{"id":113618,"date":"2021-02-24T17:01:19","date_gmt":"2021-02-24T13:01:19","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=113618","title":{"rendered":"Suyun orqanizm \u00fc\u00e7\u00fcn faydalar\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qida T\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyi Agentliyinin (AQTA) &ldquo;AQTA maarifl\u0259ndirir&rdquo; rubrikas\u0131 davam edir. <\/strong><\/p>\n<p>Rubrika &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 AQTA v\u0259 Qida T\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyi \u0130nstitutunun (AQT\u0130) m&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanan maarifl\u0259ndirici materiallar, sa\u011flam qidalanma il\u0259 ba\u011fl\u0131 t&ouml;vsiy\u0259l\u0259r, &ouml;lk\u0259d\u0259 qida t\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 z\u0259ruri m\u0259lumatlar oxucular\u0131n diqq\u0259tin\u0259 &ccedil;atd\u0131r\u0131l\u0131r. AQT\u0130-nin Elmi-t\u0259dqiqat v\u0259 riskl\u0259rin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si departamentinin Biom&uuml;h\u0259ndislik ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 \u015f&ouml;b\u0259sinin m&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259rinin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bud\u0259f\u0259ki maarifl\u0259ndirici m&ouml;vzumuz is\u0259 suyun insan orqanizmin\u0259 faydas\u0131 haqq\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>Su insan orqanizmind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli rol oynay\u0131r. Bel\u0259 ki, su metabolizm prosesind\u0259, b\u0259d\u0259n istiliyinin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259, normal osmotik t\u0259zyiqin v\u0259 elektrolit balans\u0131n qorunmas\u0131nda i\u015ftirak edir. H\u0259m&ccedil;inin su qanda, s&uuml;m&uuml;kd\u0259 v\u0259 beyind\u0259 optimal n\u0259m s\u0259viyy\u0259sini saxlama\u011fa k&ouml;m\u0259k edir. Su onur\u011fa beynin f\u0259aliyy\u0259ti &uuml;&ccedil;&uuml;n vacibdir. Bol su i&ccedil;m\u0259k oynaq a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r. Su h\u0259m h\u0259zm prosesini s&uuml;r\u0259tl\u0259ndirm\u0259k, h\u0259m d\u0259 qidan\u0131n udulmas\u0131, n\u0259qli v\u0259 istifad\u0259sini, toksinl\u0259rin v\u0259 tullant\u0131lar\u0131n b\u0259d\u0259nd\u0259n &ccedil;\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k bax\u0131m\u0131ndan \u0259v\u0259zedilm\u0259z rola malikdir. Ara\u015fd\u0131rmalara g&ouml;r\u0259, g&uuml;nl&uuml;k su q\u0259bulu q\u0259bizliyin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq &uuml;&ccedil;&uuml;n d\u0259 vacibdir.<\/p>\n<p>Su beynimizin normal funksiyas\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131nda da m&uuml;h&uuml;m rol oynay\u0131r. Bel\u0259 ki, beyin k&uuml;tl\u0259sinin t\u0259xmin\u0259n 75 %-i sudan ibar\u0259tdir. Beyin idrak f\u0259aliyy\u0259tinin, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u0259hval-ruhiyy\u0259nin t\u0259nziml\u0259nm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n su vacibdir. Qeyd ed\u0259k ki, uzun m&uuml;dd\u0259t susuz qald\u0131qda unutqanl\u0131q, diqq\u0259t \u0259ksikliyi kimi hallar &ouml;z&uuml;n&uuml; g&ouml;st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Su itkisinin b\u0259rpas\u0131 il\u0259 yadda\u015fa m\u0259nfi t\u0259sirin aradan qalxd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259r\u0259n bir s\u0131ra t\u0259dqiqatlar da m&ouml;vcuddur.