{"id":108148,"date":"2020-11-21T21:00:05","date_gmt":"2020-11-21T17:00:05","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=108148","title":{"rendered":"<font color=red><b>\u201cAfrika q\u0259ssab\u0131\u201d:<\/b><\/font> Fransan\u0131n gizl\u0259tdiyi ger\u00e7\u0259k tarixi&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong>Avropan\u0131n tarixini d\u0259yi\u015f\u0259n inqilab, Napoleon, &ldquo;demokratiyan\u0131n be\u015fiyi&rdquo;&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Bu Fransan\u0131n bilin\u0259n tarixidir, bir d\u0259 bilinm\u0259y\u0259n, israrla gizl\u0259dil\u0259n ger&ccedil;\u0259k tarixi var.<br \/>\nAfrika:&nbsp;&ldquo;Qara Qit\u0259&rdquo;nin qaranl\u0131q g&uuml;nl\u0259ri bu g&uuml;n demokratiyadan, haqdan-\u0259dal\u0259td\u0259n b\u0259hs ed\u0259n Fransan\u0131n ger&ccedil;\u0259k tarixidir.<br \/>\n&ldquo;Qara Qit\u0259n&rdquo;nin 20-d\u0259n &ccedil;ox &ouml;lk\u0259sind\u0259 m&uuml;st\u0259ml\u0259k\u0259 hakimiyy\u0259ti quran Fransa s&ouml;z&uuml;n ger&ccedil;\u0259k m\u0259nas\u0131nda &ldquo;Afrika q\u0259ssab\u0131&rdquo; rolunu oynad\u0131.<\/p>\n<p><strong>&ldquo;Afrika q\u0259ssab\u0131&rdquo;n\u0131n q\u0259tliamlar\u0131<\/p>\n<p>\u018flc\u0259zair soyq\u0131r\u0131m\u0131:<\/strong>&nbsp;1830-1962-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Fransa i\u015f\u011fal\u0131nda olan \u018flc\u0259zaird\u0259 b&uuml;t&uuml;n t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r talan olundu, insanlar k&ouml;l\u0259 olaraq sat\u0131ld\u0131.<br \/>\n1954-1962-ci ill\u0259rd\u0259 \u018flc\u0259zairin m&uuml;st\u0259qillik m&uuml;harib\u0259si soyq\u0131r\u0131m\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Fransa 1,5 milyon \u0259lc\u0259zairlini q\u0259tl\u0259 yetirdil\u0259r.<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2020\/november\/21\/medium\/afrikf.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\nT\u0259kc\u0259 1945-ci ilin 8 may\u0131nda Fransa ordusunun Setif, Quelma v\u0259 Karatta b&ouml;lg\u0259l\u0259rind\u0259 n&uuml;mayi\u015fl\u0259r\u0259 havadan v\u0259 urudan h&uuml;cumu n\u0259tic\u0259sind\u0259 45 min insan &ouml;ld&uuml;r&uuml;ld&uuml;. Fransan\u0131n \u018flc\u0259zairi i\u015f\u011fal alt\u0131nda saxlad\u0131\u011f\u0131 132 il m&uuml;dd\u0259tind\u0259 5,5 milyon \u0259lc\u0259zairli etnik t\u0259mizl\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259ruz qal\u0131b.<\/p>\n<p>\u018flc\u0259zairin prezidenti \u018fbd&uuml;lm\u0259cid Tebbun bildirir ki, &ldquo;Fransa \u018flc\u0259zair xalq\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131 m\u0259hv etdi&rdquo;.