{"id":122802,"date":"2021-07-01T19:00:08","date_gmt":"2021-07-01T15:00:08","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=122802","title":{"rendered":"D\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck teleskopunun in\u015fas\u0131na start verilib"},"content":{"rendered":"<p><strong>D&uuml;nyan\u0131n \u0259n b&ouml;y&uuml;k r\u0259s\u0259dxanas\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131na start verilib. S&ouml;z&uuml;ged\u0259n r\u0259s\u0259dxanada olacaq teleskop h\u0259tta&nbsp;Hubble&nbsp;teleskopundan da daha detall\u0131 kosmik fotolar\u0131 t\u0259qdim ed\u0259c\u0259k.&nbsp;Square Kilometer Array&nbsp;(SKA) adl\u0131 r\u0259s\u0259dxana d&uuml;nyan\u0131n \u0259n b&ouml;y&uuml;k radioteleskopu olmal\u0131d\u0131r. Onun layih\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259 prosesi son 30 il \u0259rzind\u0259 davam edib. \u0130n\u015fa i\u015fl\u0259ri iki regionda apar\u0131lacaq: Avstraliya v\u0259 C\u0259nubi Afrika. Bu regionlarda ayr\u0131-ayr\u0131 radioteleskop hiss\u0259l\u0259ri istifad\u0259y\u0259 veril\u0259c\u0259k. S&ouml;z&uuml;ged\u0259n teleskop 70 MHz tezlikd\u0259 olan geni\u015f diapazondak\u0131 radio siqnallar\u0131 a\u015fkar ed\u0259 bil\u0259c\u0259k. Teleskopun &uuml;mumi n\u0259zar\u0259t sah\u0259si is\u0259 1 kvadrat kilometr t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259k.<\/strong><\/p>\n<p>Bir b&ouml;y&uuml;k anten vasit\u0259sil\u0259 &ccedil;al\u0131\u015fmaq \u0259v\u0259zin\u0259 s&ouml;z&uuml;ged\u0259n teleskop iki regionda paylanacaq d\u0259qiq antenl\u0259r \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259c\u0259k. R\u0259s\u0259dxanan\u0131n C\u0259nubi Afrikan\u0131n Karu adl\u0131 s\u0259hras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259c\u0259k&nbsp;SKA-Mid&nbsp;adl\u0131 hiss\u0259si 197 antend\u0259n istifad\u0259 ed\u0259c\u0259k v\u0259 h\u0259r bir antenin diametri 15 metr t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259k. H\u0259min antenl\u0259r orta tezlikli diapazonlar\u0131n izl\u0259nm\u0259sind\u0259 istifad\u0259 olunacaqlar. R\u0259s\u0259dxanan\u0131n, Avstraliyan\u0131n q\u0259rb hiss\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259c\u0259k&nbsp;SKA-Low&nbsp;adl\u0131 hiss\u0259si is\u0259 131 \u0259d\u0259d antend\u0259n istifad\u0259 ed\u0259c\u0259k v\u0259 h\u0259min antenl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131 tezlikli diapazonlar\u0131 izl\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>&ldquo;Bu g&uuml;n insan sivilizasiyas\u0131 planetin \u0259n b&ouml;y&uuml;k elmi obyektinin in\u015fas\u0131 &ouml;hd\u0259liyini &ouml;z &uuml;z\u0259rin\u0259 g&ouml;t&uuml;r\u0259r\u0259k daha bir b&ouml;y&uuml;k add\u0131m at\u0131r. Bu, bir deyil, 2 \u0259n b&ouml;y&uuml;k v\u0259 q\u0259liz radioteleskopdur. Bu teleskoplar kainat\u0131n \u0259n h\u0259y\u0259canl\u0131 sirl\u0259rind\u0259n b\u0259zil\u0259rini a&ccedil;maq &uuml;&ccedil;&uuml;n n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulublar&rdquo; &#8211; dey\u0259 aliml\u0259r qeyd edibl\u0259r.<\/p>\n<p>S&ouml;z&uuml;ged\u0259n teleskoplar &ccedil;ox uzaq m\u0259saf\u0259d\u0259ki obyektl\u0259ri a\u015fkar ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. S&ouml;hb\u0259t, el\u0259 uzaq m\u0259saf\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n obyektl\u0259rd\u0259n gedir ki, h\u0259tta onlar\u0131n yerl\u0259\u015fdikl\u0259ri yerl\u0259rd\u0259n radiodal\u011falar\u0131n Yer k&uuml;r\u0259sin\u0259 &ccedil;atmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n 13 milyard il vaxt laz\u0131m olard\u0131. Bu teleskoplar kainat\u0131n ilk t\u0259kam&uuml;l m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r&nbsp;yetirm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259c\u0259kl\u0259r. &ldquo;Bu teleskop&nbsp;astrofizika,&nbsp;kosmologiya&nbsp;v\u0259&nbsp;fundamental fizika&nbsp;da daxil olmaqla bir &ccedil;ox sah\u0259d\u0259 vacib rol oynayacaq. O, qalaktikalar\u0131n t\u0259kam&uuml;l&uuml; bar\u0259sind\u0259 olan b\u0259zi suallara cavab tapa bil\u0259c\u0259k v\u0259 obyektl\u0259rin yaranmas\u0131 il\u0259 t\u0259kam&uuml;ll\u0259rinin \u0259sas\u0131nda olan ilkin material\u0131n m&uuml;\u015fahid\u0259 olunmas\u0131 imkan\u0131n\u0131 ver\u0259c\u0259k&rdquo; &#8211; dey\u0259 aliml\u0259r \u0259lav\u0259 edibl\u0259r. B&uuml;t&uuml;n bunlardan \u0259lav\u0259 olaraq SKA teleskopu Hubble-dan daha y&uuml;ks\u0259k keyfiyy\u0259tli kosmik fotolar\u0131 t\u0259qdim ed\u0259c\u0259k.\/technote<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D&uuml;nyan\u0131n \u0259n b&ouml;y&uuml;k r\u0259s\u0259dxanas\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131na start verilib. S&ouml;z&uuml;ged\u0259n r\u0259s\u0259dxanada olacaq teleskop h\u0259tta&nbsp;Hubble&nbsp;teleskopundan da daha detall\u0131 kosmik fotolar\u0131 t\u0259qdim ed\u0259c\u0259k.&nbsp;Square Kilometer Array&nbsp;(SKA) adl\u0131 r\u0259s\u0259dxana d&uuml;nyan\u0131n \u0259n b&ouml;y&uuml;k radioteleskopu olmal\u0131d\u0131r. Onun layih\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-122802","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=122802"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122802\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=122802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=122802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=122802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}