<\/p>\n<p>Yetkin orqanizmd\u0259 su miqdar\u0131 b\u0259d\u0259n &ccedil;\u0259kisinin 50-60 %-ni, k&ouml;rp\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 75 %-ni t\u0259\u015fkil edir. Aliml\u0259rin q\u0259na\u0259tin\u0259 g&ouml;r\u0259, ya\u015f artd\u0131qca b\u0259d\u0259nd\u0259 &uuml;mumi su miqdar\u0131 t\u0259dric\u0259n azal\u0131r. Bu miqdar ki\u015fil\u0259rl\u0259 m&uuml;qayis\u0259d\u0259 qad\u0131nlarda bir q\u0259d\u0259r a\u015fa\u011f\u0131 olub, b\u0259d\u0259nin t\u0259xmin\u0259n 55 %-ni t\u0259\u015fkil edir. Bunun ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi qad\u0131nlarda ki\u015fil\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n daha &ccedil;ox ya\u011f toxumas\u0131n\u0131n m&ouml;vcud olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r ki, b&ouml;y&uuml;kl\u0259rl\u0259 nisb\u0259td\u0259 u\u015faqlar\u0131n orqanizmind\u0259 su itkisi daha &ccedil;ox ba\u015f verir. Bu, u\u015faq orqanizminin daha &ccedil;ox maye t\u0259l\u0259b etm\u0259si il\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131l\u0131r. Hamil\u0259lik zaman\u0131 fetus ehtiyaclar\u0131n\u0131n &ouml;d\u0259nilm\u0259sini t\u0259min etm\u0259k, d&uuml;nyaya g\u0259l\u0259c\u0259k k&ouml;rp\u0259nin orqanlar\u0131n\u0131n normal inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n suya t\u0259l\u0259bat art\u0131r. Buna g&ouml;r\u0259 d\u0259 hamil\u0259 qad\u0131nlar kifay\u0259t q\u0259d\u0259r su istehlak etm\u0259lidirl\u0259r. &Uuml;mumd&uuml;nya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 (&Uuml;ST) normal halda 60 kq &ccedil;\u0259kiy\u0259 malik yeti\u015fkinl\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n g&uuml;nd\u0259 2 l, 10 kq &ccedil;\u0259kiy\u0259 malik u\u015faqlar &uuml;&ccedil;&uuml;n is\u0259 1 l su istehlak\u0131n\u0131 t&ouml;vsiy\u0259 edir. AB\u015e Tibb \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 is\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t g&ouml;r&uuml;rl\u0259r ki, hamil\u0259 v\u0259 laktasiya d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 olan qad\u0131nlar \u0259lav\u0259 0.3 l\/g&uuml;n v\u0259 1.1 l\/g&uuml;n su istehlak etm\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n<p>D&uuml;zg&uuml;n miqdarda suyun q\u0259bulu h\u0259r ya\u015f qrupu &uuml;&ccedil;&uuml;n h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Yet\u0259rli elektrolit balans\u0131 orqanizmin optimal i\u015fl\u0259m\u0259sini t\u0259min etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n vacibdir. \u018fks t\u0259qdird\u0259 \u0259z\u0259l\u0259 z\u0259ifliyi, yor\u011funluq kimi probleml\u0259r ba\u015f qald\u0131ra bil\u0259r. B\u0259d\u0259nd\u0259ki &uuml;mumi suyun &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, y\u0259ni dehidrasiya insan\u0131n fiziki f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olma qabiliyy\u0259tini poza, sidik sistemi v\u0259 &uuml;r\u0259k-damar sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259rinin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. H\u0259dsiz su itkisi ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131, ba\u015fgic\u0259ll\u0259nm\u0259 v\u0259 ya h\u0259zm probleml\u0259rin\u0259 yol a&ccedil;\u0131r. AB\u015e Milli Sa\u011flaml\u0131q \u0130nstitutunun m&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259ri