<\/p>\n<p>D&ouml;vr&uuml;n &ldquo;La Croix&rdquo; jurnal\u0131n\u0131n m&uuml;xbiri Jacques Duquesne yaz\u0131rd\u0131: &ldquo;\u0130\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r, insanlar\u0131n yoxa &ccedil;\u0131xmas\u0131 \u0259sas problem idi. Ki\u015fil\u0259r, b\u0259z\u0259n d\u0259 qad\u0131nlar h\u0259bs olunur, daha sonra onlardan he&ccedil; bir x\u0259b\u0259r olmurdu. C\u0259s\u0259dl\u0259r da\u015f ba\u011flanaraq d\u0259niz\u0259 at\u0131l\u0131rd\u0131. D\u0259niz\u0259 at\u0131lan bel\u0259 c\u0259s\u0259dl\u0259rin say\u0131 5 min\u0259 yax\u0131n idi. Frans\u0131z \u0259sg\u0259rl\u0259rin t\u0259zyiq v\u0259 s\u0131nd\u0131rma &uuml;sullar\u0131na namusa t\u0259cav&uuml;z v\u0259 k\u0259ndl\u0259ri tamamil\u0259 m\u0259hv etm\u0259k kimi \u0259m\u0259ll\u0259ri d\u0259 daxil idi. Bir \u0259sg\u0259rin s&ouml;yl\u0259diyin\u0259 g&ouml;r\u0259, h\u0259kim kimi i\u015fl\u0259diyi h\u0259rbi hiss\u0259d\u0259 dem\u0259k olar ki, g&uuml;n \u0259rzind\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259y\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259ri m&uuml;alic\u0259 edirmi\u015f. Dem\u0259k olar ki, h\u0259r yerd\u0259 \u0259n &ccedil;ox t\u0259tbiq olunan i\u015fg\u0259nc\u0259 &uuml;sulu qad\u0131nlar\u0131n cinsi orqanlar\u0131 da daxil olmaqla b\u0259d\u0259nin h\u0259r yerin\u0259 elektrodlar yerl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k c\u0259r\u0259yan verm\u0259k idi. Dig\u0259r i\u015fg\u0259nc\u0259 &uuml;sullar\u0131 is\u0259 insan\u0131 yox etm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Qurban\u0131n ya xortumla a\u011fz\u0131n\u0131n i&ccedil;in\u0259 su vurulur, ya d\u0131rnaqlar\u0131 &ccedil;\u0131xar\u0131l\u0131r, ya ba\u015f\u0131 su dolu &ccedil;\u0259ll\u0259y\u0259 sal\u0131n\u0131r, ya da ayaqlar\u0131 &ccedil;\u0259tinlikl\u0259 yer\u0259 d\u0259y\u0259c\u0259k \u015f\u0259kild\u0259 saatlarla bil\u0259kl\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 saxlan\u0131l\u0131rd\u0131. Bu h\u0259l\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259 &uuml;sullar\u0131ndan b\u0259zil\u0259ridir. B&uuml;t&uuml;n bunlar\u0131 yazmaq asan deyil. M\u0259n bildikl\u0259rimin yaln\u0131z &ccedil;ox az qismini s&ouml;yl\u0259dim&rdquo;.<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2020\/november\/21\/medium\/cezair.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\nBu, Fransan\u0131n ger&ccedil;\u0259k tarixidir, lakin t\u0259kc\u0259 \u018flc\u0259zairl\u0259 bitmir.<\/p>\n<p><strong>Cibuti &#8211; &ldquo;qanl\u0131 s\u0131y\u0131q&rdquo;:<\/strong>&nbsp;1859-cu ild\u0259 Fransa ordusu Cobutinin Ubuk \u015f\u0259h\u0259rini \u0259l\u0259 ke&ccedil;irdil\u0259r. &Uuml;&ccedil; il davam ed\u0259n i\u015f\u011fal\u0131n sonunda &ndash; 1862-ci ild\u0259 Tecura sultan\u0131 \u018fhm\u0259d \u018fbu B\u0259kir Ubuk \u015f\u0259h\u0259rini 52 min frans m&uuml;qavilind\u0259 Fransaya t\u0259hvil verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edildi. Bu, ba\u015flan\u011f\u0131c idi v\u0259 sonra ill\u0259rd\u0259 b&uuml;t&uuml;n q\u0259bil\u0259 ba\u015f&ccedil;\u0131lar\u0131 frans\u0131z m&uuml;st\u0259ml\u0259k\u0259sini q\u0259bul etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edildi. Daha sonra m&uuml;s\u0259lma \u0259halinin zorla xristianla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 h\u0259yata ke&ccedil;irildi v\u0259 bu proses &ldquo;qanl\u0131 s\u0131y\u0131\u011f\u0131&rdquo; xat\u0131rlad\u0131r: imtina edil\u0259nl\u0259r sor\u011fusuz-suals\u0131z m\u0259hv edilirdi.<\/p>\n<p><strong>T\u0259dbir i\u015ftirak&ccedil;\u0131lar\u0131n\u0131n q\u0259tli:<\/strong>&nbsp;Fransa m&uuml;st\u0259ml\u0259k\u0259 qurdu\u011fu Afrikada yerli \u0259halinin dinini d\u0259yi\u015fdirm\u0259k siyas\u0259ti h\u0259yata ke&ccedil;irirdi. M&uuml;s\u0259lmanlar buna etiraz etdiyi &uuml;&ccedil;&uuml;n m\u0259hv edilirdi. 1917-ci ild\u0259 Fransan\u0131n bu siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 b&ouml;y&uuml;k qiyam ba\u015fland\u0131, lakin n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259dil\u0259r. Fransa ordusu d\u0259h\u015f\u0259tli &uuml;sullarla qiyam\u0131 yat\u0131rd\u0131lar. &Ccedil;adda ba\u015f ver\u0259nl\u0259r d\u0259 Fransan\u0131n qaranl\u0131q tarixinin ger&ccedil;\u0259k &uuml;z&uuml;d&uuml;r. 1911-ci ild\u0259 &Ccedil;ad\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259n Fransa yerli \u0259halini dinini d\u0259yi\u015fdirm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edirdi.<\/p>\n<p>M\u0259csidl\u0259ri, m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131r, etiraz ed\u0259nl\u0259r yerind\u0259c\u0259 g&uuml;ll\u0259l\u0259nir, namaz q\u0131lanlar m\u0259hv edilir, \u0130slama aid h\u0259r \u015fey m\u0259hv edilirdi. \u0130slam aliml\u0259ri Fransa z&uuml;lm&uuml;nd\u0259n xilas olma\u011f\u0131n yollar\u0131n\u0131 m&uuml;zakir\u0259 etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n \u018fb\u0259s\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 t\u0259dbir t\u0259\u015fkil edirl\u0259r. 400 elm adam\u0131n\u0131n i\u015ftirak etdiyi t\u0259dbir q\u0259tliam yuvas\u0131na &ccedil;evrilir. Fransa ordusu salona daxil olaraq, 400 i\u015ftirak&ccedil;\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 g&uuml;ll\u0259l\u0259yir.<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2020\/november\/21\/medium\/qull.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\n<strong>Qul ticar\u0259ti:<\/strong>&nbsp;Fransan\u0131n Afrikadak\u0131 m&uuml;st\u0259ml\u0259k\u0259 siyas\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 insan alveri idi. 1939-cu ild\u0259 Qabon torpaqlar\u0131n\u0131 portuqaliyal\u0131lardan sat\u0131n alan Fransa Atlantik okean\u0131n sahill\u0259rind\u0259 qul bazar\u0131 yaratd\u0131lar: yerli \u0259halinin bo\u011faz\u0131na z\u0259ncir vurulur v\u0259 bazarda sat\u0131\u015fa &ccedil;\u0131xar\u0131l\u0131rd\u0131. Eynu q\u0259tliamlar Kamor adalar\u0131nda da davam etdirildi.<\/p>\n<p>M&uuml;s\u0259lman \u0259halinin dini m\u0259cburi d\u0259yi\u015fdirilir, \u0130slama aid b&uuml;t&uuml;n izl\u0259r m\u0259hv edilirdi.<br \/>\n1872-1954-c&uuml; ill\u0259rd\u0259 Vyetnamda q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259n 500 mind\u0259n &ccedil;ox insan\u0131n qatili d\u0259 Fransad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>XX \u0259srin sonu: Fransan\u0131n q\u0259tliam\u0131 davam edir<\/p>\n<p>Ruanda soyq\u0131r\u0131m\u0131:<\/strong>&nbsp;M\u0259tbuatdan v\u0259 yax\u0131n tarixin s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259n tez tez qaba\u011f\u0131m\u0131za &ccedil;\u0131xan bu soyq\u0131r\u0131m\u0131n da ba\u015f memar\u0131 m\u0259hz Fransad\u0131r.<\/p>\n<p>Huti v\u0259 tutsil\u0259r aras\u0131nda davam d\u0259n m&uuml;naqi\u015f\u0259 &ouml;lk\u0259d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m&uuml;harib\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Fransan\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259diyi huti hakimiyy\u0259ti 1994-c&uuml; ilin 6 aprelind\u0259n 19 iyuluna q\u0259d\u0259r tutsil\u0259ri m\u0259hv etdi: bir milyona yax\u0131n insan &ouml;ld&uuml;, &ouml;l\u0259nl\u0259rin 70 faizi tutsil\u0259r idi, &ouml;lk\u0259 \u0259halisinin 20 faizi c\u0259mi &uuml;&ccedil; ay \u0259rzind\u0259 m\u0259hv edilmi\u015fdi.<br \/>\n<img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2020\/november\/21\/medium\/ruana.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px;\" \/><br \/>\nBu q\u0259tliam\u0131n arxas\u0131nda Fransan\u0131n oldu\u011funa dair kifay\u0259t q\u0259d\u0259r s\u0259n\u0259dl\u0259r var. Q\u0259tliam\u0131n ba\u015flanmas\u0131ndan bir ne&ccedil;\u0259 g&uuml;n &ouml;nc\u0259 Brundi d&ouml;vl\u0259t ba\u015f&ccedil;\u0131s\u0131 huti v\u0259 tutsi q\u0259bil\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 etnik m&uuml;harib\u0259nin arxas\u0131nda Fransa v\u0259 Bel&ccedil;ikan\u0131n oldu\u011funu a&ccedil;\u0131qlanm\u0131\u015fd\u0131. Bu qar\u015f\u0131durmaya son qoymaq &uuml;&ccedil;&uuml;n vasit\u0259&ccedil;ilik ed\u0259n Brundi d&ouml;vl\u0259t ba\u015f&ccedil;\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011fu t\u0259yyar\u0259 1994-c&uuml; ilin 6 aprelind\u0259 vuruldu v\u0259 el\u0259 h\u0259min g&uuml;n q\u0259tliam ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>Afrikan\u0131n onlarla &ouml;lk\u0259si Fransan\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qal\u0131b. Bu &ouml;lk\u0259 indi insanl\u0131qdan, \u0259dal\u0259td\u0259n v\u0259 demokratiyadan b\u0259hs edir. Lakin d&uuml;nya &ldquo;Afrika q\u0259ssab\u0131&rdquo;n\u0131 unutmay\u0131b&#8230;<br \/>\n\/\/\/publika.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Avropan\u0131n tarixini d\u0259yi\u015f\u0259n inqilab, Napoleon, &ldquo;demokratiyan\u0131n be\u015fiyi&rdquo;&#8230; Bu Fransan\u0131n bilin\u0259n tarixidir, bir d\u0259 bilinm\u0259y\u0259n, israrla gizl\u0259dil\u0259n ger&ccedil;\u0259k tarixi var. Afrika:&nbsp;&ldquo;Qara Qit\u0259&rdquo;nin qaranl\u0131q g&uuml;nl\u0259ri bu g&uuml;n demokratiyadan, haqdan-\u0259dal\u0259td\u0259n b\u0259hs ed\u0259n Fransan\u0131n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-108148","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108148","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=108148"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108148\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=108148"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=108148"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=108148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}