Ana səhifə
26 May 2018

İndiyədək 3700 nəfər Respublika Talassemiya Mərkəzində qeydiyyata alınıb

 Ceyhun Məmmədov: “Qəbələ, İsmayıllı, Qax, Şəki və Lənkəran-Astara bölgəsindən müraciət edənlərin sayı digər bölgələrə nisbətən çoxdur”
“Son illər dünyaya gələn yeni talassemiya xəstələrinin sayı azalıb”

Son illər respublikamızda qan xəstəliklərinin müalicəsi istiqamətində ciddi addımlar atılır. Bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin müayinə və müalicəsinə diqqətin atırılması təkcə paytaxtda deyil, regionlarda da hiss olunmaqdadır. Respublikamızda qan xəstəlikləri arasında say çoxluğu isə talassemiya xəstəliyindən əziyyət çəkənlərə aiddir. Artıq respublikamızda bu xəstəliyin radikal müalicəsi, yəni sümük iliyinin transplantasiyası əməliyyatı da aparılır. Hazırda talassemiyadan əziyyət çəkənlərin müalicəsi ilə bağlı  görülən işlər və bu xəstəliyin qarşısının tam alınması üçün görülməsi vacib olan tədbirlərlə bağlı suallarımızı Respublika Talassemiya Mərkəzinin direktor müavini Ceyhun Məmmədov cavablandırıb.

- Ceyhun həkim, Respublika Talassemiya Mərkəzi artıq 6 ilə yaxındır fəaliyyət göstərir. Bu müddətdə mərkəz talassemiya xəstəliynin müalicəsi ilə bağlı hansı uğurları əldə edə bilib?
- İlk öncə deyim ki, bu gün Azərbaycanda da talassemiya xəstəliyinin müalicəsi öz aktuallığını saxlayır. Xəstəliyin adı thalas - (dəniz) emiya- ( anemiya) sözlərinin birləşməsindən ibarətdir və   talessemiya "dəniz anemiyası" deməkdir. Bu, ona görə belə götürülüb ki, xəstəlik ilk dəfə Aralıq dənizi sahillərində yerləşən ölkələrdə aşkarlayıblar. Talassemiya ilk dəfə qohumlar arasında nikahın dəbdə olduğu İtaliyanın Siciliya adasında aşkar edilib. Xəstəlik, həmçinin, Aralıq dənizi sahili ölkələrində İtaliya, Yunanıstan və Kiprdə də geniş yayılıb. Sonrakı dönəmdə əhalinin miqrasiyası ilə bağlı olaraq talassemiya getdikcə daha böyük əraziləri əhatə etməyə başlayıb. Bu gün az və ya çox dərəcədə dünyanın bütün ölkələrində talassemiya xəstəsi var. Talassemiya irsi qan xəstəliyidir. Xəstəlik zamanı anemiyanın yaranmasına səbəb eritrositlərin əsas strukturunu təşkil edən hemoqlobinin qüsurlu olmasıdır. Talassemiya irsi qan xəstəliyi olduğundan daha çox valideynlərdən yeni dünyaya gələn övladlarına keçir. Əgər ailə quran hər iki gənc talassemiya daşıyıcısı olarsa, uşaqların bu xəstəlikdən əziyyət çəkməsi ehtimalı daha böyükdür. Bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin çoxluğu səbəbindən 2005-ci ildə Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyeva tərəfindən “Talassemiyasız həyat naminə” layihəsi başlanıldı. “Talassemiyasız həyat naminə” layihəsində əsas məqsəd cəmiyyətdə talassemiyanın həllolunmaz problem olmadığını göstərmək, xəstələrə qayğı və diqqəti əsirgəməmək idi. İlk illərdə talassemiyalı xəstələrin qanla təminatı üçün böyük işlər görüldü. 2009-cu ildə isə Respublika Talassemiya Mərkəzi açılaraq bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin istifadəsinə verildi. Həmin vaxtdan indiyədək mərkəzdə xeyli irəliləyişlər əldə olub. Bu da  Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın və Səhiyyə Nazirliynin dəstəyi ilə mümkün olub. Nəzərə alsaq ki, talassemiya xəstələrinin müalicəsinə çəkilən xərclər milyonlarla ölçülür, onda xəstələrin dövlət hesabına müalicəsinin nə demək olduğu aydın görünər. Talassemiya xəstələrinə ayda ən azı bir dəfə qan komponenti köçürülür. Uzunmüddətli qan köçürüldükdən sonra isə bədəndə yığılan dəmirin xaric olunması üçün dərmanlar tələb olunur. Bütün bu dərmanlar da dövlət tərəfindən pulsuz olaraq xəstələrə verilir. Həmçinin, talassemiya xəstələrində müalicə zamanı əlavə problemlər yaranarsa, onlar da dövlət tərəfindən pulsuz müalicə edilir. Bundan başqa talassemiya xəstələrinin müalicəsi ilə bağlı ayrıca dövlət proqramı var. Həmin dövlət proqramları 5 il ərzində görülən işləri özündə ehtiva edir. Hazırda 2011-2015—ci illər çün olan dövlət proqramı icra olunur. 2011-2015-ci il tədbirlər proqramına əsasən Respublika Talassemiya Mərkəzi Səhiyyə Nazirliyi İnformasiyalaşdırılma Mərkəzi ilə bərabər talssemiyalı xəstələri və gen daşıyıcıları registrın yaradılması məqsədi ilə elektron məlumat bazası yaradılıb. Elektron bazada xəstənin şəxsiyyəti, xəstəliyi barədə məlumat, laboratoriya göstəriciləri, aparılan müalicə, alınan preparatlar qeyd olunur. İrsi qan xəstəliklərinə düçar olmuş xəstələrin diaqnozları, onların qoyulan tarixləri, mövcud olan fəsadları, keçdiyi müayinələri, genetik və digər məlumatları dolğun göstərilir. Yəqin ki, 2016-2020-ci illəri əhatə edəcək yeni dövlət proqrammı qəbul ediləcək. Hər bir proqramda isə talassemiya xəstələrinin müalicəsinin daha da təkmilləşdirilməsi istiqamətində irəliyə doğru addım atılır. 

