{"id":112124,"date":"2021-02-04T10:30:46","date_gmt":"2021-02-04T06:30:46","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=112124","title":{"rendered":"Bu g\u00fcn d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim L\u00fctfi Zad\u0259nin 100 illiyidir"},"content":{"rendered":"<p><strong>Bu g&uuml;n elm v\u0259 texnologiyalar\u0131n inki\u015faf\u0131na misilsiz t&ouml;hf\u0259l\u0259r vermi\u015f m\u0259\u015fhur alim L&uuml;tfi Zad\u0259nin anadan olmas\u0131n\u0131n 100-c&uuml; ild&ouml;n&uuml;m&uuml;d&uuml;r.<\/strong><\/p>\n<p>L&uuml;tf\u0259li R\u0259him o\u011flu \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259 4 fevral 1921-ci ild\u0259 Bak\u0131da do\u011fulub. \u0130lk t\u0259hsilin\u0259 Bak\u0131dak\u0131 16 sayl\u0131 m\u0259kt\u0259bd\u0259 ba\u015flay\u0131b. 10 ya\u015f\u0131nda ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 Bak\u0131n\u0131 t\u0259rk ed\u0259r\u0259k Tehrana k&ouml;&ccedil;&uuml;b. Oraya k&ouml;&ccedil;d&uuml;kd\u0259n sonra t\u0259hsilini amerikal\u0131lar\u0131n &ldquo;Albors missioner&rdquo; m\u0259kt\u0259bind\u0259 davam etdirib. AB\u015e-da elmin inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n yarad\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259rait onu h\u0259l\u0259 m\u0259kt\u0259b ill\u0259rind\u0259n Amerikaya &ccedil;\u0259kib. Orta t\u0259hsilini tamamlad\u0131qdan sonra Tehran Universitetinin Elektrik m&uuml;h\u0259ndisliyi fak&uuml;lt\u0259sin\u0259 daxil olub. B&ouml;y&uuml;k alimin Amerika h\u0259yat\u0131 is\u0259 1944-c&uuml; ild\u0259n ba\u015flay\u0131r. Tehran Universitetini b&ouml;y&uuml;k u\u011furla ba\u015fa vurduqdan sonra o, AB\u015e-a gedib v\u0259 t\u0259hsilini Massa&ccedil;usets Texnologiya \u0130nstitutunda davam etdirib. 1947-ci ild\u0259 valideynl\u0259rini d\u0259 &ouml;z yan\u0131na g\u0259tir\u0259n alim art\u0131q h\u0259min&nbsp;vaxt Kolumbiya Universitetind\u0259 &ccedil;al\u0131\u015f\u0131b. L&uuml;tfi Zad\u0259&nbsp;1948-ci ild\u0259 bu universitetd\u0259 elektron m&uuml;h\u0259ndisliyi &uuml;zr\u0259 magistr, 1957-ci ild\u0259 is\u0259 professor d\u0259r\u0259c\u0259sini al\u0131b. H\u0259min vaxt L&uuml;tfi Zad\u0259 m\u0259\u015fhur alim, kibernetikan\u0131n atas\u0131 hesab olunan Norbert Vinerin t&ouml;vsiy\u0259si il\u0259 Berkli Universitetin\u0259 gedib. Burada ilk vaxtlar bir q\u0259d\u0259r &ccedil;\u0259tinlik&nbsp;&ccedil;\u0259k\u0259n L&uuml;tfi Zad\u0259 &ouml;mr&uuml;n&uuml;n sonuna q\u0259d\u0259r d\u0259 h\u0259min universitetin professoru olaraq qal\u0131b.<\/p>\n<p>L&uuml;tfi Zad\u0259 D&uuml;nya \u015f&ouml;hr\u0259tli alim, qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin banisidir. O, bir &ccedil;ox xarici &ouml;lk\u0259 akademiyalar\u0131n\u0131n &uuml;zv&uuml;d&uuml;r, &ccedil;ox sayda m&ouml;t\u0259b\u0259r c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin v\u0259 fondlar\u0131n m&uuml;kafatlar\u0131na layiq g&ouml;r&uuml;l&uuml;b, medallarla t\u0259ltif edilib. Onlarla xarici d&ouml;vl\u0259t v\u0259 ictimai t\u0259\u015fkilatlar\u0131n f\u0259xri doktorudur. L&uuml;tfi Zad\u0259 d&uuml;nyada \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 \u0259n &ccedil;ox istinad edil\u0259n aliml\u0259rd\u0259n say\u0131l\u0131r. T\u0259kc\u0259 1990-2000-ci ill\u0259rd\u0259 onun \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 36 000-d\u0259n &ccedil;ox istinad edilib.<\/p>\n<p>Bu g&uuml;n d&uuml;nya elmin\u0259 L&uuml;tfi Zad\u0259nin alt\u0131&nbsp;m&uuml;h&uuml;m n\u0259z\u0259riyy\u0259si m\u0259lumdur. Haz\u0131rda onlar elm v\u0259 istehsalatda geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259tbiq olunur. Alim\u0259 d&uuml;nya \u015f&ouml;hr\u0259ti qazand\u0131ran,&nbsp;d&uuml;nya elmind\u0259 inqilab hesab olunan, elmd\u0259 s\u0131&ccedil;ray\u0131\u015f say\u0131lan nailiyy\u0259ti qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sidir. Apar\u0131c\u0131 d&uuml;nya \u015firk\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259tbiq olunan bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 1965-ci ild\u0259 i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlan\u0131b. N\u0259z\u0259riyy\u0259 uzun m&uuml;dd\u0259t Amerika elmi ictimaiyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilm\u0259s\u0259 d\u0259, &ouml;t\u0259n \u0259srin 80-ci ill\u0259rind\u0259 yapon aliml\u0259rinin diqq\u0259tini c\u0259lb edib v\u0259 yaponlar bu unikal n\u0259z\u0259riyy\u0259d\u0259n yararlanmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259libl\u0259r. L&uuml;tfi Zad\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin t\u0259tbiqi h\u0259min &ouml;lk\u0259y\u0259 milyardlar qazand\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>2016-c\u0131 ild\u0259 L&uuml;tfi Zad\u0259nin n\u0259z\u0259riyy\u0259si \u0259sas\u0131nda yapon aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ilk d\u0259f\u0259 olaraq s&uuml;ni-intellekt\u0259 malik robot haz\u0131rlan\u0131b. &ldquo;Alter&rdquo; adl\u0131 robot Tokiodak\u0131 Beyn\u0259lxalq Elm Muzeyind\u0259 s\u0259rgil\u0259nib.<\/p>\n<p>L&uuml;tfi Zad\u0259 Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 \u0130nstitutunun &ldquo;\u0130nformasiya texnologiyalar\u0131 probleml\u0259ri&rdquo; v\u0259 &ldquo;\u0130nformasiya c\u0259miyy\u0259ti probleml\u0259ri&rdquo; jurnallar\u0131n\u0131n f\u0259xri ba\u015f redaktoru olub. O, Avrasiya Akademiyas\u0131n\u0131n qurucu &uuml;zvl\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Kaliforniyan\u0131n Berkli \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 &ldquo;\u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 &uuml;zr\u0259 Zad\u0259 \u0130nstitutu&rdquo; yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131 alim Berkli&nbsp;Universitetinin &ouml;m&uuml;rl&uuml;k professoru se&ccedil;ilmi\u015f yegan\u0259 \u015f\u0259xsdir. Amerikadak\u0131 Az\u0259rbaycan diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n f\u0259xri s\u0259dridir.&nbsp;L&uuml;tfi Zad\u0259 1989-cu ild\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin s\u0259nayed\u0259ki u\u011furlar\u0131na g&ouml;r\u0259 Yaponiyan\u0131n elm adamlar\u0131na verdiyi \u0259n y&uuml;ks\u0259k m&uuml;kafat &ndash; &ldquo;Honda&rdquo;&nbsp;m&uuml;kafat\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olunub.<\/p>\n<p>D&uuml;nya \u015f&ouml;hr\u0259tli alim 6 sentyabr 2017-ci ild\u0259 AB\u015e-\u0131n Kaliforniya \u015ftat\u0131nda 96 ya\u015f\u0131nda v\u0259fat edib.<\/p>\n<p>Alim sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda Bak\u0131da d\u0259fn olunmas\u0131n\u0131 v\u0259siyy\u0259t edib. 28 sentyabrda alimin c\u0259naz\u0259si San-Fransiskodan Bak\u0131ya yola sal\u0131n\u0131b. 29 sentyabrda onun n\u0259\u015fi Bak\u0131ya &ccedil;atd\u0131r\u0131l\u0131b. L&uuml;tfi Zad\u0259 h\u0259min g&uuml;n I F\u0259xri Xiyabanda torpa\u011fa tap\u015f\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev 25 yanvar 2021-ci il tarixind\u0259 g&ouml;rk\u0259mli elm xadimi L&uuml;tfi Zad\u0259nin 100 illiyinin qeyd edilm\u0259si haqq\u0131nda s\u0259r\u0259ncam imzalay\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g&uuml;n elm v\u0259 texnologiyalar\u0131n inki\u015faf\u0131na misilsiz t&ouml;hf\u0259l\u0259r vermi\u015f m\u0259\u015fhur alim L&uuml;tfi Zad\u0259nin anadan olmas\u0131n\u0131n 100-c&uuml; ild&ouml;n&uuml;m&uuml;d&uuml;r. L&uuml;tf\u0259li R\u0259him o\u011flu \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259 4 fevral 1921-ci ild\u0259 Bak\u0131da do\u011fulub. \u0130lk t\u0259hsilin\u0259 Bak\u0131dak\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-112124","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112124","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=112124"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112124\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=112124"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=112124"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=112124"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}