b\u0259d\u0259n &ccedil;\u0259kisinin 3-5 %-i q\u0259d\u0259r su itkisini m&uuml;layim dehidrasiya, b\u0259d\u0259n &ccedil;\u0259kisinin 6-10 %-i q\u0259d\u0259r su itkisi olduqda orta d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 dehidrasiya v\u0259 9-15 %-li su itkisini is\u0259 k\u0259skin dehidrasiya hesab edirl\u0259r. M&uuml;layim dehidrasiya \u0259hval-ruhiyy\u0259y\u0259, yadda\u015fa v\u0259 ya beyinin normal f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Bu simptomlar\u0131 aradan qald\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n yenid\u0259n m&uuml;\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r su q\u0259bulu kifay\u0259tdir. B\u0259zi ara\u015fd\u0131rmalara g&ouml;r\u0259, q\u0259hv\u0259 kimi diuretik i&ccedil;kil\u0259r d\u0259 m&uuml;layim dehidrasiyaya yol a&ccedil;a bilir. Ancaq k\u0259skin dehidrasiya b&ouml;yr\u0259k &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, &uuml;r\u0259k probleml\u0259ri, h\u0259tta &ouml;l&uuml;ml\u0259 d\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r. Y&uuml;ks\u0259k temperatur, y&uuml;ks\u0259k v\u0259 ya son d\u0259r\u0259c\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 nisbi r&uuml;tub\u0259t, g\u0259rgin fiziki g&uuml;c d\u0259 k\u0259skin dehidrasiyaya s\u0259b\u0259b olur. K\u0259skin dehidrasiya zaman\u0131 t&uuml;nd r\u0259ngli sidik, quru d\u0259ri, s&uuml;r\u0259tli &uuml;r\u0259k d&ouml;y&uuml;nt&uuml;s&uuml; v\u0259 ya s&uuml;r\u0259tli n\u0259f\u0259salma, \u015fok v\u0259 hu\u015fsuzluq kimi \u0259lam\u0259tl\u0259r m&uuml;\u015fahid\u0259 olunur.<\/p>\n<p>B\u0259d\u0259nin maye itkisini b\u0259rpa etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n bu nisb\u0259ti qoruyacaq miqdarda su istehlak etm\u0259k vacibdir. Qeyd ed\u0259k ki, (t\u0259xmin\u0259n 80 %) i&ccedil;ki v\u0259 su orqanizmin mayey\u0259 olan ehtiyac\u0131n\u0131 daha &ccedil;ox &ouml;d\u0259yir. Bununla yana\u015f\u0131, orqanizmin mayey\u0259 olan t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131 su ehtiva ed\u0259n qidalar vasit\u0259sil\u0259 d\u0259 &ouml;d\u0259m\u0259k m&uuml;mk&uuml;nd&uuml;r. Ara\u015fd\u0131rmalara g&ouml;r\u0259, &uuml;mumi su q\u0259bulunun 50 %-\u0259 q\u0259d\u0259rinin qidadan, x&uuml;susil\u0259 d\u0259 su il\u0259 z\u0259ngin meyv\u0259l\u0259rd\u0259n qaynaqland\u0131\u011f\u0131 m\u0259lum olub.<\/p>\n<p>Orqanizmin t\u0259l\u0259bat\u0131ndan art\u0131q maye q\u0259bul etm\u0259k b\u0259z\u0259n t\u0259hl&uuml;k\u0259li hallar yarada bil\u0259r. Bu b&ouml;yr\u0259k v\u0259 &uuml;r\u0259k &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n hiponatremiyaya yol a&ccedil;a bil\u0259r. Qeyd ed\u0259k ki, hiponatremiya q\u0259bul edil\u0259n suyun miqdar\u0131 b&ouml;yr\u0259yin su xaric etm\u0259 qabiliyy\u0259tini a\u015fd\u0131\u011f\u0131 zaman yaran\u0131r. Bu zaman natrium konsentrasiyas\u0131nda ba\u015f ver\u0259n azalma n\u0259tic\u0259sind\u0259 antidiuretik hormon (ADH) sekresiyas\u0131na mane\u0259 t&ouml;r\u0259dilir ki, n\u0259tic\u0259d\u0259 b&ouml;yr\u0259kd\u0259n at\u0131lan suyun miqdar\u0131 art\u0131r. B&ouml;yr\u0259kl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 g&uuml;nd\u0259 t\u0259xmin\u0259n 20-28 l su s&uuml;z&uuml;l\u0259 bil\u0259r. M&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrinc\u0259, normal b&ouml;yr\u0259k funksiyas\u0131 