- Hazırda mərkəzdə talassemiya xəstələrinin stansionar müalicəsi aparılırmı?
- 2010-cu ildən Respublika Talassemiya Mərkəzinin stansionar şöbə fəaliyyət göstərir. Əvvəllər xəstələr yalnız müayinə olunub və qan köçürülməsi üçün müraciət edirdilərsə, indi ehtiyac yarandıqda onlar stansionar müalicə də ala bilirlər. Bu müalicə də tam olaraq dövlət tərəfindən həyata keçirilir. Hazırda 30 çarpayılıq şöbədə müalicə alan hər kəs pulsuz dərmanlarla təmin edilir.

- Respublikamızda talassemiya xəstələrinin statistikası ilə bağlı dəqiq bir rəqəm var?
- Talassemiyadan əziyyət çəkənlərin heç də hamısı talassemiya xəstəsi hesab olunmur. Ümumilikdə, əhalinin təxminən 7-10 faizi talassemiya daşıyıcısıdır. Amma indiyədək talassemiya xəstəliyindən əziyyət çəkən 3700 nəfər Respublika Talassemiya Mərkəzində qeydiyyata alınıb. Onlar arasında mərkəz açılmamışdan öncə bu xəstəlik aşkar olunan şəxslər də var. 

- Talassemiyadan əziyyət çəkənlərin yaş qrupları necədir?
- Yaş qrupları müxtəlifdir. Son illər talassemiya xəstəliyi ilə bağlı əhalinin maarifləndirilməsi istiqamətində də ciddi işlər həyata keçirilib. Bunun nəticəsidir ki, son illər dünyaya gələn yeni talassemiya xəstələrinin sayı azalıb. Buna baxmayaraq, milli mentalitetdən irəli gələn bəzi məqamlar var ki, bu da xəstəliyin qarşısının tam alınmasına mane olur. Bəzən yeni ailə quranlar bilirlər ki, bu nikahdan doğulanların talassemiya xəstəsi olması ehtimalı böyükdür, amma onlar nikaha girirlər. 

