupun yox, b&uuml;t&ouml;vl&uuml;kd\u0259 &ouml;lk\u0259mizin, xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixidir.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131 yerl\u0259rd\u0259ki abid\u0259l\u0259ri t\u0259bli\u011f etm\u0259liyik, u\u015faqlara, g\u0259ncl\u0259r\u0259 abid\u0259l\u0259rimizin mahiyy\u0259tini, tarixini, \u0259h\u0259miyy\u0259tini anlatmal\u0131y\u0131q. \u0130mkan verm\u0259m\u0259liyik ki, alban q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda qiym\u0259tli n\u0259 vard\u0131sa o\u011furlan\u0131b apars\u0131nlar. Tariximiz\u0259 sahib &ccedil;\u0131xmal\u0131y\u0131q. Olan &ndash; qalan\u0131 he&ccedil; olmasa qorumaliy\u0131q.<\/p>\n<p><strong>P&uuml;nhan \u018ff\u0259ndiyev<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kiml\u0259rins\u0259 \u0259li il\u0259 tarixi ke&ccedil;mi\u015fimizi yox etm\u0259y\u0259 &ccedil;al\u0131\u015f\u0131rlar Ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri ad\u0259t\u0259n &ccedil;ay v\u0259 ya dig\u0259r su h&ouml;vz\u0259l\u0259rin\u0259 yax\u0131n \u0259razid\u0259 sal\u0131n\u0131rd\u0131. Bu m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Q\u0259b\u0259l\u0259 rayonunun \u018fmirvan k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, D\u0259st\u0259maz&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-131384","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/131384","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=131384"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/131384\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=131384"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=131384"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=131384"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}