olan bir insan\u0131n i&ccedil;\u0259 bil\u0259c\u0259yi maksimum su miqdar\u0131 800-1000 ml\/saat t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>\u0130stehlak edil\u0259n suyun t\u0259rkibind\u0259 Ca, Na, K, Cl, Mg, Fe, Zn, Cu, Cr, I, Co, Mo v\u0259 Se kimi elementl\u0259rin olmas\u0131 orqanizm &uuml;&ccedil;&uuml;n vacibdir. &Uuml;mumilikd\u0259, i&ccedil;m\u0259li su il\u0259 daha &ccedil;ox q\u0259bul edil\u0259n mikroelementl\u0259r kalsium v\u0259 maqneziumdur. T\u0259l\u0259b olunan g&uuml;nd\u0259lik su q\u0259bulu il\u0259 b\u0259d\u0259n bu elementl\u0259rin 20 %-n\u0259 q\u0259d\u0259rini t\u0259min ed\u0259 bil\u0259r. Dig\u0259r elementl\u0259r\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 i&ccedil;m\u0259li su il\u0259 5 %-d\u0259n az\u0131 t\u0259min edil\u0259 bil\u0259r. Qeyd ed\u0259k ki, t\u0259bi\u0259td\u0259n birba\u015fa g&ouml;t&uuml;r&uuml;lm&uuml;\u015f sularda b\u0259z\u0259n qur\u011fu\u015fun, mis v\u0259 bu metallar\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r oldu\u011funa g&ouml;r\u0259 onlar istehlak edilm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l t\u0259dqiq edilm\u0259li v\u0259 t\u0259mizl\u0259nm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Suyun pH g&ouml;st\u0259ricisi keyfiyy\u0259ti m&uuml;\u0259yy\u0259n ed\u0259 bilm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;h&uuml;m &ouml;l&ccedil;&uuml; vahididir. Suyun yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan \u0259min olmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259mizl\u0259nm\u0259 v\u0259 dezinfeksiyan\u0131n b&uuml;t&uuml;n m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 bu &ouml;l&ccedil;&uuml; vahidin\u0259 diqq\u0259t yetirilm\u0259lidir. Qeyd ed\u0259k ki, xlor il\u0259 effektiv dezinfeksiya &uuml;&ccedil;&uuml;n pH 8-d\u0259n az olmal\u0131d\u0131r. Suyun pH g&ouml;st\u0259ricisinin a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 (t\u0259xmin\u0259n pH 7 v\u0259 ya daha az) a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259sir yarada bil\u0259r. Suyun optimal pH g&ouml;st\u0259ricisi 6.5-8.5 olmal\u0131d\u0131r. Bu, suyun t\u0259rkibin\u0259 v\u0259 paylama sistemind\u0259 istifad\u0259 olunan materiallar\u0131n (borular\u0131n) t\u0259bi\u0259tin\u0259 g&ouml;r\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259 bilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qida T\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyi Agentliyinin (AQTA) &ldquo;AQTA maarifl\u0259ndirir&rdquo; rubrikas\u0131 davam edir. Rubrika &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 AQTA v\u0259 Qida T\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyi \u0130nstitutunun (AQT\u0130) m&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanan maarifl\u0259ndirici materiallar, sa\u011flam qidalanma il\u0259 ba\u011fl\u0131 t&ouml;vsiy\u0259l\u0259r, &ouml;lk\u0259d\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-113618","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/113618","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=113618"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/113618\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=113618"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=113618"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=113618"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}