- Talassemiya xəstəliyindən əziyyət çəkənlərin daha çox yaşadığı bölgələr hansılardır?
-Ölkənin bölgələri arasında elə də ciddi fərq yoxdur. Amma nisbətən şimal-qərb bölgəsi, Qəbələ, İsmayıllı, Qax, Şəki ərazisindən müraciət edənlərin sayı daha çoxdur. Cənub zonası – Lənkəran-Astara bölgəsindən müraciət edənlərin də sayı digər bölgələrə nisbətən çoxdur. Amma bütün bölgələrdə maarifləndirmə istiqamətində tədbirlər davam etdirilir. Səhiyyə Nazirliyinin əməkdaşları, müalicə həkimləri mütəmadi olaraq regionlara səfər edərək əhali ilə söhbətlər aparır. Həmçinin, əvvəllər talassemiyadan əziyyət çəkənlər qan köçürülməsi üçün də paytaxta gəlməli olurdular. Bu isə əhaliyə həm əlavə əziyyət verir, həm də vaxt itkisinə səbəb olurdu.  İndi isə paytaxtla yanaşı bölgələrdə də talassemiya xəstələrinin müalicəsi keyfiyyətli aparılır. İnsanlar Mərkəzi Qan Bankının regional şöbələrinə müraciət edərək lazımi köməklik ala bilirlər. 
Bu il iyunun 1-dən isə talassemiyanın proflaktiası ilə bağlı daha bir önəmli addım atılıb. Artıq respublika ərazisində nikaha daxil olmaq istəyən hər bir cütlük üç müayinədən keməlidir. Bu müayinələrdən biri də talassemiyadır. Burada məqsəd talassemiya daşıyıcılarını aşkarlamaq və cütlüklər daşıyıcıdırsa, onları maarifləndirməkdir. Əgər hər iki cütlük daşıyıcıdırsa, onlar talassemiya xəstəsi sayılmır. Amma onların gələcəkdə dünyaya gələcək övladlarının talassemiya xəstəsi olması ehtimalı böyükdür. Bütün bunlar ailə quracaq cütlüklərə izah edilir. Amma bu məlumatlar məxfi saxlanılır. Hətta ailə quracaq şəxslərin biri ilə bağlı məlumatın digərinə verilməsi də onun icazəsi ilə edilir. Amma ailə qurmaqla bağlı qərarı yenə də gənclər özləri verir. Sadəcə qanunla  nikaha daxil olmaq istəyənlərin tibbi müayinəsi, habelə həmin şəxslərə tibbi-genetik, tibbi-psixoloji və ailənin planlaşdırılması məsələləri üzrə məsləhət verilməsi onların müraciəti ilə yaşayış yeri üzrə dövlət və (və ya) bələdiyyə tibb müəssisələrində pulsuz həyata keçirilir. Nikaha daxil olmaq istəyənlərə onların tibbi müayinəsinin nəticələri ilə yanaşı, tibbi müayinədən keçdiklərini təsdiq edən arayış verilir. Nikaha daxil olmaq istəyənlərin tibbi müayinədən keçdiklərini təsdiq edən arayış tibbi müayinədən keçmə faktını və tibbi məsləhətin verildiyini təsdiq edir, amma həmin şəxslərin tibbi müayinəsinin nəticələrini əks etdirmir. Nikaha daxil olmaq istəyənlərin tibbi müayinədən keçdiklərini təsdiq edən arayış onların müvafiq icra hakimiyyəti orqanına nikaha daxil olmaq barədə verdikləri ərizəyə əlavə olunur. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının vəzifəli şəxsləri nikaha daxil olmaq istəyənlərdən onların tibbi müayinəsinin nəticələrini tələb edə bilməz. Nikaha daxil olmaq istəyənlərin tibbi müayinəsinin nəticələri həkim sirridir. Amma təcrübə göstərir ki, bəzi gənclər verilən məlumatlardan sonra da nikaha girirlər. Bunu da heç kəs qadağan edə bilməz, çünki qanuna görə ailə həyatı qurmaqda gənclər müstəqildir.

(ardı var)

Yazı  “Leykozlu uşaqlara dəstək” ictimai birliyinin Prezident yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının dəstəyi ilə icra etdiyi  «Qan xəstəlikləri ilə bağlı ictimai məlumatlandırma: problemlərin müəyyənləşdirilməsi və ictimai müzakirələr» layihəsi çərçivəsində hazırlanıb.

Tarix
15 Oktyabr 2015 [14:12]
Müəllif
Üç nöqtə
Digər xəbərlər
Xəbər xətti
Foto
Video
Çox oxunanlar
Sorğu
Kommunal qurumların işi sizi qane edirmi?
 bəli
 xeyr
KİV
Virtual Qarabağ

Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin