ABŞ və Rusiya arasında nüvə başlıqlarının sayını məhdudlaşdıran Yeni START müqaviləsi 5 fevral 2026-cı ildə başa çatır.
Tərəflər uzadılma elan etməyiblər, yəni bu ölkələrin uzunmənzilli strateji nüvə arsenallarına artıq heç bir məhdudiyyət yoxdur.
Rusiya qlobal strateji sabitlik təklifinin artıq Vaşinqtonda müzakirə olunduğunu bildirir.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, lakin, ABŞ prezidenti Donald Tramp hələlik buna birbaşa cavab verməyib.
Tramp həmçinin təcavüzkar ölkənin "Yeni START"in müddəalarına daha bir il riayət etmək təklifi ilə bağlı qərar qəbul etməyib.
Bu mövzu ilə bağlı suallara cavab olaraq Ağ Ev sözçüsü bildirib ki, prezident Tramp nüvə silahlarına nəzarətin gələcək yolunu öz cədvəlinə uyğun olaraq müəyyən edəcək.
"Bir neçə gündən sonra dünya özünü əvvəlkindən daha təhlükəli vəziyyətdə tapacaq", - deyə Rusiya prezidentinin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib.
O əlavə etdi ki, dünyanın iki aparıcı nüvə gücü "bu arsenalları məhdudlaşdıracaq və idarə edəcək fundamental sənədsiz qalacaq".
"Bu, yeni bir an, yeni bir reallıqdır. Biz buna hazırıq. Cavabın olmaması da bir cavabdır", - deyə Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov Pekinə səfəri çərçivəsində bildirib.
Müqavilənin ləğvi bir dönüş nöqtəsi və çox güman ki, Rusiya ilə ABŞ arasında 50 ildən çox davam edən nüvə müqavilələrinin - Soyuq Müharibə dövründəki müqavilələrdən SSRİ-nin dağılmasından sonra tərəflərin razılaşdırdığı müqavilələrə qədər - sonunu qeyd edir.
Yeni START, SSRİ/Rusiya və ABŞ arasında strateji nüvə qüvvələrini məhdudlaşdıran bir sıra ikitərəfli müqavilələrin yeddincisi idi.
Birincisi, 1972-ci ildə imzalanmış Birgə Zərbə Müqaviləsi (JSTART I) idi. Bu müqavilə hər iki tərəf üçün nüvə silahlarının sayını o dövrdə əldə edilən səviyyələrdə müəyyən edirdi.
Sovet İttifaqının dağılmasından bəri Rusiya və ABŞ bu müqavilələri bir neçə dəfə yeniləyiblər. 1991-ci ildə imzalanan START-1 müqaviləsi ilk dəfə olaraq hər iki ölkənin strateji nüvə silahlarına əhəmiyyətli məhdudiyyətlər qoydu.
Sonuncu dəfə 2021-ci ildə uzadılıb. Ukraynaya hücum və gərginliyin artmasından sonra Putin müqaviləni 2023-cü ildə "ləğv etmək" qərarına gəldi. Kremlin rəhbəri Rusiyanın müqavilədəki iştirakını tamamilə dayandırdı.
2025-ci ilin sentyabr ayında Rusiya Prezidenti Vladimir Putin müqavilənin əsas şərtlərinə riayət etməyi təklif etdi, bu şərtlərə hər bir ölkənin daha bir il ərzində 1550 zərbəyə hazır nüvə başlığı ilə məhdudlaşdırılması daxildir.
Bugünkü fikir ayrılıqları xüsusilə gərgin bir məqamda baş verir. Ukraynada tammiqyaslı Rusiya işğalı beşinci ilindədir. Kreml Ukraynaya qarşı nüvə silahlarından istifadə etməklə hədələyir.
Son on ildə Rusiya orta mənzilli nüvə silahları daşıya bilən qüvvələrini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib.
"Politico" Rusiyanın Ukraynaya qarşı döyüşdə istifadə etdiyi "Oreshnik" ballistik raketinə istinad edir.
Bu arada, Çin nüvə arsenalının həcmini ikiqatdan çox artırıb.
Stokholm Beynəlxalq Sülh Tədqiqatları İnstitutunun (SIPRI) hesablamalarına görə, Çin hazırda təxminən 600 nüvə başlığına, eləcə də müvafiq qitələrarası ballistik raketlərə malikdir.
ABŞ öz növbəsində bəzi nüvə başlığı daşıya bilən platformaların sayını azaldıb.
"Qarşıda çox qeyri-müəyyən bir yolla qarşılaşırıq", Silahlara Nəzarət Assosiasiyasının icraçı direktoru Deril Kimball bildirib.
Kimballın sözlərinə görə, Tramp və Putin tezliklə razılığa gələ bilməsələr, hər iki ölkənin raketlərinə daha çox döyüş başlığı quraşdırmağa başlaması ehtimalı var.
SIPRI analitiklərinin fikrincə, yeni müqavilə olmadan ruslar və amerikalılar uzun mənzilli strateji raketlərə daha çox döyüş başlığı yerləşdirəcəklər.
Tədqiqatçılar yeni nüvə silahlanma yarışı barədə xəbərdarlıq edirlər. Bu yarışmaya digər nüvə silahlı dövlətlər də cəlb oluna bilər.
Onilliklər ərzində ilk dəfə olaraq Avropa fəal şəkildə iştirak edə bilər. Almaniya kansleri Fridrix Merts ötən həftə müttəfiqlərin qitədə ortaq nüvə çətirinin yaradılmasını müzakirə etməyə başladığını açıqladı.
İsveç qitənin yeganə nüvə gücü olan Fransa və Böyük Britaniya ilə diplomatik danışıqlar gözləyir. İsveçin Baş naziri Ulf Kristersson müzakirələrin Avropa üçün əlavə nüvə imkanlarının inkişaf etdirilməsinə yönələcəyini açıqladı.///Gazeta.ua